Μειώσεις έως 20% στα σούπερ μάρκετ – Οι αυστηροί όροι της συμφωνίας

Σε προχωρημένο στάδιο βρίσκεται η προετοιμασία της νέας «συμφωνίας κυρίων» ανάμεσα στην κυβέρνηση, τη βιομηχανία τροφίμων και τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, με στόχο την εφαρμογή μειώσεων που, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα φτάνουν σε ορισμένα προϊόντα έως και το 20%.

Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως παρέμβαση για την αποκλιμάκωση της ακρίβειας στα βασικά καταναλωτικά αγαθά. Η επιτυχία της, ωστόσο, θα κριθεί από το κατά πόσο οι μειώσεις θα είναι πραγματικές, θα αφορούν προϊόντα ευρείας κατανάλωσης και δεν θα στηριχθούν σε προηγούμενες τεχνητές ανατιμήσεις.

Η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή απέστειλε έγγραφο προς τους φορείς της αγοράς, καθορίζοντας συγκεκριμένους όρους συμμετοχής. Η παρέμβαση αποσκοπεί στο να περιορίσει τα περιθώρια χειραγώγησης των τιμών και να αποτρέψει την ένταξη προϊόντων χωρίς ουσιαστική εμπορική βαρύτητα.

Η συνολική διάρκεια της συμφωνίας προβλέπεται να είναι τετράμηνη, έως το τέλος του 2026. Κάθε προϊόν που θα ενταχθεί στον κατάλογο θα πρέπει να διατίθεται με μειωμένη τιμή για χρονικό διάστημα τουλάχιστον δύο μηνών.

Αυστηροί όροι για τις τιμές αναφοράς και τους κωδικούς

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί ο κίνδυνος οι επιχειρήσεις να αυξήσουν προηγουμένως τις τιμές, ώστε η μείωση που θα ανακοινωθεί στη συνέχεια να εμφανίζεται μεγαλύτερη από την πραγματική. Η Ανεξάρτητη Αρχή επισημαίνει ότι η τιμή αναφοράς πρέπει να προκύπτει με αντικειμενικό και πλήρως ελέγξιμο τρόπο.

Ως βάση υπολογισμού ορίζεται η κανονική τιμή ραφιού, χωρίς προσωρινές προσφορές, η οποία θα ισχύει στις 27 Αυγούστου 2026. Μέχρι τότε οι επιχειρήσεις καλούνται να εφαρμόσουν στην πράξη πάγωμα τιμών, ώστε να μην προηγηθεί τεχνητό «φούσκωμα» πριν από την έναρξη του μέτρου.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη μεταφέρει σημαντική ευθύνη στους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η καταγραφή της τιμής σε μία ημερομηνία δεν αρκεί από μόνη της, αν δεν εξεταστεί και η πορεία κάθε προϊόντος κατά τις προηγούμενες εβδομάδες. Απαιτείται συνεχής παρακολούθηση, ώστε να εντοπιστούν απόπειρες αύξησης πριν από το κλείδωμα της τιμής αναφοράς.

Η διοικήτρια της Αρχής, Δέσποινα Τσαγγάρη, διευκρινίζει ότι η συμμετοχή των επιχειρήσεων πρέπει να είναι ουσιαστική. Αποκλείεται η επιλογή κωδικών χαμηλής ζήτησης, περιφερειακών προϊόντων, ειδικών σειρών ή ειδών με περιορισμένη συμμετοχή στις συνολικές πωλήσεις, όταν αυτοί χρησιμοποιούνται για να δημιουργηθεί μια παραπλανητική εικόνα γενικευμένων μειώσεων.

Οι εταιρείες θα πρέπει να εντάξουν βασικούς κωδικούς υψηλής κυκλοφορίας, οι οποίοι έχουν πραγματική βαρύτητα στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Για τα προϊόντα αυτά προτείνεται μείωση της κανονικής τιμής ραφιού κατά τουλάχιστον 5%.

Η ένταξη δευτερευόντων κωδικών χαμηλότερης ζήτησης θα επιτρέπεται μόνο συμπληρωματικά. Προϋπόθεση είναι η επιχείρηση να έχει προηγουμένως δεσμευτεί για μειώσεις στα κύρια προϊόντα της, εκείνα δηλαδή που συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο όγκο πωλήσεων.

Η Αρχή θα αξιολογεί κάθε κωδικό με βάση αντικειμενικά δεδομένα για τη θέση που κατέχει στην κατηγορία του. Στη διάρκεια του τετραμήνου οι επιχειρήσεις θα μπορούν να προτείνουν την προσθήκη νέων προϊόντων ή την αντικατάσταση υφιστάμενων, υπό την προϋπόθεση ότι θα ενημερώνουν προηγουμένως την Αρχή και θα εφαρμόζουν τους ίδιους όρους.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι οι προωθητικές ενέργειες δεν θα συμψηφίζονται με τις μειώσεις της συμφωνίας. Εκπτώσεις, κουπόνια, προσφορές μέσω φυλλαδίων και προγράμματα επιβράβευσης θα πρέπει να εφαρμόζονται επιπλέον της νέας χαμηλότερης τιμής.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αποκλειστεί η πρακτική κατά την οποία μια προσωρινή προσφορά παρουσιάζεται ως μόνιμη μείωση. Ο καταναλωτής θα πρέπει να μπορεί να επωφεληθεί τόσο από τη χαμηλότερη βασική τιμή όσο και από οποιαδήποτε πρόσθετη εμπορική ενέργεια.

