Μας επιβάλλουν μέσω ψυχολογικής πίεσης να σταματήσουμε τη «συνήθεια» της οδήγησης;

Το εισαγωγικό κείμενο σε ένα άρθρο του Economist που δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2024, έχει υπότιτλο: «Ο κόσμος δεν έχει σταματήσει ακόμη τη συνήθεια της οδήγησης». Δεν υπάρχει κανένα επιχείρημα στην ιδέα ότι η δουλειά μας είναι να σταματήσουμε να οδηγούμε και να αρχίσουμε να περπατάμε, να κάνουμε ποδήλατο ή να χρησιμοποιούμε τη δημόσια συγκοινωνία. Απλώς υποτίθεται ότι πρέπει να το δεχτούμε σαν μια δεδομένη αλήθεια.

Ξαφνικά μου πέρασε αυτή η σκέψη από το μυαλό. Είμαστε προετοιμασμένοι για αυτή τη στροφή εδώ και πολλά χρόνια. Μοιάζει σαν μια ψυχολογική επέμβαση.

Μια ψυχολογική επέμβαση που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες με την αναμφισβήτητη πραγματικότητα ότι πάρα πολλά αυτοκίνητα στο δρόμο με κακά συστήματα φιλτραρίσματος δημιουργούν αιθαλομίχλη στις πόλεις. Αλλά αυτό το πρόβλημα στον δυτικό κόσμο, επιλύθηκε σε μεγάλο βαθμό με νέες καθαρότερες τεχνολογίες. Καθώς τα αυτοκίνητα και τα φορτηγά γίνονταν πιο καθαρά, το ίδιο έκαναν και οι πόλεις.

Αυτές τις μέρες, δεν ακούτε πολλά πράγματα για το πρόβλημα της αιθαλομίχλης. Εξακολουθεί να υπάρχει σε μέρη του κόσμου, αλλά το πρόβλημα έχει περιοριστεί σε μεγάλο βαθμό στις πιο ευημερούσες κοινωνίες. Ο πλούτος και η οικονομική ευμάρεια καθάρισαν το περιβάλλον, όχι η μείωση της οδήγησης. Πράγματι, η οδήγηση αυξήθηκε.

Αλλά μετά ήρθε το ζήτημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ακολουθούμενο από την αλλαγή της ονομασίας σε «κλιματική αλλαγή», ακολουθούμενη από το συνεχές μπαράζ για το αποτύπωμα άνθρακα και το CO2. Δεν βλέπουν όμως τη ζημιά από την εκβιομηχάνιση. Και όλο αυτό δεν αφορά πλέον τη ρύπανση.

Τώρα ισχύει μόνο ότι αποτυπώνεται στα μοντέλα που ανήκουν και ελέγχονται από συγκεκριμένους «ειδικούς», και υποτίθεται ότι εμείς πρέπει να τους εμπιστευόμαστε. Λένε ότι το κλίμα αλλάζει, κάτι που είναι ένας ισχυρισμός που δεν μπορεί να παραποιηθεί. Αυτό λέγεται ότι είναι επιστημονική συναίνεση και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Έτσι λένε.

Μετά ήρθε η νέα ορθοδοξία: πρέπει να μεταβούμε στις «ανανεώσιμες» πηγές ενέργειας και μακριά από τα «ορυκτά καύσιμα». Αυτό σημαίνει περισσότερη αιολική και ηλιακή ενέργεια και όλο και λιγότερο σκάψιμο στο έδαφος για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Κάθε εμπειρική ανάλυση δείχνει ότι το αεράκι και οι ηλιαχτίδες απλά δεν ανταποκρίνονται στο καθήκον του να παρέχουν ενέργεια για μια προηγμένη οικονομία. Επιπλέον, υπάρχουν πολλά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τέτοιες μέθοδοι δεν είναι βιώσιμες, εξαιρετικά αναποτελεσματικές και χρησιμοποιούν περισσότερο τους βασικούς πόρους.

Κι όμως, η ιδέα της μεγάλης μετάβασης έχει γίνει κάτι σαν δογματικό αξίωμα της ζωής του 21ου αιώνα, κάτι που μας κηρύσσεται τόσο συχνά σε τόσα πολλά μέρη που δεν νιώθουμε πλέον την ελευθερία να το αμφισβητήσουμε. Μπορείς φυσικά να το αμφισβητήσεις, αλλά μετά κινδυνεύεις να σε χαρακτηρίσουν ως αντιδραστικό, ψεκασμένο ή ακροδεξιό.

