Μια νέα κρίση στο Σουέζ απειλεί την παγκόσμια οικονομία και την αλυσίδα τροφίμων

Σουέζ: Σε απόσταση περισσοτέρων από χίλια μίλια από τη Γάζα εκτυλίσσεται μια ναυτική κρίση που θα μπορούσε να μετατρέψει τον πόλεμο μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς σε μια παγκόσμια κρίση με σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Από τις 15 Δεκεμβρίου, τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, η CMA CGM, η Hapag-Lloyd, η Maersk και η MSC έχουν σταματήσει ή αναστείλει τις υπηρεσίες τους στην Ερυθρά Θάλασσα, δηλαδή στη διαδρομή μέσω της οποίας πρέπει να διέρχεται η κυκλοφορία από τη Διώρυγα του Σουέζ, καθώς οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν μαχητές Houthi, οπλισμένοι με εξελιγμένα όπλα, κλιμακώνουν τις επιθέσεις τους στις παγκόσμιες ναυτιλιακές ροές.

Καθώς μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου κλείνει ξαφνικά, η Αμερική και οι σύμμαχοί της εντείνουν τη ναυτική δραστηριότητα τους στη Μέση Ανατολή και μπορεί ακόμη και να επιτεθούν στους Houthi, προκειμένου να αποκαταστήσουν την ελεύθερη διέλευση.

Το Bab al-Mandab είναι ένα στενό μεταξύ της Αφρικής και της Αραβικής Χερσονήσου μέσω του οποίου εκτιμάται ότι ρέει υπο κανονικές συνθήκες το 12% του παγκόσμιου εμπορίου κατ’ όγκο και ίσως το 30% της παγκόσμιας κυκλοφορίας εμπορευματοκιβωτίων. Το ίδιο έχει εξελιχθεί σε απαγορευμένη ζώνη καθώς οι Houthi, που εδρεύουν στην Yemen, επιτίθενται στα πλοία, φαινομενικά για την υποστήριξη των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Οι επιθέσεις συνέβαιναν εδώ και εβδομάδες αλλά πλέον έχουν κλιμακωθεί απότομα. Στις 15 Δεκεμβρίου οι Houthi επιτέθηκαν σε ένα πλοίο, χτύπησαν ένα άλλο με drone και εκτόξευσαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους στο MV Palatium III, ένας εκ των οποίων χτύπησε το σκάφος. Η τελευταία ήταν η πρώτη με τη χρήση βαλλιστικού πυραύλου κατά πλοίου. Όλα τα σκάφη ήταν με σημαία Λιβερίας. Στις 16 Δεκεμβρίου το αμερικανικό πλοίο USS Carney κατέρριψε 14 drones πάνω από την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ ένα βρετανικό πλοίο, το HMS Diamond, κατέστρεψε ένα άλλο.

Αντιμέτωπη με έναν αυξανόμενο κίνδυνο να υποστούν ανεπανόρθωτες ζημιές τα πλοία και να σκοτωθούν τα πληρώματά τους, η παγκόσμια ναυτιλιακή βιομηχανία βρίσκεται πλέον σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στις 15 Δεκεμβρίου η Maersk και η Hapag-Lloyd διέκοψαν τις υπηρεσίες τους. Στις 16 Δεκεμβρίου, η CMA CGM ακολούθησε, όπως και η MSC, η ιδιοκτήτρια του Palatium III, η οποία ανέφερε ότι τα πλοία της δεν θα χρησιμοποιούν τη Διώρυγα του Σουέζ προς καμία κατεύθυνση «μέχρι να είναι ασφαλές το πέρασμα της Ερυθράς Θάλασσας» και ότι ορισμένα πλοία θα επαναδρομολογηθούν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας της Νότιας Αφρικής. Μαζί, αυτές οι τέσσερις εταιρείες, αντιπροσωπεύουν το 53% του παγκόσμιου εμπορίου εμπορευματοκιβωτίων. Οι μικρότεροι φορείς εκμετάλλευσης, καθώς και οι εταιρείες μεταφοράς ξηρού φορτίου χύδην (χωρίς συσκευασίες) και οι εταιρείες πετρελαιοφόρων, ενδέχεται τώρα να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.

Η κρίση έχει δύο μεγάλες επιπτώσεις. Η πρώτη αφορά την παγκόσμια οικονομία και η δεύτερη σχετικά με τους κινδύνους στρατιωτικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή καθώς οι δυτικές χώρες προσπαθούν να αποκαταστήσουν την τάξη.