Οι προμηθευτές θα υποβάλλουν τις προτεινόμενες μειώσεις στις τιμές των τιμοκαταλόγων τους, ενώ οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ θα μπορούν να συνεισφέρουν με πρόσθετη αυτόνομη μείωση. Το τελικό αποτέλεσμα θα αξιολογείται αποκλειστικά στην τιμή που θα βλέπει ο καταναλωτής στο ράφι.

Κάθε δεσμευτική πρόταση θα αφορά συγκεκριμένο κωδικό προϊόντος και θα περιλαμβάνει υποχρεωτικά το barcode, την περιγραφή και την κατηγορία του προϊόντος, την τρέχουσα τιμή τιμοκαταλόγου με ΦΠΑ, τη νέα προτεινόμενη τιμή, το ποσοστό μείωσης, την ημερομηνία έναρξης και τη διάρκεια εφαρμογής.

Οι κατηγορίες προϊόντων και το χρονοδιάγραμμα

Το υπουργείο Ανάπτυξης έχει παρουσιάσει έναν βασικό κατάλογο κατηγοριών στις οποίες θα δοθεί προτεραιότητα. Οι επιχειρήσεις θα μπορούν να προτείνουν προϊόντα και από άλλες κατηγορίες, εφόσον πληρούνται οι όροι ουσιαστικής συμμετοχής.

Για τα κρέατα, στα οποία περιλαμβάνονται το μοσχάρι, το χοιρινό και τα πουλερικά, ο στόχος των μειώσεων διαμορφώνεται από 5% έως 15%. Για τις υπόλοιπες κατηγορίες προτεραιότητας οι μειώσεις θα μπορούν να κυμαίνονται από 5% έως 20%.

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται βασικά τρόφιμα, όπως γάλα, γιαούρτι, τυρί, αυγά, ψωμί, αλεύρι, ζυμαρικά, ρύζι, όσπρια, ελαιόλαδο, σπορέλαια, βούτυρο και μαργαρίνες.

Προβλέπεται επίσης η συμμετοχή βρεφικού γάλακτος, παιδικών τροφών, πανών, καφέ, δημητριακών, σοκολάτας, μπισκότων, σοκολατοειδών και αναψυκτικών.

Στα μη διατροφικά είδη περιλαμβάνονται απορρυπαντικά πλυντηρίου ρούχων και πιάτων, καθαριστικά γενικής χρήσης, σαμπουάν, αφρόλουτρα, ξυριστικά προϊόντα, οδοντόκρεμες, σερβιέτες και σχολικά είδη.

Για την ενημέρωση των καταναλωτών θα δημιουργηθεί ειδική ενότητα στην ηλεκτρονική πλατφόρμα «PosoKanei». Εκεί θα δημοσιεύεται ο επίσημος κατάλογος των τυποποιημένων προϊόντων που συμμετέχουν στη συμφωνία, ώστε να διαχωρίζονται από τις συνηθισμένες προσωρινές προσφορές.

Παράλληλα, στα καταστήματα θα τοποθετείται κοινή και ευδιάκριτη σήμανση. Η ένδειξη θα εμφανίζεται τόσο σε κεντρικά σημεία των σούπερ μάρκετ όσο και δίπλα στους συγκεκριμένους κωδικούς στα ράφια, προκειμένου οι καταναλωτές να αναγνωρίζουν άμεσα τα προϊόντα που συμμετέχουν.

Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής είναι ιδιαίτερα πιεστικό. Έως τις 27 Ιουλίου 2026 οι προμηθευτές θα πρέπει να καταθέσουν τις δεσμευτικές προτάσεις τους στην Ανεξάρτητη Αρχή, ξεχωριστά για κάθε κωδικό.

Στις 29 Ιουλίου οι προτεινόμενες μειώσεις θα γνωστοποιηθούν επισήμως στις αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Στις 3 Αυγούστου προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί η συλλογή των τελικών δεσμεύσεων και των ποσοστών μείωσης.

Στις 27 Αυγούστου θα καταγραφούν οι τιμές ραφιού που θα αποτελέσουν τη βάση σύγκρισης. Η εφαρμογή των μειωμένων τιμών προγραμματίζεται να ξεκινήσει στις 31 Αυγούστου 2026.

Η κυβέρνηση επιχειρεί για ακόμη μία φορά να αντιμετωπίσει την ακρίβεια μέσω εθελοντικής συμφωνίας με τις επιχειρήσεις, αντί να προχωρήσει σε μόνιμες παρεμβάσεις κατά των υψηλών περιθωρίων κέρδους και των στρεβλώσεων της αγοράς. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από την πραγματική συμμετοχή των μεγάλων προμηθευτών και την ένταση των ελέγχων.

Χωρίς διαρκή εποπτεία και ουσιαστικές κυρώσεις, υπάρχει κίνδυνος η πρωτοβουλία να περιοριστεί σε έναν κατάλογο επιλεγμένων κωδικών, χωρίς αισθητό αποτέλεσμα για το συνολικό κόστος του καλαθιού. Οι ανακοινώσεις για μειώσεις έως 20% αποκτούν αξία μόνο εφόσον αφορούν βασικά προϊόντα υψηλής κατανάλωσης και διατηρηθούν σε βάθος χρόνου.

Η ακρίβεια στα τρόφιμα και στα είδη καθημερινής ανάγκης έχει διαβρώσει το εισόδημα των νοικοκυριών. Η επιτυχία της συμφωνίας δεν θα κριθεί από τον αριθμό των προϊόντων που θα ανακοινωθούν, αλλά από την πραγματική εξοικονόμηση που θα διαπιστώσουν οι καταναλωτές στο ταμείο.