Κρίσιμο δημοψήφισμα στην Ισλανδία για την ευρωπαϊκή της πορεία

Σε μια κρίσιμη πολιτική καμπή για το μέλλον της χώρας, οι πολίτες της Ισλανδίας προσέρχονται στις κάλπες για να απαντήσουν σε ένα συγκεκριμένο ερώτημα: αν η κυβέρνηση θα πρέπει να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το δημοψήφισμα δεν αφορά την άμεση ένταξη, αλλά την επανεκκίνηση του διαλόγου με τις Βρυξέλλες. Σε περίπτωση θετικής έκβασης, η κυβέρνηση θα αναλάβει να επαναφέρει το θέμα στο τραπέζι των συνομιλιών, ενώ οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα πρέπει να περάσει εκ νέου από την έγκριση του ισλανδικού λαού.

Η γεωπολιτική συγκυρία και η στροφή προς την Ε.Ε.

Η χρονική στιγμή διεξαγωγής του δημοψηφίσματος δεν είναι καθόλου τυχαία, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής περιοχής και οι απρόβλεπτες εξωτερικές πολιτικές επιλογές των Ηνωμένων Πολιτειών, με κορυφαίο παράδειγμα τις αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στη Γροιλανδία, έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα της ασφάλειας. Για ένα μικρό κράτος όπως η Ισλανδία, η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή οικογένεια παρουσιάζεται πλέον ως μια πιθανή ασπίδα προστασίας, σχεδόν μια δεκαετία μετά το πάγωμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Η υπουργός Εξωτερικών, Θόργκερντουρ Κάτριν Γκούναρσντότιρ, έχει συνδέσει άμεσα τη γεωπολιτική πραγματικότητα με την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας. Σχολιάζοντας τη στάση των ευρωπαϊκών κρατών απέναντι στις πιέσεις για τη Γροιλανδία, τόνισε τη σημασία του να στέκονται οι χώρες ενωμένες, υποστηρίζοντας κοινές αρχές και αξίες. Από την πλευρά των Βρυξελλών, ένα θετικό αποτέλεσμα θα εκληφθεί ως μια σημαντική πολιτική νίκη, ειδικά σε μια περίοδο που η διεύρυνση έχει επιστρέψει δυναμικά στην ατζέντα, με τις υποψηφιότητες της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων να βρίσκονται στο επίκεντρο.

Η Ισλανδία, άλλωστε, ξεχωρίζει ως ένας ιδιαίτερα ελκυστικός υποψήφιος για ένταξη. Πρόκειται για μια πλούσια χώρα, μέλος του ΝΑΤΟ, που συμμετέχει ενεργά στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και στη Συμφωνία Σένγκεν, ενώ ήδη εφαρμόζει μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου. Αντιθέτως, ένα αρνητικό αποτέλεσμα θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για το αφήγημα της Ε.Ε. ως πόλου έλξης και σταθερότητας απέναντι στη νέα διεθνή αστάθεια.

Η αλιεία ως το κεντρικό οικονομικό διακύβευμα

Παρά τη γεωπολιτική διάσταση, για τους Ισλανδούς πολίτες το βασικό κριτήριο για την απόφασή τους παραμένει η οικονομία. Στην προεκλογική περίοδο, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στην πιθανή υιοθέτηση του ευρώ ως εθνικού νομίσματος, αλλά και στον τομέα της αλιείας, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ισλανδικής οικονομίας. Τα θαλάσσια προϊόντα αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% των συνολικών εξαγωγών αγαθών της χώρας, και ο φόβος για απώλεια του ελέγχου των αλιευτικών πόρων υπήρξε ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν στην εγκατάλειψη της προηγούμενης ενταξιακής προσπάθειας.

Η υπουργός Εξωτερικών έχει διαμηνύσει με σαφήνεια ότι η Ισλανδία δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε συμφωνία δεν διασφαλίζει τον πλήρη έλεγχο των αλιευτικών της δικαιωμάτων. Η μάχη, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά αμφίρροπη. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση της εταιρείας Maskina, το 51,3% των πολιτών τάσσεται υπέρ της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων, ενώ το 48,7% εκφράζει την αντίθεσή του, μια διαφορά που βρίσκεται εντός των ορίων του στατιστικού σφάλματος. Ένα θετικό αποτέλεσμα, επομένως, δεν θα σημάνει και το τέλος της συζήτησης για την ευρωπαϊκή πορεία της Ισλανδίας. Αντιθέτως, θα ανοίξει τον δρόμο για μια πολύ πιο δύσκολη διαπραγμάτευση, όπου το κεντρικό ερώτημα θα είναι οι όροι υπό τους οποίους η χώρα είναι διατεθειμένη να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.