Η λογική των μέτρων: Να σταματήσει η αλυσίδα του κόστους πριν γενικευτεί
Πίσω από τη νέα δέσμη μέτρων που ανακοίνωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσαν ο Κώστας Πιερρακάκης και ο Θάνος Πετραλιάς, υπάρχει μια σαφής κυβερνητική λογική: η κρίση στον Κόλπο δεν αντιμετωπίζεται ως μακρινό γεωπολιτικό γεγονός, αλλά ως απειλή με άμεσες επιπτώσεις στις τιμές, στις μεταφορές και στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Στόχος είναι να απορροφηθεί μέρος της πίεσης πριν αυτή διαχυθεί στην αγορά και προκαλέσει ευρύτερες επιβαρύνσεις.
Η παρέμβαση παρουσιάζεται ως συνέχεια ενός πρώτου πακέτου για τον έλεγχο της αισχροκέρδειας στα καύσιμα, τα τρόφιμα και τα είδη πρώτης ανάγκης. Η διαχείριση γίνεται σε δύο επίπεδα: πρώτα εργαλεία ελέγχου της αγοράς και στη συνέχεια στοχευμένη οικονομική ενίσχυση. Το πακέτο έχει διπλό στόχο: να στηρίξει ευάλωτους πολίτες, μεσαία στρώματα και οικογένειες με παιδιά, και παράλληλα να περιορίσει τις δευτερογενείς συνέπειες στην παραγωγή, στις μεταφορές και στην περιφέρεια.
Τέσσερις άξονες για τέσσερις κρίκους της ίδιας αλυσίδας
Το πακέτο κατανέμεται σε τέσσερα πεδία που αντιστοιχούν στους βασικούς κρίκους μετάδοσης του κόστους. Μια διεθνής ενεργειακή αναταραχή δεν μένει στα καύσιμα: περνά στις μεταφορές, στις επιχειρήσεις, στην αγροτική παραγωγή, στις τιμές βασικών προϊόντων και τελικά στο διαθέσιμο εισόδημα. Για τον λόγο αυτό, τα μέτρα αγγίζουν τη μεταφορά και την εφοδιαστική αλυσίδα, την κατανάλωση καυσίμων από τα νοικοκυριά, το κόστος της αγροτικής παραγωγής και το κόστος μετακίνησης προς τα νησιά.
Η επιδότηση του πετρελαίου κίνησης στην αντλία αποτελεί τον κεντρικό άξονα. Το diesel χρησιμοποιείται σε μεταφορές αγαθών, επαγγελματικά οχήματα, γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία και μηχανήματα έργου. Η κυβερνητική εκτίμηση είναι ότι αν συγκρατηθεί το κόστος σε αυτό το στάδιο, μειώνεται η πιθανότητα νέων αυξήσεων σε αγαθά και υπηρεσίες. Με αυτή την έννοια το μέτρο παρουσιάζεται ως εργαλείο ελέγχου του πληθωρισμού.
Η ενίσχυση για τις ανατιμήσεις στη βενζίνη στοχεύει στην προστασία του διαθέσιμου εισοδήματος. Εκτιμάται ότι καλύπτει σχεδόν το 78% των ιδιοκτητών αυτοκινήτων ή δικύκλων, δηλαδή περίπου 3,1 εκατομμύρια άτομα. Η επιδοτούμενη ποσότητα αντιστοιχεί στη μέση πραγματική μηνιαία χρήση, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για μέσα μαζικής μεταφοράς ή ταξί. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το μέτρο ως ανακούφιση και όχι ως κίνητρο για αυξημένη κατανάλωση.
Λιπάσματα, ακτοπλοΐα και δημοσιονομική ισορροπία
Η επιχορήγηση κατά 15% για αγορά λιπασμάτων από επαγγελματίες του πρωτογενούς τομέα εντάσσεται στη λογική της πρόληψης. Η εφαρμογή γίνεται σε κομβικό χρονικό σημείο: το διάστημα Μαρτίου έως Ιουνίου συγκεντρώνει περίπου το μισό της ετήσιας χρήσης λιπασμάτων. Μια ανεξέλεγκτη αύξηση κόστους αυτή την περίοδο θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την παραγωγή κηπευτικών, δημητριακών και εξαγώγιμων προϊόντων. Το μέτρο παρουσιάζεται ως ανάχωμα τόσο για το αγροτικό εισόδημα όσο και για τις τιμές λιανικής.
Στο ακτοπλοϊκό πεδίο, η αποζημίωση των υποχρεωτικών εκπτώσεων σε εισιτήρια για φοιτητές και άτομα με αναπηρία στοχεύει να συγκρατήσει τις τιμές στα περυσινά επίπεδα, χωρίς να μεταφερθεί η ενεργειακή επιβάρυνση στους νησιωτικούς πληθυσμούς.
Το συνολικό κόστος για το δίμηνο Απριλίου-Μαΐου υπολογίζεται σε περίπου 300 εκατ. ευρώ, ποσό που κινείται εντός των δημοσιονομικών περιθωρίων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αύξηση της φορολόγησης κερδών από online τυχερά παιχνίδια, που αναμένεται να αποδώσει 100 εκατ. ευρώ ετησίως. Με αυτόν τον τρόπο η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το πακέτο ως κοστολογημένη και ελεγχόμενη παρέμβαση.
