Κρίβι Ριχ: Μάχη επιβίωσης υπό ρωσικές επιδρομές

Η πόλη Κρίβι Ριχ, γενέτειρα του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη ανθρωπιστική και οικονομική δοκιμασία. Οι συνεχείς ρωσικές αεροπορικές επιδρομές έχουν προκαλέσει σοβαρότατες ζημιές στις υποδομές, με τα χαλυβουργεία και τα ορυχεία της περιοχής να έχουν σχεδόν αδρανοποιηθεί, πλήττοντας καίρια την τοπική οικονομία. Ο δήμαρχος Ολεξάντρ Βίλκουλ, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του, περιέγραψε μια δραματική κατάσταση, τονίζοντας ότι η πόλη καταβάλλει υπεράνθρωπες προσπάθειες για να διατηρήσει τις βασικές υπηρεσίες, όπως η λειτουργία των νοσοκομείων, η ηλεκτροδότηση νηπιαγωγείων και σχολείων, καθώς και η κυκλοφορία των λεωφορείων. Ο ίδιος χαρακτήρισε την κατάσταση στο Κρίβι Ριχ ως τη χειρότερη μετά τη γραμμή του μετώπου, υπογραμμίζοντας την κρισιμότητα της στιγμής.

Η οικονομική πίεση που υφίσταται η πόλη των 600.000 κατοίκων αντανακλά τις ευρύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ολόκληρη η Ουκρανία, η οποία καλείται να διαχειριστεί τη μεγαλύτερη δημοσιονομική κρίση από την έναρξη της ρωσικής εισβολής το 2022. Η αναστολή λειτουργίας του μεγαλύτερου εργοδότη της πόλης, του χαλυβουργικού συγκροτήματος της ArcelorMittal, μετά από σειρά βαλλιστικών πυραυλικών επιθέσεων, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των συνεπειών του πολέμου στη βαριά βιομηχανία. Ο δήμαρχος Βίλκουλ προειδοποίησε ότι οι προοπτικές για το επόμενο έτος είναι δυσοίωνες, καθώς η πόλη παλεύει απλώς για την επιβίωσή της.

Παραλύει η βαριά βιομηχανία

Η εικόνα στο Κρίβι Ριχ δεν είναι μεμονωμένη· αντικατοπτρίζει την κατάσταση σε ολόκληρη την ουκρανική χαλυβουργία, η οποία προπολεμικά συνεισέφερε περίπου το ένα δέκατο της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας. Μεγάλα χαλυβουργικά συγκροτήματα στη Ζαπορίζια και σε άλλες βιομηχανικές πόλεις παραμένουν ανενεργά, ενώ οι εξαγωγές έχουν σχεδόν μηδενιστεί. Η κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων με drones και πυραύλους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού προκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές σε εργοστάσια, αποθήκες, λιμάνια και σιδηροδρομικές υποδομές, αναγκάζοντας πολλές επιχειρήσεις να αναστείλουν τη λειτουργία τους. Ως αποτέλεσμα, η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται και τα φορολογικά έσοδα συρρικνώνονται, την ώρα που το κόστος του πολέμου εκτοξεύεται.

Η Ουκρανία χρειάζεται φέτος 56 δισεκατομμύρια δολάρια για να καλύψει το δημοσιονομικό κενό, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της οικονομικής της παραγωγής. Από αυτά, τα 27 δισεκατομμύρια δολάρια προορίζονται για στρατιωτικές δαπάνες. Ωστόσο, δισεκατομμύρια ευρώ από ξένα δάνεια έχουν καθυστερήσει, καθώς δεν έχουν ακόμη ψηφιστεί οι απαραίτητες νομοθετικές ρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένων μη δημοφιλών φορολογικών μεταρρυθμίσεων και μέτρων κατά της διαφθοράς που ζητούν οι δυτικοί σύμμαχοι. Αυτή η καθυστέρηση έχει δημιουργήσει ένα τεράστιο δημοσιονομικό κενό, το οποίο η κυβέρνηση προσπαθεί απεγνωσμένα να καλύψει.

