Λουκέτο στον μοναδικό ξενώνα άστεγων χρηστών – Χάθηκαν 70 κρίσιμες κλίνες

Σοβαρό κενό στην προστασία των πιο ευάλωτων ανθρώπων της Αθήνας προκαλεί το αιφνιδιαστικό κλείσιμο του μοναδικού Ξενώνα Μεταβατικής Φιλοξενίας για άστεγους χρήστες ψυχοδραστικών ουσιών, ο οποίος λειτουργούσε από το 2020 σε ιδιαίτερα επιβαρυμένη περιοχή κοντά στην Ομόνοια.

Το «λουκέτο» αφήνει εκτός της εξειδικευμένης δομής 70 ανθρώπους με εξάρτηση, αστεγία και σοβαρά προβλήματα υγείας. Ανάμεσά τους βρίσκονται ογκολογικοί ασθενείς, άτομα με νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση και ασθενείς με χρόνια αναπνευστικά νοσήματα.

Οι φιλοξενούμενοι μεταφέρθηκαν σε μονάδες απεξάρτησης και υπνωτήρια του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων. Η λύση αυτή, ωστόσο, δεν καλύπτει το κενό των 70 κλινών που εξαφανίζονται από το συνολικό δίκτυο φροντίδας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ανάγκες στους δρόμους της πρωτεύουσας αυξάνονται.

Ο πρόεδρος των εργαζομένων στον ΕΟΠΑΕ, Γιώργος Παπαϊωάννου, επισημαίνει ότι οι συγκεκριμένες θέσεις «αφαιρέθηκαν από την εξίσωση». Η μεταφορά των ενοίκων σε άλλες δομές καταλαμβάνει διαθέσιμες κλίνες, χωρίς να δημιουργούνται νέες για τους άστεγους χρήστες που εξακολουθούν να βρίσκονται εκτεθειμένοι στον δρόμο.

Πίσω από το κλείσιμο έχει ξεσπάσει σκληρή σύγκρουση ανάμεσα στον Δήμο Αθηναίων και τη διοίκηση του ΕΟΠΑΕ, με τις δύο πλευρές να αποδίδουν η μία στην άλλη την αποκλειστική ευθύνη. Στο επίκεντρο βρίσκονται η χρηματοδότηση, η διοικητική αρμοδιότητα και η αδυναμία εξασφάλισης ενός σταθερού σχήματος συνέχισης της λειτουργίας.

Ένας ξενώνας που στήριξε περισσότερους από 700 ανθρώπους

Η δομή δημιουργήθηκε το 2020, μέσα στην πανδημία, έπειτα από συνεργασία του Δήμου Αθηναίων με τον ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ, φορείς που στη συνέχεια ενσωματώθηκαν στον ΕΟΠΑΕ. Σκοπός της ήταν η προστατευμένη φιλοξενία εξαρτημένων αστέγων, η υγειονομική τους φροντίδα και η προετοιμασία τους για ένταξη σε θεραπευτικά προγράμματα.

Κατά τα έξι χρόνια λειτουργίας της, περισσότεροι από 700 άνθρωποι πέρασαν από τον ξενώνα, ενώ διανεμήθηκαν πάνω από 216.000 μερίδες φαγητού. Παράλληλα παρέχονταν συμβουλευτική, θεραπευτική κινητοποίηση, παραπομπή σε προγράμματα απεξάρτησης και υποστήριξη για κοινωνική επανένταξη.

Μόνο τους τελευταίους μήνες εξυπηρετήθηκαν περισσότεροι από 100 ωφελούμενοι. Περίπου το 20% οδηγήθηκε σε μονάδες αποτοξίνωσης, για αντίστοιχο ποσοστό εξασφαλίστηκε σταθερή στέγη, ενώ πάνω από το 60% συνδέθηκε με θεραπευτικές δομές και προγράμματα φιλοξενίας στην Αθήνα ή σε άλλες περιοχές.

Ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης κατηγόρησε τη σημερινή δημοτική Αρχή για αναξιοπιστία, υπενθυμίζοντας ότι τον Μάιο υποστήριζε πως ο ξενώνας θα αναβαθμιστεί και δεν θα κλείσει. Δύο μήνες αργότερα, η μοναδική εξειδικευμένη δομή αυτού του τύπου στην Αθήνα σταμάτησε να λειτουργεί.

