Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή προκαλεί αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και αναμένεται να επηρεάσει σύντομα τις τιμές των τροφίμων στην Ευρώπη. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η αύξηση του κόστους καυσίμων και λιπασμάτων μπορεί να περάσει στα ράφια των σούπερ μάρκετ, εάν η ένταση της σύγκρουσης παραταθεί και το Στενό του Ορμούζ παραμείνει κλειστό.
Προς το παρόν, οι μεγάλες αλυσίδες λιανικής προσπαθούν να συγκρατήσουν τις τιμές, αλλά η πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα αυξάνεται. Οι οικονομολόγοι παρακολουθούν την εξέλιξη των ενεργειακών ροών, καθώς η διάρκεια της σύγκρουσης καθορίζει την κλίμακα της επιβάρυνσης στις αγορές.
Οι τιμές των τροφίμων συνδέονται άμεσα με το ενεργειακό κόστος. Η αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου οδηγεί σε υψηλότερο κόστος παραγωγής λιπασμάτων, μεταφορών και επεξεργασίας τροφίμων. Ο Carsten Brzeski, επικεφαλής οικονομολόγος της ING στη Γερμανία, εξηγεί ότι πρώτα αυξάνονται οι τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, στη συνέχεια το κόστος μεταφορών και παραγωγής τροφίμων, και τελικά οι αυξήσεις φτάνουν στους καταναλωτές.
Κεντρικός παράγοντας στην κρίση παραμένει το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο μεταφέρεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου και σχεδόν το ένα τρίτο των πρώτων υλών για λιπάσματα. Οι περιορισμοί διέλευσης από την Τεχεράνη έχουν ήδη προκαλέσει αναταράξεις στις αγορές ενέργειας, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει μέτρα για την αντιμετώπιση των πιέσεων.
Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επηρεάζει άμεσα τους αγρότες, καθώς τα λιπάσματα αποτελούν βασικό στοιχείο του κόστους παραγωγής. Οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν περιορισμένα περιθώρια κέρδους, ενώ η Ιταλία, η Αυστρία και η Σλοβακία έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέτρα για την προστασία των αγροτικών τομέων. Οι αγρότες απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης του κόστους, αλλά εάν η κρίση παραταθεί, ένα μέρος των αυξήσεων θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές.
Οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, όπως η Lidl στο Βέλγιο, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και δηλώνουν έτοιμες να αντιδράσουν άμεσα εάν οι τιμές τροφίμων επιβαρυνθούν σημαντικά. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση προετοιμάζει πακέτο στήριξης για τους πληττόμενους τομείς, ιδίως τον αγροτικό. Ένας προσωρινός παράγοντας συγκράτησης των τιμών είναι ότι οι αγρότες έχουν ήδη προμηθευτεί λιπάσματα για την ανοιξιάτικη περίοδο, αλλά η συνέχιση της κρίσης θα αυξήσει το κόστος τους τους επόμενους μήνες.
Αν η σύγκρουση παραταθεί, η Ευρώπη θα μπορούσε να βρεθεί σε συνθήκες παρόμοιες με την ενεργειακή κρίση του 2022. Ο Carsten Brzeski σημειώνει ότι η κατάσταση είναι προς το παρόν διαχειρίσιμη, αλλά οι μηχανισμοί πίεσης στην αγορά είναι οι ίδιοι. Τελικά, η επίδραση στους καταναλωτές θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια των εχθροπραξιών και από το πότε θα ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ.
Εάν οι συγκρούσεις λήξουν σύντομα, οι πιέσεις στις τιμές θα είναι προσωρινές και διαχειρίσιμες, ενώ η παρατεταμένη κρίση ενδέχεται να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών τροφίμων για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.