Και τώρα βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο: την ηθική εντολή του να σταματήσουμε να οδηγούμε.

Υπάρχουν πολλά χαρακτηριστικά αυτής της προτροπής που μας τα θυμίζει η ιστορία. Σκέφτομαι ιδιαίτερα την Πολιτιστική Επανάσταση της Κίνας υπό τον Μάο Τσε Τουνγκ. Πήρε την απόφαση με βάση το όραμά του για το μέλλον που εκείνος ήθελε να διαμορφώσει, ότι το ποδήλατο ήταν ο σωστός τρόπος μετακίνησης για όλη τη χώρα. Θέσπισε ένα κεντρικό σχέδιο για τη διανομή τους σε ολόκληρο τον πληθυσμό.

Το βασικό του πρόσχημα ήταν πως η Κίνα δεν ήταν ακόμη έτοιμη για εκβιομηχάνιση, αλλά από πίσω κρυβόντουσαν πολλά περισσότερα από αυτό. Διέκρινε ότι τα ποδήλατα ήταν πιο ενάρετα οικονομικά από τα αυτοκίνητα, κρατούσαν τους ανθρώπους σε φόρμα και υγιή, προήγαγαν την κοινότητα και αφομοίωναν τον πληθυσμό όσον αφορά μια συγκεκριμένη κατηγορία: πως όλοι που οδηγούν ποδήλατο, φαίνονται ίδιοι. Ήταν ο ίδιος δικτάτορας που αποφάσισε ότι η διάκριση μεταξύ ανδρικών και γυναικείων ενδυμάτων ήταν επίσης σπατάλη πόρων, μεταξύ πολλών άλλων εντελώς τρελών απόψεων που στην πραγματικότητα οδήγησαν τη χώρα του στο χείλος της καταστροφής.

Όταν ακούς ανθρώπους να βάλλουν εναντίον του αυτοκινήτου, πρέπει να αναρωτηθείς. Είναι αυτή μια άγρια ​​ιδεολογία που λειτουργεί – ίσως ακόμη και ένας φόρος τιμής στον μαοϊσμό, που ήταν πολύ δημοφιλής στη Δύση – που δεν έχει καμία σχέση με τη βιομηχανική ή οικονομική πραγματικότητα; Είναι αυτή μια φιλοσοφική στάση ενάντια στη σύγχρονη ζωή και μια λαχτάρα για μια πιο πρωτόγονη μορφή ύπαρξης; Κλίνω προς αυτή την κατεύθυνση.

Υπάρχει αυτή η μοντέρνα ιδέα εκεί έξω που ονομάζεται «αποανάπτυξη». Ο πυρήνας της είναι ότι η ευημερία έχει αποσταθεροποιήσει τη φύση και τον κόσμο. Πρέπει να γυρίσουμε το ρολόι πίσω. Ο μόνος τρόπος για να γίνει αυτό είναι με την προώθηση της δυστυχίας και των σκληρών μορφών επιβίωσης. Χρησιμοποιώντας ένα μεταφορικό παράδειγμα, αυτό σημαίνει ότι όλοι πρέπει να αποκτήσουμε ποδήλατα ή τα αυτοκίνητα των Flintstone, από το δημοφιλές κινούμενο σχέδιο, μικρά καρότσια δηλαδή που στηρίζονται σε πέτρινους τροχούς και που κινούνται με τα πόδια.

Εάν πιστεύετε ότι τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) θα ικανοποιήσουν τις άρχουσες ελίτ, ξανασκεφτείτε το. Εξακολουθούν να χρησιμοποιούν άνθρακα και το πλέγμα δεν μπορεί να αντέξει την πίεση. Αυτά τα νέα αυτοκίνητα διαθέτουν διακόπτη απενεργοποίησης που μπορεί εύκολα να ελεγχθεί από τις κεντρικές αρχές. Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο πιέζουν τόσο σκληρά για την απόκτηση αυτών των οχημάτων.