Αγώνας δρόμου για τη χρηματοδότηση

Για να αντιμετωπίσει το χρηματοδοτικό έλλειμμα, η ουκρανική κυβέρνηση επιδιώκει την επίσπευση των εκταμιεύσεων από το δάνειο της ΕΕ ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ (περίπου 101 δισεκατομμύρια δολάρια). Ουκρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες με Ευρωπαίους εταίρους για να συζητήσουν το θέμα, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ουκρανική κυβέρνηση ανακοίνωσαν ότι έχουν εντοπίσει τους απαιτούμενους πόρους για την κάλυψη του φετινού κενού. Ωστόσο, πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων προειδοποιούν ότι η επίσπευση των εκταμιεύσεων ενδέχεται να αυξήσει τις δημοσιονομικές πιέσεις το επόμενο έτος, ιδιαίτερα ενόψει των προεκλογικών εκστρατειών σε χώρες-συμμάχους όπως η Γαλλία και η Πολωνία, οι οποίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη στήριξη προς το Κίεβο.

Ο πρωθυπουργός Σεργκίι Κορέτσκι παραδέχεται ότι η κατάσταση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η κυβέρνηση έχει αναγκαστεί να παγώσει μη απαραίτητες δαπάνες, όπως αυτές για την ανοικοδόμηση κατεστραμμένων κτιρίων και υποδομών, προκειμένου να δοθεί προτεραιότητα στις στρατιωτικές δαπάνες, στους μισθούς του δημόσιου τομέα και στις συντάξεις. «Όλοι οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να κατευθυνθούν στους απολύτως κρίσιμους τομείς», δήλωσε ο Κορέτσκι, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για άμεση δράση.

Εκτοξεύεται το κόστος του πολέμου, μειώνονται τα έσοδα

Το ημερήσιο κόστος των πολεμικών επιχειρήσεων για την Ουκρανία έχει αυξηθεί σημαντικά, φθάνοντας τα 190 εκατομμύρια δολάρια, από 140 εκατομμύρια δολάρια πριν από δύο χρόνια, σύμφωνα με τη Ροξολάνα Πιντλάσα, επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής προϋπολογισμού. Το ποσό αυτό δεν περιλαμβάνει την άμεση στρατιωτική βοήθεια από τους δυτικούς συμμάχους. Η αύξηση οφείλεται εν μέρει στην ανάγκη προμήθειας ακριβών όπλων μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς, τα οποία μπορούν να πλήξουν ρωσικά διυλιστήρια και στρατιωτικές εγκαταστάσεις, περιορίζοντας την ικανότητα της Μόσχας να συνεχίσει τον πόλεμο. Παράλληλα, το μισθολογικό κόστος του διευρυμένου ουκρανικού στρατού βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ το κράτος καλείται να στηρίξει ολοένα περισσότερες οικογένειες στρατιωτικών που έχουν τραυματιστεί ή σκοτωθεί.

Κατά τους πρώτους εννέα μήνες του έτους, η Ουκρανία δαπάνησε περισσότερα από 44 δισεκατομμύρια δολάρια μόνο για την άμυνα, σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία. Την ίδια περίοδο, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σε περίπου 42 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς η οικονομία επιβραδύνθηκε. Η Πιντλάσα αποκάλυψε ότι ο κρατικός προϋπολογισμός έχασε περισσότερα από 49,5 δισεκατομμύρια γρίβνια (περίπου 1,1 δισεκατομμύριο δολάρια) σε φορολογικά έσοδα εξαιτίας των ρωσικών επιθέσεων, οι οποίες όχι μόνο προκάλεσαν ζημιές σε περιουσίες και εμπορεύματα, αλλά διέκοψαν τις μεταφορές και ανάγκασαν επιχειρήσεις να αναστείλουν τη λειτουργία τους για ώρες. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι μέχρι το τέλος του έτους οι συνολικές απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν τα 70 δισεκατομμύρια γρίβνια. «Δεν αντιμετωπίζουμε ένα προσωρινό αλλά ένα διαρθρωτικό πρόβλημα στα έσοδα, ακριβώς τη στιγμή που οι δαπάνες απαιτούν πραγματικά περισσότερους πόρους», δήλωσε η οικονομολόγος Ολεξάντρα Μιρονένκο από το Centre for Economic Strategies.

