Μυστικές μεταφορές πετρελαίου από τον στρατό των ΗΠΑ

Σε μια άνευ προηγουμένου επιχείρηση, ο στρατός των Ηνωμένων Πολιτειών έχει αναλάβει την επίβλεψη δεκάδων μυστικών μεταφορών πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, με στόχο να διατηρηθεί η ροή ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο, παρά τον ιρανικό αποκλεισμό. Η επιχείρηση, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη από τις αρχές Μαΐου, χρησιμοποιεί προηγμένα drones αέρος και θαλάσσης, καθώς και ελικόπτερα, για την καθοδήγηση νηοπομπών προς δεξαμενόπλοια που αναμένουν για τη φόρτωση.

Σύμφωνα με πληροφορίες που συγκέντρωσε το Reuters, η επιχείρηση λαμβάνει χώρα σε δύο συγκεκριμένες τοποθεσίες: ανοιχτά της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και κοντά στο λιμάνι Σοχάρ του Ομάν. Η τεχνική μεταφόρτωσης που χρησιμοποιείται είναι παρόμοια με αυτή που εδώ και χρόνια εφαρμόζει το Ιράν για να παρακάμπτει τις διεθνείς κυρώσεις. Μέχρι και το πρωί της Τρίτης, δορυφορικές εικόνες κατέγραψαν 12 ζεύγη πλοίων να βρίσκονται δίπλα-δίπλα στον Κόλπο του Ομάν, με την κορύφωση της δραστηριότητας να σημειώνεται στις 11 Ιουνίου, όταν 17 ζεύγη πλοίων πραγματοποιούσαν ταυτόχρονες μεταφορές.

Η επιχείρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με την κατάρριψη ενός αμερικανικού ελικοπτέρου Apache από το Ιράν στις 9 Ιουνίου. Τέσσερις πηγές, μεταξύ των οποίων και ένας πρώην Αμερικανός αξιωματούχος, επιβεβαίωσαν ότι το ελικόπτερο συμμετείχε στην αποστολή μεταφοράς πετρελαίου. Το Reuters κατέγραψε έξι ζεύγη δεξαμενόπλοιων συγκεντρωμένα κοντά στο λιμάνι του Σοχάρ την ημέρα της κατάρριψης, αν και δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί ο ακριβής ρόλος του Apache. Το Πεντάγωνο, από την πλευρά του, αρνήθηκε οποιαδήποτε εμπλοκή της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM) σε επιχειρήσεις μεταφοράς πετρελαίου, ενώ ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε τα ερωτήματα στην ίδια διοίκηση.

Τα δύο σημεία μεταφόρτωσης βρίσκονται κοντά στα όρια που έχει χαράξει η "Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου", ένα νέο ιρανικό όργανο που διαχειρίζεται τα Στενά του Ορμούζ. Πλοία που δεν συμμορφώνονται με τις ιρανικές εντολές διατρέχουν τον κίνδυνο επίθεσης με drones και πυραύλους από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Το λιμάνι της Φουτζέιρα έχει ήδη δεχθεί επανειλημμένα πλήγματα, ενώ το Σαββατοκύριακο ένα "άγνωστο βλήμα" έπληξε δεξαμενόπλοιο ανοιχτά του Ομάν, σύμφωνα με τη βρετανική εταιρεία διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων Vanguard.

Η ανάγκη για αυτή την επιχείρηση προέκυψε μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, ως απάντηση στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ. Από τα Στενά διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, και το κλείσιμό τους προκάλεσε τη μεγαλύτερη διαταραχή ενεργειακού εφοδιασμού στην ιστορία, συμβάλλοντας στην αύξηση του πληθωρισμού παγκοσμίως. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει δηλώσει ότι τα Στενά θα ανοίξουν την Παρασκευή στο πλαίσιο μιας ειρηνευτικής συμφωνίας, αλλά οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς.

Η διαδικασία των μεταφορών και οι κίνδυνοι

Οι αμερικανικές επιχειρήσεις μεταφοράς ελέγχονται πλήρως από τον στρατό, σύμφωνα με οκτώ πηγές. Τα δεξαμενόπλοια πλέουν προς ένα σημείο συνάντησης πριν φτάσουν στο στενό, και στη συνέχεια αναχωρούν με χρονική διαφορά, διατηρώντας απόσταση 3.000 έως 4.000 μέτρων μεταξύ τους. Οι πομποί εντοπισμού τους είναι απενεργοποιημένοι και τα φώτα τους χαμηλωμένα, για να αποφύγουν τον εντοπισμό. Ένα σύνολο σημείων πλοήγησης επιτρέπει στον αμερικανικό στρατό να παρακολουθεί την πορεία τους, με τις πηγές να αναφέρουν ότι "σε παρακολουθούν προφανώς όλη την ώρα".