Η ειρωνεία όλης αυτής της αλλαγής είναι ότι πριν από περίπου 75 χρόνια, ο δυτικός κόσμος έκανε μια τεράστια στροφή προς την προώθηση του κινητήρα εσωτερικής καύσης και του αυτοκινήτου, φεύγοντας από τα τρένα. Αυτό συνέβη παρά την τεράστια υποδομή που ήδη υπάρχει για ταξίδια με τρένο. Τώρα τα τρένα χρησιμοποιούνται κυρίως για εμπορευματικές μεταφορές και όχι για προσωπικά ταξίδια, εκτός και αν τα οικονομικά σας δεν επαρκούν ή είστε λάτρης της περιπέτειας. Στην Ελλάδα άλλωστε μια τέτοια περιπέτεια την πληρώσαμε με το έγκλημα των Τεμπών.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες πάλι, αυτή η μετατόπιση περιλάμβανε τη δημιουργία του Διακρατικού Συστήματος Αυτοκινητοδρόμων, το οποίο ήταν το μεγαλύτερο και πιο ακριβό κεντρικό σχέδιο που εφαρμόστηκε ποτέ σε αμερικανικό έδαφος. Ήταν το αντίστοιχο του «Green New Deal» (Νέα Πράσινη Συμφωνία) από την αντίθετη μεριά όμως. Στόχος ήταν η προώθηση της καθολικής ιδιοκτησίας και οδήγησης αυτοκινήτου ως ένδειξη ευημερίας και προσωπικής ελευθερίας. Το κόστος αυτής της συμφωνίας, ήταν η κατάργηση του ταξιδιού με το τρένο.

Αυτή η απόφαση κατέστρεψε πολλές μικρές πόλεις και η εκτροπή της κυκλοφορίας έγινε με περίεργους τρόπους που επηρεάστηκαν πολύ από την πολιτική. Δεν υπήρχε μεγάλη πολιτική αντίθεση στο σύστημα εκείνη την εποχή, αλλά θα έπρεπε να υπήρχε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μέρος για κεντρικά σχέδια, είτε υπέρ είτε κατά του ενός ή του άλλου τρόπου μεταφοράς.

Το περίεργο με αυτή την ιστορία είναι πώς όλο αυτό αντιστρέφεται τώρα, έχουμε ένα κίνημα ενάντια στο αυτοκίνητο αλλά όχι προς τα τρένα. Αντίθετα, μας σπρώχνουν σε πόλεις 15 λεπτών και γενικά μας καλλιεργούν ένα αίσθημα ντροπής, μόνο και μόνο με την απόφαση που παίρνουμε να ταξιδέψουμε οπουδήποτε. Και τώρα, έχουμε ένα μεγάλο βρετανικό περιοδικό που μας καλεί να εγκαταλείψουμε εντελώς τη συνήθεια της οδήγησης.

Η Ελλάδα θα ήταν ένα υπέροχο μέρος για να χτιστεί και να επεκταθεί ένα δίκτυο επιβατικών τρένων σε ολόκληρη τη χώρα. Αυτό ουσιαστικά συνέβαινε όταν όλο το σύστημα στράφηκε προς την προώθηση του οικογενειακού αυτοκινήτου. Αυτό ήταν ένα ωραίο ιδανικό και λειτούργησε καλά για τον υπόλοιπο αιώνα.

Αλλά η αλαζονεία των διανοουμένων έχει ξανά κυριαρχήσει και πολλοί δήθεν ειδικοί, μας λένε τώρα ότι αυτή η εποχή έχει περάσει. Τώρα πρέπει να σταματήσουμε τον εθισμό μας στην οδήγηση και να κάνουμε κάτι άλλο, όπως το να μην πηγαίνουμε πουθενά. Το δίκτυο των τρένων που θα μπορούσε να υποκαταστήσει τη συνήθεια της οδήγησης, είναι τραγικό.

Όλα αυτά αποτελούν μέρος της ατζέντας της αποανάπτυξης, η οποία αυτή τη στιγμή επιφέρει σταδιακά μεγαλύτερη εξαθλίωση σε πάρα πολλούς. Με υψηλότερους φόρους φυσικού αερίου και περιορισμούς στα ταξίδια, συν τον επίμονο πληθωρισμό, μπορεί τελικά να τα καταφέρουν.

Η μόνη μου πρόταση είναι να οδηγείτε χωρίς ντροπή. Είναι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε. Και κρατήστε τα αυτοκίνητα εσωτερικής καύσης όσο περισσότερο διαρκούν. Κάποια μέρα μπορεί να μοιάζουμε με την Κούβα με τα τελευταία αυτά μοντέλα να είναι τα μόνα που θα μπορούν να κινούνται, αλλά τουλάχιστον θα έχουμε ακόμα τα μέσα να ασκήσουμε το δικαίωμα της ελευθερίας της επιλογής μας.