Οι επιχειρήσεις περιορίζουν δραστηριότητες

Ορισμένες ουκρανικές επιχειρήσεις έχουν ήδη αρχίσει να περιορίζουν τη δραστηριότητά τους, ενώ άλλες έχουν αναστείλει επενδύσεις και κεφαλαιουχικές δαπάνες, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για έναν δύσκολο χειμώνα. Το επιχειρηματικό κλίμα και οι οικονομικές προσδοκίες επιδεινώνονται διαρκώς. Ο Βασίλ Χμελνίτσκι, ιδρυτής βιομηχανικού πάρκου στην Μπίλα Τσέρκβα, δήλωσε ότι ακύρωσε τα σχέδια για την κατασκευή τριών νέων εργοστασίων, επικαλούμενος τους υπερβολικά μεγάλους κινδύνους τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τους ανθρώπους. Ιδιαίτερα σοβαρό είναι το πλήγμα στον αγροτικό τομέα, τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων από εξαγωγές. Οι ρωσικές επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας οδήγησαν σε ετήσια πτώση 36,6% στις εξαγωγές σιτηρών τον Σεπτέμβριο, ενώ περίπου 40 δισεκατομμύρια δολάρια από έσοδα εξαγωγών κινδυνεύουν να χαθούν φέτος εξαιτίας του αποκλεισμού, σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομίας Ολεξάντρ Κραβτσένκο. Παρά τη διοχέτευση δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ σε εξωτερική οικονομική βοήθεια, η ουκρανική οικονομία αναμένεται να αναπτυχθεί μόλις κατά 0,5% έως 1,5% φέτος, έναντι ανάπτυξης 1,8% το 2025, σύμφωνα με οικονομολόγους.

Καθυστερεί η ξένη βοήθεια

Έπειτα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια έντονων πολεμικών συγκρούσεων, η Ουκρανία έχει καταφέρει να διατηρήσει τη μακροοικονομική και χρηματοπιστωτική της σταθερότητα χάρη στη δημοσιονομική στήριξη των δυτικών εταίρων, έχοντας λάβει συνολικά σχεδόν 200 δισεκατομμύρια δολάρια από την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Ωστόσο, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Κορέτσκι, ξένη οικονομική βοήθεια ύψους 29,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων κινδυνεύει φέτος λόγω των καθυστερήσεων στην ψήφιση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων. Η κυβέρνηση έχει μεταθέσει περίπου 900 εκατομμύρια δολάρια σε κεφαλαιουχικές δαπάνες για τον Δεκέμβριο, ελπίζοντας ότι έως τότε θα έχουν ψηφιστεί οι σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Στόχος είναι η ολοκλήρωση της ψήφισης όλων των απαιτούμενων νομοσχεδίων από το κοινοβούλιο έως τις 15 Οκτωβρίου, όπως δήλωσε ο Κορέτσκι, ο οποίος τόνισε ότι μόνο τότε θα εκταμιευθούν τα κονδύλια, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη αυτή ως απολύτως κρίσιμη.

Την ίδια ώρα, το ουκρανικό κοινοβούλιο συζητά τον προϋπολογισμό του επόμενου έτους, με την κυβέρνηση να προτείνει ιστορικά υψηλές αμυντικές δαπάνες ύψους 110 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που δεν περιλαμβάνει την άμεση στρατιωτική βοήθεια από τους συμμάχους. Ο υπουργός Οικονομικών Σεργκίι Μαρτσένκο εκτιμά ότι το μη χρηματοδοτούμενο δημοσιονομικό κενό για την επόμενη χρονιά ξεπερνά ήδη τα 32 δισεκατομμύρια δολάρια. Μία από τις λύσεις που προτείνει είναι η αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη για τη χρηματοδότηση του ουκρανικού προϋπολογισμού. Οι χώρες της ΕΕ έχουν δεσμεύσει περίπου 210 δισεκατομμύρια ευρώ από τα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας μετά τη ρωσική εισβολή. «Η Ουκρανία συνεχίζει να κινητοποιεί εγχώριους πόρους, όμως η κλίμακα του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία θέτει σαφή όρια στις δυνατότητές μας», ανέφερε ο Μαρτσένκο σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για συνεχή διεθνή στήριξη.