Μικρομεσαίες επιχειρήσεις: Κλειστές τράπεζες και ασφυξία στην αγορά

«Κλειστές» τράπεζες, εξαντλητική γραφειοκρατία και σοβαρή έλλειψη προσωπικού καταγράφουν οι μικρομεσαίοι βιοτέχνες και επαγγελματίες, σε μια αγορά που εξακολουθεί να κινείται υπό ισχυρή πίεση, παρά την κυβερνητική εικόνα περί σταθεροποίησης και ανάπτυξης.

Η έρευνα του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας, σε συνεργασία με την KPMG, σε δείγμα 382 επιχειρήσεων του Λεκανοπεδίου, αποτυπώνει ένα βαρύ περιβάλλον για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Τρεις στους τέσσερις βιοτέχνες δηλώνουν ότι δεν βρίσκουν χρηματοδότηση για να αναπτυχθούν, ενώ ταυτόχρονα καλούνται να λειτουργήσουν με αυξημένο κόστος, διοικητικά βάρη και ελλείψεις εργαζομένων.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η πραγματική οικονομία της μικρής και μεσαίας επιχειρηματικότητας απέχει πολύ από τους πανηγυρισμούς των κυβερνητικών δελτίων. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο κόστος εργασίας, όπως συχνά παρουσιάζεται. Η επιχειρηματικότητα πιέζεται πλέον εξίσου, αν όχι περισσότερο, από το δημογραφικό, την έλλειψη διαθέσιμου προσωπικού, τη φορολογική επιβάρυνση και την απουσία ουσιαστικής τραπεζικής στήριξης.

Το 71% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι αδυνατεί να μετακυλήσει το αυξημένο κόστος στον τελικό καταναλωτή. Το 74% αντιμετωπίζει γραφειοκρατικά εμπόδια και έλλειψη προσωπικού, ενώ το 77% δυσκολεύεται να αποκτήσει πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν μια αγορά που δεν ζητά προνόμια, αλλά βασικές συνθήκες λειτουργίας.

Κόστος, ενέργεια και αποκλεισμός από τη χρηματοδότηση

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις βρέθηκαν ουσιαστικά εκτός της χρηματοδοτικής ροής του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς η πρόσβαση στα χαμηλότοκα ευρωπαϊκά δάνεια προϋπέθετε τραπεζική επιλεξιμότητα και αντίστοιχη δανειοδότηση. Με απλά λόγια, όποιος δεν είχε ήδη πρόσβαση στις τράπεζες, έμεινε εκτός και από το ευρωπαϊκό εργαλείο που υποτίθεται ότι θα στήριζε την ανάπτυξη.

Το ΒΕΑ σημειώνει ότι τα αποτελέσματα της έρευνας περιγράφουν μια αγορά που εξακολουθεί να λειτουργεί σε συνθήκες έντονης πίεσης, παρά τη βελτίωση ορισμένων μακροοικονομικών δεικτών. Το αυξημένο λειτουργικό κόστος, η φορολογία, η γραφειοκρατία, η δυσκολία πρόσβασης σε κεφάλαια και η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα και φρενάρουν την ανάπτυξη.

Κορυφαία πρόκληση παραμένει το κόστος λειτουργίας. Το 65% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι η αύξηση των τιμών στις πρώτες ύλες αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα επιβάρυνσης, ενώ το 51% αναφέρει το ενεργειακό κόστος ως βασική πηγή πίεσης. Πρόκειται για δύο παράγοντες που συμπιέζουν διαρκώς τα περιθώρια κέρδους και περιορίζουν τη δυνατότητα επενδύσεων.

Το 69% καταγράφει σημαντική αύξηση του κόστους πρώτων υλών την τελευταία διετία. Το 65% θεωρεί ότι το ενεργειακό κόστος επηρεάζει καθοριστικά τη βιωσιμότητα της επιχείρησής του, ενώ το 54% έχει ήδη περιορίσει παραγωγή ή λειτουργία λόγω της ενεργειακής επιβάρυνσης.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 71% των επιχειρήσεων δεν μπορεί να περάσει τις αυξήσεις στον τελικό καταναλωτή. Αυτό σημαίνει ότι οι μικρομεσαίοι απορροφούν μεγάλο μέρος του κόστους, βλέποντας τα κέρδη τους να μειώνονται και την αντοχή τους να εξαντλείται. Η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο τα νοικοκυριά. Χτυπά και τη μικρή παραγωγή, τη βιοτεχνία και τον επαγγελματία που βρίσκεται ανάμεσα στον προμηθευτή, την τράπεζα, την Εφορία και τον πελάτη.

