Μειώσεις στα ράφια με ημερομηνία λήξης; Προειδοποίηση για ανατιμήσεις μετά τον Οκτώβριο

Σε διεύρυνση της πρωτοβουλίας για μειώσεις τιμών σε βασικά καταναλωτικά αγαθά προχωρά η κυβέρνηση, επιχειρώντας να παρουσιάσει εικόνα αποκλιμάκωσης της ακρίβειας στα σούπερ μάρκετ. Πίσω από τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, ωστόσο, τα ίδια τα στοιχεία δείχνουν ότι η υποχώρηση των τιμών παραμένει περιορισμένη, ενώ η αγορά ήδη προειδοποιεί για νέο κύκλο ανατιμήσεων μετά τον Οκτώβριο εάν συνεχιστούν οι πιέσεις στο ενεργειακό κόστος.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, στην πρωτοβουλία έχουν μέχρι στιγμής ενταχθεί 686 κωδικοί επώνυμων προϊόντων από 55 επιχειρήσεις, 130 κωδικοί σχολικών ειδών και ακόμη 100 προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να προστεθούν νέες εταιρείες και επιπλέον προϊόντα, με την κυβέρνηση να επιδιώκει να ενισχύσει την εικόνα μιας οργανωμένης παρέμβασης απέναντι στην ακρίβεια.

Η πραγματική εικόνα στα ράφια παραμένει, πάντως, πιο σύνθετη. Σύμφωνα με τον δείκτη του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών, τον Ιούλιο οι τιμές στις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ υποχώρησαν κατά 0,47% σε ετήσια βάση σε σχέση με τον Ιούλιο του 2025.

Πρόκειται για την πρώτη αρνητική ετήσια μεταβολή έπειτα από επτά συνεχόμενους μήνες αυξήσεων και για τη χαμηλότερη μέτρηση από τον Δεκέμβριο του 2024. Σε σύγκριση με τον Ιούνιο, οι τιμές παρουσίασαν πτώση 0,77%.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να πιστώσει την εξέλιξη στη συνεργασία του υπουργείου Ανάπτυξης με τη βιομηχανία τροφίμων και το οργανωμένο λιανεμπόριο. Ωστόσο, μια μείωση της τάξης του 0,47% μετά από μια μακρά περίοδο συνεχών ανατιμήσεων δύσκολα αρκεί για να ανατρέψει τη συσσωρευμένη επιβάρυνση που έχουν υποστεί τα ελληνικά νοικοκυριά τα προηγούμενα χρόνια.

Από 31 Αυγούστου οι νέες μειώσεις – Έως 1.100 προϊόντα στην πρωτοβουλία

Η πρωτοβουλία ξεκίνησε στα τέλη Ιουνίου, μετά από σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Ακολούθησε δεύτερη συνάντηση, αυτή τη φορά υπό τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, με εκπροσώπους της βιομηχανίας τροφίμων, των προμηθευτών και των αλυσίδων σούπερ μάρκετ.

Στο πλαίσιο αυτών των επαφών συμφωνήθηκε η εθελοντική συμμετοχή επιχειρήσεων σε πρόγραμμα μειώσεων τιμών, το οποίο τίθεται σε εφαρμογή από τις 31 Αυγούστου.

Ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, Απόστολος Πεταλάς, εκτίμησε ότι συνολικά θα συμμετάσχουν περίπου 60 έως 65 βιομηχανίες και μεγάλες εταιρείες τροφίμων και καταναλωτικών προϊόντων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η μέση έκπτωση αναμένεται να διαμορφωθεί μεταξύ 6% και 7% και να αφορά περίπου 1.000 έως 1.100 βασικούς κωδικούς επώνυμων προϊόντων.

Η κυβέρνηση και εκπρόσωποι της αγοράς εκτιμούν ότι η αποκλιμάκωση των τιμών μπορεί να συνεχιστεί τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Ο κ. Πεταλάς ανέφερε ότι, με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, αναμένεται περαιτέρω υποχώρηση του πληθωρισμού τροφίμων έως τον Οκτώβριο.

Η αισιοδοξία αυτή, ωστόσο, συνοδεύεται από έναν σαφή χρονικό αστερίσκο. Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της αγοράς προειδοποιούν ότι από το φθινόπωρο και μετά η εικόνα μπορεί να αντιστραφεί εάν συνεχιστεί η πίεση από την ενέργεια και τα υλικά συσκευασίας.

Ο Απόστολος Πεταλάς αποδίδει τη σημερινή αποκλιμάκωση σε τρεις βασικούς παράγοντες.

Ο πρώτος σχετίζεται με το γεγονός ότι, παρά τη γεωπολιτική αναταραχή και την άνοδο του ενεργειακού κόστους που καταγράφηκε από τον Φεβρουάριο, η βιομηχανία τροφίμων και το λιανεμπόριο απέφυγαν μέχρι στιγμής να περάσουν νέες αυξήσεις στα προϊόντα.

Όπως υποστήριξε, οι επιχειρήσεις επιδιώκουν μεγαλύτερη ορατότητα πριν προχωρήσουν σε ανατιμήσεις, καθώς γνωρίζουν ότι οι αυξήσεις στις τιμές περιορίζουν την κατανάλωση και επηρεάζουν αρνητικά την ανταγωνιστικότητα.

Ο δεύτερος παράγοντας αφορά προϊόντα τα οποία είχαν πρωταγωνιστήσει στις αυξήσεις των προηγούμενων δύο ετών. Μοσχαρίσιο κρέας, καφές και κακάο είχαν επιβαρύνει σημαντικά τον πληθωρισμό τροφίμων τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, ενώ ταυτόχρονα ακραία καιρικά φαινόμενα είχαν επηρεάσει τις τιμές σε φρούτα και λαχανικά.

