Κτηματολόγιο: Φιέστα ολοκλήρωσης με βαριές εκκρεμότητες

Την ώρα που η κυβέρνηση ετοιμάζεται σήμερα, 23 Ιουνίου, να παρουσιάσει σε ειδική εκδήλωση, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, την ολοκλήρωση του Κτηματολογίου ως κορυφαίο επίτευγμα της δημόσιας διοίκησης, οι εργαζόμενοι του ίδιου φορέα περιγράφουν μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Πίσω από τη φιέστα, όπως καταγγέλλουν, παραμένουν ανοιχτές εκατοντάδες χιλιάδες εκκρεμότητες, διοικητικά προβλήματα και σοβαρές δυσλειτουργίες που απειλούν να μετατρέψουν την περίφημη «περαίωση» σε τυπική καταγραφή, με τα βάρη να μεταφέρονται στο άμεσο μέλλον.

Η κυβερνητική αφήγηση περί ολοκλήρωσης του Κτηματολογίου συμπίπτει με μια περίοδο έντονης πίεσης για τον φορέα, καθώς δρομολογείται η ένταξη των Υπηρεσιών Δόμησης στο νέο οργανωτικό σχήμα, τη στιγμή που οι αποκαλύψεις για κυκλώματα διαφθοράς στις Πολεοδομίες διαδέχονται η μία την άλλη. Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη μεταφορά των ΥΔΟΜ ως θεσμική απάντηση στα χρόνια προβλήματα των πολεοδομικών υπηρεσιών, όμως οι εργαζόμενοι προειδοποιούν ότι η ανάθεση νέων κρίσιμων αρμοδιοτήτων σε έναν ήδη επιβαρυμένο φορέα μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση της λειτουργίας του.

Η υλοποίηση της μεταρρύθμισης έχει ήδη ξεκινήσει με απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, με την οποία εντάχθηκε στο πρόγραμμα του ΥΠΕΝ η πράξη «Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Κτηματολόγιο των Υπηρεσιών Δόμησης». Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 6,2 εκατ. ευρώ και αφορά υπηρεσίες τεχνικού και χρηματοοικονομικού συμβούλου, καθώς και τεχνική βοήθεια για τη μετάβαση στο νέο μοντέλο.

Ο νέος υπερφορέας και ο ρόλος του Υπερταμείου

Τα νέα Κέντρα Δόμησης, που προβλέπεται να δημιουργηθούν εντός του Ελληνικού Κτηματολογίου, θα αναλάβουν την έκδοση οικοδομικών αδειών και τους ελέγχους κατασκευών, αρμοδιότητες που σήμερα ασκούνται από τις δημοτικές ΥΔΟΜ. Το σχέδιο προβλέπει τη συγκρότηση του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης, του ΕΟΚΕΔ, ο οποίος θα λειτουργεί ως κεντρικό σημείο εξυπηρέτησης για σχεδόν κάθε ζήτημα που συνδέεται με την ακίνητη περιουσία.

Στον ίδιο οργανισμό θα συγκεντρωθούν η καταγραφή της ιδιοκτησίας, οι οικοδομικές άδειες, οι προεγκρίσεις, οι έλεγχοι κατασκευών, η διαχείριση αυθαιρέτων και η εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας. Το δίκτυο του νέου σχήματος προβλέπεται να περιλαμβάνει 20 Περιφερειακά Κέντρα Δόμησης και 77 Τοπικά Κέντρα Δόμησης, τα οποία θα στεγαστούν στα υφιστάμενα κτηματολογικά γραφεία.

Το χρονοδιάγραμμα, όπως αποτυπώνεται στην υπουργική απόφαση, ορίζει ως ημερομηνία έναρξης της πράξης την 18η Μαρτίου 2026 και ως ημερομηνία ολοκλήρωσης την 31η Δεκεμβρίου 2027. Οι νομικές δεσμεύσεις για όλα τα υποέργα θα πρέπει να έχουν αναληφθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το αρχικό σενάριο για πιλοτική λειτουργία μέσα στον Ιούνιο και πλήρη εφαρμογή στις αρχές του 2027 έχει ήδη μετατεθεί, γεγονός που αποκαλύπτει δυσκολίες από την πρώτη φάση της μετάβασης.

Ιδιαίτερη πολιτική σημασία έχει και η κατανομή των πόρων. Από τη δημόσια δαπάνη των 6,2 εκατ. ευρώ, τα 6,169 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας, το Υπερταμείο, το οποίο αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στην υλοποίηση του έργου. Αντίθετα, η Γενική Γραμματεία Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος συμμετέχει με μόλις 31.000 ευρώ. Η αναλογία αυτή γεννά εύλογα ερωτήματα για τον πραγματικό έλεγχο της μεταρρύθμισης και για το ποιος θα έχει τον καθοριστικό λόγο σε ένα πεδίο με άμεση επίπτωση στην ιδιοκτησία, στο περιβάλλον και στην ασφάλεια δικαίου.

