Μυστικές διελεύσεις πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ

Μια νέα, αθέατη διάσταση της ναυτιλιακής κρίσης στην περιοχή του Περσικού Κόλπου έρχεται στο φως, καθώς παρατηρείται σημαντική αύξηση των λεγόμενων "σκοτεινών διελεύσεων" από τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται το Bloomberg και δεδομένα της εταιρείας Kpler, το τελευταίο διάστημα ένας σταθερός αριθμός εμπορικών πλοίων επιλέγει να διασχίσει το στρατηγικής σημασίας πέρασμα με απενεργοποιημένους τους πομπούς των συστημάτων αυτόματου εντοπισμού (AIS). Η τάση αυτή εντείνεται εν μέσω της αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.

Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι και τα έξι εμπορικά πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων που διέσχισαν το Ορμούζ την Κυριακή είχαν προηγουμένως απενεργοποιήσει τους πομπούς τους. Μάλιστα, τις τελευταίες τρεις ημέρες, ο αριθμός αυτών των "αόρατων" διελεύσεων ξεπέρασε εκείνον των πλοίων που επέλεξαν να ταξιδέψουν με ενεργοποιημένα τα συστήματα εντοπισμού. Νωρίς τη Δευτέρα, τα δεδομένα AIS δεν κατέγραψαν κανένα πλοίο να διέρχεται από τα Στενά, γεγονός που υποδηλώνει είτε πλήρη διακοπή της κυκλοφορίας είτε μαζική χρήση της πρακτικής της απόκρυψης στίγματος.

Η στρατηγική της απόκρυψης επιβεβαιώνεται από την εμφάνιση πλοίων εκατέρωθεν του Ορμούζ, είτε στον Περσικό Κόλπο είτε στον Κόλπο του Ομάν, τα οποία είχαν εκπέμψει για τελευταία φορά τη θέση τους από την αντίθετη πλευρά. Αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι τα συγκεκριμένα σκάφη διέσχισαν τα Στενά χωρίς να ενεργοποιήσουν τους πομπούς τους, κινούμενα πλήρως "στα τυφλά" για τα συστήματα παρακολούθησης.

Οι διάδρομοι ναυσιπλοΐας και η κατάρρευση της ορατότητας

Η εικόνα της ναυσιπλοΐας στα Στενά παρουσιάζει έντονη αντίθεση μεταξύ των δύο βασικών διαδρόμων. Ο "νότιος διάδρομος", που εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ομάν, έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί, με την τελευταία ορατή διέλευση να καταγράφεται την προηγούμενη Τετάρτη. Αντιθέτως, ο "βόρειος διάδρομος", ο οποίος ελέγχεται de facto από το Ιράν, συνέχισε να παρουσιάζει μια, έστω και μικρή, κίνηση μέχρι και το Σάββατο.

Η αποθάρρυνση της χρήσης του νότιου διαδρόμου φαίνεται να συνδέεται άμεσα με το μπαράζ ιρανικών επιθέσεων εναντίον πλοίων που τον χρησιμοποιούσαν. Ακόμα και σκάφη που είχαν απενεργοποιήσει τους πομπούς τους δεν γλίτωσαν από τους ελέγχους και τις επιθέσεις, γεγονός που οδήγησε τις πλοιοκτήτριες εταιρείες να αναζητήσουν εναλλακτικές. Η χρήση του βόρειου περάσματος, ωστόσο, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους, καθώς εκθέτει τα πλοία σε τέλη που επιβάλλει το Ιράν, αλλά και στον κίνδυνο επιβολής κυρώσεων από την πλευρά των ΗΠΑ.

Γεωπολιτικές προεκτάσεις και η στάση των εμπλεκομένων

Η πρακτική των μυστικών διελεύσεων δεν είναι εντελώς νέα. Είχε ήδη παρατηρηθεί από τα μέσα Απριλίου, όταν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα άρχισαν να μεταφέρουν το πετρέλαιό τους εκτός του Περσικού Κόλπου με δεξαμενόπλοια που είχαν απενεργοποιήσει τους πομπούς τους. Αυτή η τακτική εξηγεί, εν μέρει, γιατί η έλλειψη πετρελαίου κατά τη διάρκεια της σύρραξης δεν ήταν τόσο οξεία όσο είχαν προβλέψει πολλοί αναλυτές στις πρώτες ημέρες των εχθροπραξιών.

Το Σαββατοκύριακο, η γεωπολιτική αντιπαράθεση κορυφώθηκε και σε επίπεδο δηλώσεων. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι οι διελεύσεις από το Ορμούζ θα είναι εφικτές μόνο κατόπιν λήψης άδειας από ιρανική οντότητα, επιχειρώντας να επιβάλει ένα καθεστώς ελέγχου. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική CENTCOM διεμήνυσε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ανοιχτοί διάδρομοι για τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν ελεύθερα, υπογραμμίζοντας τη δέσμευση των ΗΠΑ για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.

Στο πεδίο των επιχειρήσεων, οι ιρανικές δυνάμεις έχουν εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον τεσσάρων πλοίων μέσα σε επτά ημέρες, με όλα τα πλήγματα να εντοπίζονται στη βορειοανατολική πλευρά της χερσονήσου Μουσάνταμ του Ομάν. Οι τοποθεσίες αυτές υποδηλώνουν ότι τα πλοία κινούνταν κατά μήκος του υποστηριζόμενου από τις ΗΠΑ περάσματος. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ανακοίνωσε το βράδυ της Κυριακής ότι αναχαίτισε δύο πλοία, τα οποία, όπως υποστήριξε, έθεταν σε κίνδυνο τη ναυσιπλοΐα κινούμενα σε "παράνομη διαδρομή", σε μια κίνηση που αναμένεται να κλιμακώσει περαιτέρω την ένταση.