Σήμερα, σύμφωνα με την αγορά, καταγράφεται μερική αντιστροφή αυτής της τάσης. Σε φρούτα και λαχανικά εμφανίζονται μειώσεις λόγω ευνοϊκότερων καιρικών συνθηκών, ενώ στο νωπό κρέας η σταδιακή εξομάλυνση των τιμών παραγωγού και εισαγωγών λειτουργεί επίσης περιοριστικά στον πληθωρισμό.

Η συμφωνία για «πάγωμα» αυξήσεων και ο φόβος νέων ανατιμήσεων μετά τον Οκτώβριο

Ο τρίτος παράγοντας αφορά τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στα τέλη Ιουνίου μεταξύ κυβέρνησης, βιομηχανίας και εφοδιαστικής αλυσίδας ώστε να μην υπάρξουν νέες αυξήσεις σε τρόφιμα και καταναλωτικά αγαθά κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.

Κατά τον κ. Πεταλά, τα δεδομένα του ΙΕΛΚΑ δείχνουν ότι η συμφωνία τηρήθηκε, καθώς οι βιομηχανίες περιόρισαν τις ανατιμήσεις και σε αρκετές κατηγορίες καταγράφηκαν μειώσεις.

Το σημείο αυτό, όμως, αναδεικνύει και την ευθραυστότητα της κυβερνητικής στρατηγικής. Η αποκλιμάκωση βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μια εθελοντική συμφωνία με την αγορά και όχι σε μόνιμη αλλαγή των παραγόντων που τροφοδοτούν την ακρίβεια.

Ταυτόχρονα, παραμένει έντονη η ανησυχία για το ενεργειακό κόστος. Σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της ΕΣΕ, τα λειτουργικά έξοδα τόσο της βιομηχανίας όσο και του λιανεμπορίου έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ οι ανατιμήσεις στα υλικά συσκευασίας, πολλά από τα οποία συνδέονται με παράγωγα πετρελαίου, πιέζουν περαιτέρω την εφοδιαστική αλυσίδα.

Η προειδοποίηση της αγοράς είναι σαφής: εάν οι σημερινές πιέσεις δεν αποκλιμακωθούν, μετά τον Οκτώβριο είναι πιθανό να επιστρέψουν οι αυξήσεις τιμών τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Έτσι, η κυβερνητική αισιοδοξία για την πορεία του πληθωρισμού περιορίζεται ουσιαστικά σε ένα παράθυρο λίγων μηνών, την ώρα που το πρόβλημα της ακρίβειας εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις βασικότερες πιέσεις για τα νοικοκυριά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η τοποθέτηση του κ. Πεταλά για το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, ένα μέτρο που είχε εφαρμοστεί τα προηγούμενα χρόνια και καταργήθηκε στις 30 Ιουνίου.

Ο γενικός διευθυντής της Ένωσης Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας υποστήριξε ότι το συγκεκριμένο μέτρο δεν ενίσχυσε τον ανταγωνισμό, ενώ κατά την άποψή του λειτούργησε τελικά εις βάρος και του καταναλωτή.

Όπως ανέφερε, οι επιχειρήσεις απέφευγαν σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσουν τιμές επειδή φοβούνταν ότι το χαμηλότερο επίπεδο του μεικτού περιθωρίου θα μπορούσε να «κλειδώσει» και να αποτελέσει τη νέα βάση εφαρμογής της νομοθεσίας.

Υπενθύμισε μάλιστα ότι πριν από την κατάργηση του πλαφόν υπήρχαν προβλέψεις πως χωρίς αυτό οι τιμές θα αυξάνονταν τον Ιούλιο. Τα δεδομένα του ΙΕΛΚΑ έδειξαν τελικά αρνητική μεταβολή 0,47%.

Για τον κ. Πεταλά, το στοιχείο αυτό αποτελεί απόδειξη ότι η αγορά λειτουργεί αποτελεσματικότερα μέσα από τον ανταγωνισμό και όχι μέσω έντονης κρατικής παρέμβασης, εφόσον βέβαια οι διεθνείς και γεωπολιτικές συνθήκες το επιτρέπουν.

Η κυβέρνηση εμφανίζεται πρόθυμη να παρουσιάσει τα στοιχεία του Ιουλίου ως επιτυχία της πολιτικής της. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, θα είναι αν οι μειώσεις θα έχουν διάρκεια και αν θα γίνουν αισθητές στο καλάθι των νοικοκυριών.

Μετά από χρόνια ισχυρών ανατιμήσεων, μια πτώση 0,47% σε έναν μήνα δεν αρκεί για να αποκαταστήσει τη χαμένη αγοραστική δύναμη. Επιπλέον, οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της αγοράς προειδοποιούν ότι μετά τον Οκτώβριο οι πιέσεις μπορεί να επιστρέψουν.

Το στοίχημα, συνεπώς, δεν είναι να εμφανιστούν μερικές εκατοντάδες κωδικοί με προσωρινή έκπτωση. Είναι να υπάρξει πραγματική και διατηρήσιμη μείωση του κόστους ζωής. Και εκεί θα κριθεί αν η κυβερνητική πρωτοβουλία αποτελεί ουσιαστική παρέμβαση ή ακόμη μία επικοινωνιακή ανάσα απέναντι σε μια ακρίβεια που έχει ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα στα ελληνικά νοικοκυριά.