Οι εκκρεμότητες του Κτηματολογίου, σύμφωνα με πηγές των εργαζομένων, έχουν ήδη προκαλέσει παρενέργειες και στην επιχείρηση καθαρισμού οικοπέδων για λόγους πυροπροστασίας. Η σχετική προθεσμία λήγει και μεγάλο μέρος ιδιοκτητών κινδυνεύει με βαριά πρόστιμα, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου η ευθύνη απορρέει από λάθη ή καθυστερήσεις στη βάση δεδομένων του Κτηματολογίου.

Υπάρχουν, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, περιπτώσεις αγοραπωλησιών στις οποίες η αλλαγή ιδιοκτήτη δεν έχει περαστεί στη βάση του Κτηματολογίου, η οποία συνδέεται με την πλατφόρμα δήλωσης καθαρισμού οικοπέδων. Έτσι, ο πωλητής θεωρεί ότι η υποχρέωση δεν τον αφορά πλέον, ενώ για το Κτηματολόγιο και την πλατφόρμα εξακολουθεί να εμφανίζεται ως ιδιοκτήτης. Την ίδια στιγμή, ο νέος ιδιοκτήτης αναζητά το ακίνητο για να δηλώσει τον καθαρισμό και δεν το βρίσκει, επειδή η μεταβίβαση δεν έχει αποτυπωθεί στο σύστημα.

Οι εργαζόμενοι γυρίζουν την πλάτη στη φιέστα

Η πλειονότητα των εργαζομένων του Ελληνικού Κτηματολογίου δεν προτίθεται να παραστεί στη σημερινή πανηγυρική εκδήλωση για την περαίωση της κτηματογράφησης. Λίγες ημέρες πριν, η έκτακτη γενική συνέλευση του Σωματείου Εργαζομένων στο Κτηματολόγιο εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά της διοίκησης του φορέα, περιγράφοντας μια κατάσταση πολύ μακριά από την εικόνα ετοιμότητας που επιχειρεί να εκπέμψει η κυβέρνηση.

Στο ψήφισμά τους, οι εργαζόμενοι κάνουν λόγο για μαζική αποχώρηση έμπειρου προσωπικού, συστηματική απαξίωση των περιφερειακών υπηρεσιών και διοικητικές πρακτικές που προκαλούν σοβαρά ερωτήματα. Καταγγέλλουν ακόμη απόκρυψη των εκκρεμοτήτων και παραπλάνηση της Πολιτείας και των πολιτών ως προς την πραγματική εικόνα του φορέα. Ζητούν δημόσια ανάρτηση όλων των ανοιχτών υποθέσεων, ανά κατηγορία και ανά κτηματολογικό γραφείο, ώστε να αποτυπωθεί ο πραγματικός όγκος των προβλημάτων.

Η γενική συνέλευση μιλά για «σκόπιμη απόκρυψη του πραγματικού αριθμού των εκκρεμών υποθέσεων» και για λειτουργία του οργανισμού υπό συνθήκες «θεσμικής αναρχίας». Ζητεί επίσης πλήρη διαχειριστικό και οικονομικό έλεγχο από το Ελεγκτικό Συνέδριο και την Εθνική Αρχή Διαφάνειας, στους οποίους κοινοποιείται το ψήφισμα. Πρόκειται για καταγγελίες βαριάς θεσμικής σημασίας, οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν από τελετές, δηλώσεις και κυβερνητικές παρουσιάσεις.

Οι εργαζόμενοι χαρακτηρίζουν την υφιστάμενη διοίκηση αντικειμενικά ανεπαρκή για τη διαχείριση ενός εθνικής σημασίας έργου και θέτουν ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση συγχώνευσης την επίλυση των θεσμικών και διοικητικών προβλημάτων που, όπως υποστηρίζουν, ταλανίζουν σήμερα τον φορέα. Το μήνυμά τους είναι σαφές: η μεταφορά των ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο, χωρίς προηγούμενη εξυγίανση και ενίσχυση του οργανισμού, μπορεί να δημιουργήσει έναν δυσλειτουργικό υπερφορέα.

Το Σωματείο εμφανίζεται κάθετα αντίθετο σε κάθε συζήτηση συγχώνευσης με τις Υπηρεσίες Δόμησης υπό τις σημερινές συνθήκες. Προειδοποιεί ότι μια συνένωση πάνω σε σαθρά θεσμικά θεμέλια και μέσα σε περιβάλλον διοικητικής απορρύθμισης θα θέσει σε κίνδυνο το περιβάλλον, τη δημόσια και ιδιωτική περιουσία και την ασφάλεια δικαίου. Η ευθύνη αποτροπής ενός τέτοιου «εθνικού ατυχήματος», όπως το χαρακτηρίζουν, αποδίδεται αποκλειστικά στην πολιτική ηγεσία.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την ολοκλήρωση του Κτηματολογίου ως ιστορική τομή. Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, όμως, περιγράφουν έναν φορέα με βαριές εκκρεμότητες, ελλείψεις, αδιαφάνεια και διοικητική πίεση. Η αντίφαση είναι πολιτικά εκκωφαντική. Όταν ένα έργο εθνικής σημασίας εμφανίζεται ως ολοκληρωμένο ενώ οι άνθρωποι που το υπηρετούν καταγγέλλουν απόκρυψη προβλημάτων, η συζήτηση παύει να αφορά την επικοινωνία και μεταφέρεται στον πυρήνα της θεσμικής αξιοπιστίας του κράτους.