Τα έσοδα από τη διώρυγα του Σουέζ αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για την Αίγυπτο, η οποία βρίσκεται ήδη εν μέσω οικονομικής κρίσης. Το Ισραήλ θα επηρεαστεί λιγότερο, καθώς μόνο το 5% περίπου του εμπορίου του διέρχεται από το Eilat, το λιμάνι του στην Ερυθρά Θάλασσα. Για την παγκόσμια οικονομία, ένα παρατεταμένο κλείσιμο της διαδρομής του Σουέζ θα αύξανε το κόστος του εμπορίου, καθώς οι παγκόσμιοι διάδρομοι της ναυτιλίας σχετίζονται με την Αφρική, απαιτείται περισσότερος χρόνος για παρακάμψεις τα ασφάλιστρα αυξάνονται στα ύψη.

Θα μπορούσαν επίσης να προκύψουν βραχυπρόθεσμα ταρακουνήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας από μια ευρεία αλλαγή δρομολόγησης του εμπορίου: Το 2021 το Ever Given, ένα πλοίο που έχει τη βάση του στην Taiwan, προσάραξε και έκλεισε το κανάλι για έξι ημέρες, ενισχύοντας μια παγκόσμια κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα. Εάν η κρίση ασφάλειας της Ερυθράς Θάλασσας γίνει αντιληπτό ότι απειλεί τη ναυτιλία στην κοντινή Αραβική Θάλασσα, μέσω της οποίας διέρχεται ίσως το ένα τρίτο της παγκόσμιας θαλάσσιας προσφοράς πετρελαίου, το οικονομικό κόστος θα είναι δραματικά υψηλότερο.

Αυτοί οι κίνδυνοι είναι ο λόγος για τον οποίο η Αμερική και οι σύμμαχοί της θα τείνουν προς την ανάληψη δράσης. Αλλά η απειλή των Houthi είναι τρομακτική και περίπλοκη. Το σύνθημα της μαχητικής ομάδας περιλαμβάνει την προτροπή «Θάνατος στο Ισραήλ. Κατάρα στους Εβραίους» και ισχυρίζεται ότι στοχεύει «όλα τα πλοία που κατευθύνονται προς τα λιμάνια του Ισραήλ» μέχρι να παραδοθούν τρόφιμα και φάρμακα στη Γάζα. Αλλά τα περισσότερα από τα πλοία που δέχονται επίθεση ούτε κατευθύνονται προς το Ισραήλ ούτε έχουν ισραηλινή ιδιοκτησία. Χώρες από όλο τον κόσμο επηρεάζονται: Ένα από τα πλοία που δέχτηκαν επίθεση από τους Houthi έπλεε υπό σημαία Χονγκ Κονγκ.

Η φαινομενική ασυνέπεια των δηλωμένων στόχων των Houthi δεν πρέπει να συγχέεται με την αναποτελεσματικότητα: Για χρόνια, το Ιράν εκπαιδεύει, εξοπλίζει και υποστηρίζει την συγκεκριμένη ομάδα στην επιτυχημένη εξέγερσή της στην Yemen και σε έναν πόλεμο εναντίον των περιφερειακών αντιπάλων του Ιράν, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ). Η πολυπλοκότητα ορισμένων από τα εμπλεκόμενα όπλα είναι υψηλή. «Οι Houthi έχουν ένα γιγάντιο οπλοστάσιο πυραύλων κατά πλοίων σε αυτό το σημείο», λέει ο Fabian Hinz του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS), μιας δεξαμενής σκέψης στο Λονδίνο, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με βεληνεκές έως και 800 χλμ.

Για τους δυτικούς αξιωματούχους είναι ασαφές εάν το Ιράν διευθύνει άμεσα κάποιες από τις επιθέσεις. Οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες δεν είναι ακόμη πεπεισμένες ότι τα τελευταία χτυπήματα εγκρίθηκαν από την Corps 6000, μια μονάδα της ιρανικής εκστρατευτικής δύναμης Quds που συνεργάζεται με τους Houthi σε ένα κοινό κέντρο διοίκησης. Ωστόσο, η ομάδα πιστεύεται ότι λαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τη ναυτιλία από τα πλοία επιτήρησης του Ιράν στην Ερυθρά Θάλασσα. Και η ευρεία εκστρατεία κατά της ναυτιλίας ταιριάζει με τη στρατηγική του Ιράν για βαθμονομημένη πίεση, αποφεύγοντας μια ολική επίθεση στο Ισραήλ, ενώ επηρεάζει τους περιφερειακούς πληρεξούσιους του να παρενοχλούν το Ισραήλ βίαια από όλες τις πλευρές. Ο κίνδυνος τώρα είναι ότι το Ιράν δεν έχει τον απόλυτο έλεγχο των επιθέσεων των Houthi και ότι τα χτυπήματα θα αφορούν ένα πολύ ευρύτερο φάσμα χωρών.

Ωστόσο, είναι πιθανό η διπλωματία να βοηθήσει στην αποκλιμάκωση της κρίσης. Το 2015 η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ παρενέβησαν στον εμφύλιο πόλεμο της Yemen υπέρ της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Τον Μάρτιο του 2022 οι Σαουδάραβες συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός, αφήνοντας στους Houthi τον έλεγχο της πρωτεύουσας, Sanaa, και της στρατηγικής δυτικής ακτής. Μπορεί σύντομα να ανακοινώσουν έναν οδικό χάρτη για να γίνει μόνιμη η κατάπαυση του πυρός και να τερματιστεί ο πόλεμος. Οι δεσμεύσεις για παύση των θαλάσσιων επιθέσεων ενδέχεται να αποτελούν μέρος οποιωνδήποτε συνομιλιών.

Παρ’ όλα αυτά, μια μεγαλύτερη στρατιωτική απάντηση στην απειλή των Houthi είναι πλέον πιθανή. Μια πολυεθνική ομάδα, υπό την ηγεσία του αμερικανικού ναυτικού, επιχειρεί ήδη στα ανοικτά των ακτών της Yemen, προκειμένου να προσπαθήσει να αποτρέψει τους Houthi από το να επιβιβάζονται σε πλοία -μια επιδρομή διακόπηκε τον Νοέμβριο- ή να εκτοξεύουν πυραύλους. Περιλαμβάνει τόσο την Αίγυπτο όσο και τη Σαουδική Αραβία. Τις τελευταίες εβδομάδες αμερικανικά, βρετανικά και γαλλικά πολεμικά πλοία έχουν αναχαιτίσει drones και πυραύλους των Houthi και η Αμερική ζήτησε από την Αυστραλία να στείλει επίσης ένα πολεμικό πλοίο.

Αλλά αυτή η αμυντική αρμάδα αγωνίζεται να κρατήσει την κρίση υπό έλεγχο. Οι Houthi έχουν δείξει ότι μερικά drones και πύραυλοι είναι πάντα πιθανό να περάσουν. Ένα πιθανό επόμενο βήμα περιλαμβάνει ένοπλες συνοδείες για την εμπορική ναυτιλία, την οποία χρησιμοποίησε η Αμερική κατά τη διάρκεια του λεγόμενου πολέμου δεξαμενόπλοιων μεταξύ Ιράν και Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, απαιτούνται πόροι, δηλαδή ένας πολύ μεγάλος αριθμός πολεμικών πλοίων, σύμφωνα με ναυτικές πηγές που συμμετέχουν στις συζητήσεις.

Η κύρια εναλλακτική είναι να χτυπηθούν απευθείας οι Houthi και το οπλοστάσιό τους. Η Αμερική και το Ισραήλ έχουν αναπτύξει σχέδια για να επιτεθούν σε αποθήκες και εκτοξευτές τους.

Η Αμερική δείχνει πρόθυμη να διευρύνει τη συμμετοχή της στη Μέση Ανατολή: Η κυβέρνηση Biden είχε επικεντρωθεί στην επέκταση της ειδικής ομάδας της Ερυθράς Θάλασσας και στην άσκηση διπλωματικής και οικονομικής πίεσης στο Ιράν.

Όμως, το Ισραήλ δεν θέλει μια νέα σύγκρουση: Αντιμετωπίζει ήδη πίεση από την Αμερική να τερματίσει αυτή τη φάση του πολέμου στη Γάζα και ανησυχεί για τη Χεζμπολάχ, τη λιβανέζικη μαχητική ομάδα, η οποία εκτοξεύει πυραύλους στο Ισραήλ σχεδόν καθημερινά. Ωστόσο, εάν το Ιράν και οι αντιπρόσωποί του Houthi συνεχίσουν τις επιθέσεις που κρατούν κλειστό έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς δρόμους του κόσμου, η κλιμάκωση μπορεί να είναι αναπόφευκτη.