Ο ίδιος συνδέει την εξέλιξη με την προηγούμενη απαξίωση του Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγων και το κλείσιμο του Υπνωτηρίου των Γιατρών του Κόσμου, την ώρα που περισσότεροι άστεγοι χρήστες παραμένουν σε δημόσιους χώρους και οι γειτονιές του κέντρου δέχονται αυξανόμενη πίεση.

Δήμος και ΕΟΠΑΕ μεταθέτουν τις ευθύνες

Η αντιδήμαρχος Ισότητας, Δημοτικών Ιατρείων και Παιδικής Προστασίας, Μαρία Στρατηγάκη, αποδίδει την ευθύνη στον ΕΟΠΑΕ. Υποστηρίζει ότι ο Δήμος δεν διαθέτει αρμοδιότητα σε θέματα απεξάρτησης και δεν μπορεί να παρέχει ούτε το επιστημονικό προσωπικό ούτε τη μόνιμη χρηματοδότηση που απαιτεί η δομή.

Σύμφωνα με τη δημοτική Αρχή, από τον Ιανουάριο του 2024 ο Δήμος συνέχισε να καλύπτει το κόστος λειτουργίας, το οποίο μαζί με το ενοίκιο, την καθαριότητα και τη φύλαξη ανερχόταν περίπου σε 1 εκατομμύριο ευρώ τον χρόνο.

Η αντιδήμαρχος αναφέρει ότι το φθινόπωρο του 2025 πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τη διοίκηση του ΕΟΠΑΕ και το υπουργείο Υγείας. Εκεί συμφωνήθηκε ο Δήμος να εξακολουθήσει να χρηματοδοτεί τον ξενώνα έως τον Αύγουστο του 2026 και στη συνέχεια να αναλάβει συνολικά τη λειτουργία ο Οργανισμός.

Ο Δήμος υποστηρίζει ακόμη ότι ο ιδιοκτήτης του πρώην ξενοδοχείου στο οποίο στεγαζόταν η δομή επιθυμεί να ανακτήσει το ακίνητο. Δηλώνει παράλληλα ότι θα συνεχίσει τις δράσεις πρόληψης, μείωσης της βλάβης, κοινωνικής υποστήριξης και εργασιακής επανένταξης που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές του.

Εντελώς διαφορετική εικόνα παρουσιάζει ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, Αθανάσιος Θεοχάρης. Δηλώνει ότι η χρηματοδότηση της υποδομής και της φιλοξενίας αποτελούσε αποκλειστική υποχρέωση του Δήμου, ενώ ο Οργανισμός παρείχε μέσω επιστημονικού προσωπικού τη θεραπευτική φροντίδα και υποστήριξη.

Η διοίκηση του ΕΟΠΑΕ κατηγορεί τη δημοτική Αρχή ότι είχε καταστήσει σαφές εδώ και μήνες πως θα σταματούσε να χρηματοδοτεί τον ξενώνα και πως δεν παρουσίασε εναλλακτικό σχέδιο. Υποστηρίζει επίσης ότι η αντιμετώπιση της αστεγίας ανήκει θεσμικά στις αρμοδιότητες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ο Οργανισμός απορρίπτει την καταγγελία ότι οι 70 άνθρωποι εγκαταλείφθηκαν. Αναφέρει ότι όλοι μετακινήθηκαν βάσει εξατομικευμένου θεραπευτικού σχεδίου σε υπηρεσίες απεξάρτησης, φιλοξενίας και κοινωνικής επανένταξης, ενώ συνεχίζεται η παροχή υπηρεσιών στο πεδίο.

Παρά τις διαβεβαιώσεις, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: οι 70 εξειδικευμένες κλίνες που καταργήθηκαν δεν έχουν αντικατασταθεί. Ο ΕΟΠΑΕ αναφέρεται σε διυπουργικό σχεδιασμό για τη δημιουργία νέων υπηρεσιών το προσεχές διάστημα, χωρίς να έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, τοποθεσία ή εξασφαλισμένη δυναμικότητα.

Η αντιπαράθεση αποκαλύπτει μια σοβαρή θεσμική αποτυχία. Δήμος, ΕΟΠΑΕ και υπουργείο Υγείας γνώριζαν εγκαίρως το χρηματοδοτικό και κτιριακό αδιέξοδο, όμως δεν εξασφάλισαν τη συνέχεια της μοναδικής εξειδικευμένης δομής πριν κλείσουν οι πόρτες της. Το αποτέλεσμα είναι ένα κρίσιμο δίκτυο κοινωνικής προστασίας να αποδυναμώνεται και οι πλέον ευάλωτοι να πληρώνουν το κόστος της διοικητικής σύγκρουσης.