Όταν τα πλοία περνούν το στενό, πλησιάζουν τα πλοία παραλαβής, πολλά από τα οποία είναι πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου (VLCC), για να ξεκινήσουν οι μεταφορές που διαρκούν από 24 έως 40 ώρες. Η επιχείρηση είναι επικίνδυνη, καθώς το Ιράν μπορεί ανά πάσα στιγμή να χρησιμοποιήσει drones ή ταχύπλοα οπλισμένα σκάφη για να εμποδίσει τη διέλευση. Όπως σημείωσε ο Noam Raydan, ανώτερος συνεργάτης στο Washington Institute, "δεν ξέρεις πότε το Ιράν μπορεί απλώς να αποφασίσει να χρησιμοποιήσει drones".

Η τεχνική μεταφόρτωσης από πλοίο σε πλοίο χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια από το Ιράν για να παρακάμπτει κυρώσεις, αλλά η αμερικανική επιχείρηση είναι μαζική και παρέχει καλύτερη προστασία από ιρανικές επιθέσεις. Το Reuters εξέτασε περισσότερες από δώδεκα δορυφορικές εικόνες από 2 Μαΐου έως 11 Ιουνίου, υπολογίζοντας ότι τουλάχιστον 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου ενδέχεται να έχουν μετακινηθεί μέσω του υπεράκτιου δικτύου. Οι ποσότητες αυτές, ωστόσο, παραμένουν μικρές σε σύγκριση με τον προπολεμικό μέσο όρο των 20 εκατομμυρίων βαρελιών που περνούσαν καθημερινά από το στενό.

Ο Michael Froman, πρόεδρος του Council on Foreign Relations, σχολίασε ότι "καθώς οι παλιοί κανόνες εξασθενούν, είναι ειρωνικό ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υιοθετούν τώρα πρακτικές που θυμίζουν την Κίνα, τη Ρωσία, τη Βόρεια Κορέα, αλλά και το Ιράν, των λεγόμενων 'σκιωδών στόλων'".

Η συμμετοχή διεθνών εταιρειών και οι νέοι κίνδυνοι

Στην πλευρά παραλαβής της επιχείρησης κυριαρχούν διεθνείς εταιρείες δεξαμενόπλοιων, με την ελληνική Dynacom Tankers Management να ξεχωρίζει. Ο ιδρυτής της, Γιώργος Προκοπίου, δήλωσε σε ναυτιλιακό συνέδριο ότι "η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι ουσιώδης" και ότι "η Ελλάδα έχει την παράδοση να σπάει αποκλεισμούς από την αρχαιότητα". Ωστόσο, το νέο σύστημα δημιουργεί και νέους κινδύνους, όπως η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων λόγω των απενεργοποιημένων πομπών εντοπισμού, αυξάνοντας τον κίνδυνο σύγκρουσης, καθώς τα πλοία κινούνται τη νύχτα με σβηστά φώτα.

Οι εταιρείες που επιθυμούν πρόσβαση στο σύστημα πρέπει να περάσουν από διαδικασία ελέγχου συμμόρφωσης, υποβάλλοντας στοιχεία στο γραφείο Ναυτικής Συνεργασίας και Καθοδήγησης Πλοίων του αμερικανικού ναυτικού στο Μπαχρέιν. Τα έγγραφα συμμόρφωσης απαιτούν πλήρη ιστορικά γεωεντοπισμού, αποκάλυψη τελικών δικαιούχων και έγγραφα φορτίου. Οι εξαγωγές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αποτελούν σημαντικό μέρος της επιχείρησης, με την κρατική εταιρεία ADNOC να συγκαταλέγεται στους πιο ενεργούς συμμετέχοντες, ενώ ενεργή είναι και η Kuwait Oil Tanker Company.

Παρά την προσωρινή φύση της λύσης, όπως σημείωσε ο Raydan, η επιχείρηση συνεχίζεται, με τις ΗΠΑ να υποστηρίζουν τα συμμετέχοντα πλοία μέσω εναέριας επιτήρησης και ελέγχων συμμόρφωσης, χωρίς άμεση συνοδεία από πολεμικά πλοία.