Γραφειοκρατία, έλλειψη εργαζομένων και κλειστές τράπεζες

Η γραφειοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες για τη λειτουργία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Το 74% δηλώνει ότι τα διοικητικά βάρη επηρεάζουν σημαντικά ή πολύ σημαντικά την καθημερινότητά του. Το 34% αφιερώνει περισσότερες από δέκα ώρες κάθε μήνα για την εκπλήρωση διοικητικών και κανονιστικών υποχρεώσεων.

Η ψηφιοποίηση του Δημοσίου, που προβάλλεται συχνά ως μεταρρυθμιστική επιτυχία, δεν φαίνεται να έχει λύσει το πρόβλημα για τις επιχειρήσεις. Μόλις το 13% αξιολογεί ως ιδιαίτερα αποτελεσματικές τις βασικές ψηφιακές πλατφόρμες του Δημοσίου. Τα συστήματα myDATA, ΕΡΓΑΝΗ και οι λοιπές ψηφιακές διαδικασίες συμμόρφωσης εξακολουθούν να δημιουργούν κόστος, χρόνο και πίεση.

Τα μέλη του ΒΕΑ ζητούν απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης και περιορισμό του διοικητικού κόστους. Το αίτημα είναι απλό και καθαρό: λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερος χαμένος χρόνος, πιο λειτουργικό κράτος. Χωρίς αυτά, η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα παραμένει εγκλωβισμένη σε έναν μηχανισμό που τη στραγγαλίζει αντί να τη στηρίζει.

Σοβαρό εμπόδιο καταγράφεται και στη χρηματοδότηση. Το 77% των επιχειρήσεων θεωρεί δύσκολη την πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό και χρηματοδοτικά εργαλεία. Το 62% αναζήτησε τραπεζική χρηματοδότηση την τελευταία διετία, όμως το 27% είδε το αίτημά του να απορρίπτεται.

Οι βασικοί λόγοι απόρριψης ή αποθάρρυνσης είναι τα υψηλά επιτόκια, τα αυστηρά πιστοδοτικά κριτήρια και οι χρονοβόρες διαδικασίες έγκρισης. Οι τράπεζες, παρά την ενίσχυση και τη σταθεροποίησή τους, παραμένουν για μεγάλο μέρος της μικρομεσαίας αγοράς απρόσιτες. Αυτό δημιουργεί ένα βαθύ αναπτυξιακό κενό: οι επιχειρήσεις που χρειάζονται περισσότερο κεφάλαια είναι συχνά εκείνες που αποκλείονται πρώτες.

Το τρίτο μεγάλο πρόβλημα είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Το 74% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι δεν βρίσκει κατάλληλο προσωπικό. Το 62% αναφέρει ότι η έλλειψη εργαζομένων επηρεάζει την παραγωγική δυνατότητα και την ανάπτυξη της επιχείρησης, ενώ το 79% έχει αναγκαστεί να περιορίσει δραστηριότητες επειδή δεν μπορεί να βρει εργαζομένους.

Για το 51% το πρόβλημα συνδέεται με τη χαμηλή διαθεσιμότητα προσωπικού, ενώ για το 30% με την έλλειψη εξειδικευμένων δεξιοτήτων. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η αγορά εργασίας δεν αντιμετωπίζει μόνο ζήτημα μισθών, αλλά και βαθύτερο πρόβλημα δημογραφίας, εκπαίδευσης, κατάρτισης και σύνδεσης των δεξιοτήτων με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής.

Η έρευνα του ΒΕΑ αποδομεί την εύκολη αφήγηση ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις χρειάζονται απλώς «προσαρμογή». Το πρόβλημα είναι συστημικό. Όταν οι τράπεζες δεν χρηματοδοτούν, το κράτος φορτώνει διαδικασίες, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες αυξάνονται, το Ταμείο Ανάκαμψης δεν φτάνει στους μικρούς και η αγορά δεν βρίσκει εργαζομένους, τότε η ανάπτυξη μένει στα χαρτιά για τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας.