Υπόθεση Μαζωνάκη: Πώς δρουν τα αναισθητικά που μπήκαν στο μικροσκόπιο

Νέα δεδομένα έρχονται στο φως στην έρευνα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη στο ιατρείο της οδού Καρνεάδου στο Κολωνάκι, όπου ο γνωστός καλλιτέχνης είχε μεταβεί για να υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση. Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον τα φάρμακα που φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν για την καταστολή του, καθώς και οι ακριβείς συνθήκες χορήγησής τους.

Η γιατρός Ιωάννα Γάκα έχει προφυλακιστεί στο πλαίσιο της δικαστικής έρευνας, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει τελεσίδικη κρίση για τις ποινικές ευθύνες ή για τον ακριβή μηχανισμό που οδήγησε στον θάνατο του τραγουδιστή.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι αναφορές για προποφόλη και μιδαζολάμη, δύο ισχυρές φαρμακευτικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στην αναισθησία και στην καταστολή και οι οποίες απαιτούν αυστηρή τιτλοποίηση της δόσης, συνεχή παρακολούθηση και άμεση δυνατότητα υποστήριξης των ζωτικών λειτουργιών.

Ο πρόεδρος της ΠΟΕΔΗΝ, Μιχάλης Γιαννάκος, έχει θέσει δημόσια σοβαρά ερωτήματα για τη χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων και για τις συνθήκες υπό τις οποίες φέρονται να χορηγήθηκαν στον Γιώργο Μαζωνάκη. Παράλληλα, οι Αρχές εξετάζουν τα ευρήματα των τοξικολογικών αναλύσεων, τις καταθέσεις και τα ψηφιακά δεδομένα που έχουν συγκεντρωθεί.

Προποφόλη και μιδαζολάμη: Ισχυρή καταστολή και σοβαροί καρδιοαναπνευστικοί κίνδυνοι

Η προποφόλη είναι ισχυρό ενδοφλέβιο αναισθητικό με εξαιρετικά γρήγορη έναρξη δράσης. Χρησιμοποιείται για την εισαγωγή και τη διατήρηση γενικής αναισθησίας, καθώς και για καταστολή σε κατάλληλα οργανωμένο ιατρικό περιβάλλον. Η μιδαζολάμη ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες και διαθέτει κατασταλτική, αγχολυτική και αμνησιακή δράση.

Όταν τα δύο φάρμακα χρησιμοποιούνται στο ίδιο αναισθησιολογικό σχήμα, οι κατασταλτικές τους επιδράσεις μπορεί να ενισχυθούν. Αυτό καθιστά κρίσιμη την προσεκτική επιλογή της δόσης και της ταχύτητας χορήγησης, καθώς μία βαθύτερη από την επιδιωκόμενη καταστολή μπορεί να επηρεάσει τον αεραγωγό, την αυτόματη αναπνοή και την κυκλοφορία.

Ο σοβαρότερος κίνδυνος αφορά το αναπνευστικό σύστημα. Η προποφόλη μπορεί να προκαλέσει υποαερισμό, απόφραξη του αεραγωγού, πτώση του οξυγόνου και άπνοια. Η ενδοφλέβια μιδαζολάμη επίσης συνδέεται με αναπνευστική καταστολή και, σε βαριές περιπτώσεις, με αναπνευστική ανακοπή.

Για τον λόγο αυτό, η χρήση τους προϋποθέτει δυνατότητα άμεσης χορήγησης οξυγόνου, υποβοηθούμενου αερισμού και διασωλήνωσης όταν αυτό καταστεί αναγκαίο. Η συνεχής παρακολούθηση κορεσμού οξυγόνου, αναπνοής, καρδιακού ρυθμού και αρτηριακής πίεσης αποτελεί βασικό στοιχείο ασφαλείας.

Σημαντικές είναι και οι επιδράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα. Η προποφόλη μπορεί να προκαλέσει πτώση της αρτηριακής πίεσης, βραδυκαρδία, αρρυθμίες και μείωση της καρδιακής παροχής. Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν ο ασθενής είναι αιμοδυναμικά ασταθής, αφυδατωμένος, ηλικιωμένος ή όταν έχουν συγχορηγηθεί άλλα κατασταλτικά φάρμακα.

Η ταχύτητα έγχυσης έχει επίσης καθοριστική σημασία. Οι επίσημες οδηγίες της προποφόλης επισημαίνουν ότι η γρήγορη χορήγηση μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα υπότασης, άπνοιας και καρδιοαναπνευστικής καταστολής. Γι' αυτό η δόση προσαρμόζεται σταδιακά στην ανταπόκριση κάθε ασθενούς.

Ανάλογη προσοχή απαιτείται με τη μιδαζολάμη. Η ενδοφλέβια χορήγησή της πρέπει να γίνεται με εξατομίκευση της δόσης και με διαθέσιμο προσωπικό ικανό να αναγνωρίσει έγκαιρα τον υποαερισμό και να διατηρήσει ανοικτό τον αεραγωγό.

Για τη μιδαζολάμη υπάρχει η φλουμαζενίλη, φαρμακευτικός ανταγωνιστής των βενζοδιαζεπινών που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναστροφή συγκεκριμένων επιδράσεών τους. Αντίστοιχο ειδικό αντίδοτο που να αναστρέφει άμεσα τη δράση της προποφόλης δεν υπάρχει. Σε περίπτωση υπερβολικής καταστολής από προποφόλη, η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως στην υποστήριξη του αεραγωγού, της αναπνοής και της κυκλοφορίας μέχρι να μειωθεί η επίδραση της ουσίας.

Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που καθιστά κρίσιμο τον χώρο και τις συνθήκες χορήγησης. Η ασφάλεια δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το ίδιο το φάρμακο. Εξαρτάται από τη δόση, την ταχύτητα έγχυσης, την κλινική κατάσταση του ασθενούς, την παρουσία εκπαιδευμένου προσωπικού και την ύπαρξη εξοπλισμού αναζωογόνησης.

Στο επίκεντρο της έρευνας η προέλευση και η χορήγηση των φαρμάκων

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας των ερωτημάτων που έχουν διατυπωθεί για το πώς βρέθηκαν τα συγκεκριμένα φάρμακα στο ιατρείο της Καρνεάδου, με τις Αρχές να καλούνται να αποσαφηνίσουν πλήρως την προέλευση, την προμήθεια και τον τρόπο χρήσης τους.

Ο Μιχάλης Γιαννάκος έχει υποστηρίξει δημόσια ότι η προποφόλη χρησιμοποιείται υπό αυστηρές προϋποθέσεις και ότι η παρουσία και χρήση τέτοιου αναισθητικού σε χώρο όπου πραγματοποιήθηκε η επίμαχη πράξη πρέπει να διερευνηθεί εξονυχιστικά. Το ακριβές καθεστώς προμήθειας των σκευασμάτων και το εάν τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες αποτελούν αντικείμενο που πρέπει να αποσαφηνιστεί από τις αρμόδιες αρχές.

Η προποφόλη έχει αποκτήσει διεθνώς ιδιαίτερη δημοσιότητα και λόγω της υπόθεσης του Μάικλ Τζάκσον. Ο Αμερικανός καλλιτέχνης πέθανε το 2009 έπειτα από οξεία δηλητηρίαση από προποφόλη σε συνδυασμό με άλλες κατασταλτικές ουσίες, υπόθεση που κατέληξε στην καταδίκη του προσωπικού του γιατρού για ανθρωποκτονία από αμέλεια.

Στην περίπτωση Μαζωνάκη, όμως, η δικαστική και ιατροδικαστική διερεύνηση πρέπει να στηριχθεί στα συγκεκριμένα ευρήματα της υπόθεσης. Καθοριστική σημασία θα έχουν οι ποσοτικές τοξικολογικές αναλύσεις, καθώς η απλή ανίχνευση μιας ουσίας δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιορίσει τη δόση που χορηγήθηκε, τον χρόνο χορήγησης ή τον ρόλο της στην τελική έκβαση.

Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν ψηφιακά δεδομένα που φέρονται να περιλαμβάνουν αναζητήσεις σχετικές με την προποφόλη, τη μιδαζολάμη, τη μέθη και την πτώση της αρτηριακής πίεσης. Τα συγκεκριμένα στοιχεία αξιολογούνται μαζί με τις καταθέσεις των εμπλεκομένων, τα ευρήματα από τον χώρο και τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων.

Η υπερδοσολογία προποφόλης αποτελεί δυνητικά θανατηφόρα κατάσταση. Μπορεί να προκαλέσει βαθιά απώλεια συνείδησης, σοβαρή αναπνευστική καταστολή, άπνοια και μεγάλη πτώση της αρτηριακής πίεσης. Χωρίς άμεση αναγνώριση και υποστήριξη της αναπνοής, η έλλειψη οξυγόνου μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε βαριά βλάβη ή καρδιακή ανακοπή.

Σε υπερβολικά βαθιά αναισθησία ο ασθενής μπορεί επίσης να χάσει τα προστατευτικά αντανακλαστικά του αεραγωγού. Η ιατρική ομάδα πρέπει τότε να είναι σε θέση να παρέμβει άμεσα με αερισμό, οξυγόνο, φαρμακευτική υποστήριξη της κυκλοφορίας και, εφόσον απαιτείται, διασωλήνωση.

Το σύνδρομο έγχυσης προποφόλης, γνωστό ως PRIS, αποτελεί διαφορετική και πολύ σπανιότερη επιπλοκή που συνδέεται κυρίως με παρατεταμένη χορήγηση υψηλών δόσεων, συνήθως σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς. Μπορεί να προκαλέσει σοβαρή μεταβολική οξέωση, ραβδομυόλυση, νεφρική και καρδιακή ανεπάρκεια. Δεν αποτελεί την τυπική επιπλοκή μιας σύντομης διαδικαστικής καταστολής και πρέπει να διαχωρίζεται από την οξεία υπερδοσολογία.

Στο επίκεντρο της ανάκρισης παραμένουν πλέον τρία κρίσιμα στοιχεία: ποια ακριβώς φάρμακα χορηγήθηκαν στον Γιώργο Μαζωνάκη, σε ποιες ποσότητες και υπό ποιες συνθήκες. Μόνο η ολοκλήρωση των τοξικολογικών εξετάσεων, η αξιολόγηση του ιατρικού φακέλου και η συνολική αποτίμηση των στοιχείων μπορούν να δώσουν ασφαλή απάντηση για τον ρόλο που μπορεί να είχαν οι συγκεκριμένες ουσίες στον θάνατό του.

Η παρουσία ισχυρών αναισθητικών σε μια υπόθεση με θανατηφόρα κατάληξη επιβάλλει πλήρη διαλεύκανση της αλυσίδας προμήθειας και χορήγησής τους. Οι καταγγελίες, οι ενδείξεις και οι εργαστηριακές εξετάσεις αποτελούν κρίσιμα κομμάτια της έρευνας, όμως η τελική σύνδεση των ουσιών με τον θάνατο αποτελεί αντικείμενο της ιατροδικαστικής και δικαστικής κρίσης.