Μητσοτάκης: 52 χρόνια ΝΔ και μάχη για ενέργεια

Σε μια πολιτική κίνηση με πολλαπλούς αποδέκτες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε την επέτειο των 52 ετών από την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας για να εκπέμψει ένα σύνθετο μήνυμα που συνδυάζει την ιστορική ταυτότητα της παράταξης με τις τρέχουσες προκλήσεις της ενεργειακής κρίσης. Η επιλογή της συγκεκριμένης ημερομηνίας δεν ήταν τυχαία, καθώς ο πρωθυπουργός επιχείρησε να συνδέσει την ιδρυτική παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Καραμανλή με τη σύγχρονη διακυβέρνηση, αναδεικνύοντας την ανάγκη υπέρβασης των παραδοσιακών διαχωριστικών γραμμών.

Η επέτειος και το μήνυμα διεύρυνσης

Στις 4 Οκτωβρίου 1974, η Νέα Δημοκρατία ιδρύθηκε με μια διακήρυξη που καλούσε σε υπέρβαση των «παλιών, παραπλανητικών ταμπελών της αριστεράς, της δεξιάς και του κέντρου». Πενήντα δύο χρόνια αργότερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλέστηκε αυτή ακριβώς τη φράση, δίνοντας της μια σύγχρονη πολιτική ανάγνωση. Η αναφορά αυτή λειτουργεί ως υπενθύμιση της στρατηγικής της «αμφίπλευρης διεύρυνσης», που στοχεύει στη διατήρηση της παραδοσιακής δεξιάς βάσης, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει την προσέγγιση ψηφοφόρων του κέντρου και ευρύτερων κοινωνικών ομάδων.

Ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα περιγράψει τη Νέα Δημοκρατία ως μια παράταξη που απευθύνεται σε ολόκληρο το εκλογικό σώμα, χωρίς να εγκλωβίζεται σε στενά κομματικά όρια. Το πολιτικό στοίχημα είναι να παραμείνει η ΝΔ ένας κεντρικός πόλος της πολιτικής σκηνής, διατηρώντας παράλληλα τη συνοχή της παραδοσιακής της βάσης. Αυτή η εξίσωση θα συνεχίσει να απασχολεί το Μέγαρο Μαξίμου ενόψει της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.

Η ενεργειακή κρίση και τα μέτρα στήριξης

Παράλληλα με το πολιτικό μήνυμα, ο Μητσοτάκης έστρεψε την προσοχή του στην ενεργειακή κρίση, η οποία πλήττει άμεσα το οικογενειακό εισόδημα. Η κυβέρνηση προαναγγέλλει μέτρα πριν από τις 15 Οκτωβρίου, όταν ξεκινά η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης, με στόχο η τιμή να διατηρηθεί κάτω από 1,75 ευρώ το λίτρο. Προβλέπεται επίσης οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, ενώ για τις επόμενες 15 ημέρες αυξάνεται η επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ κίνησης από τα 10 στα 15 λεπτά, με τη συνολική έκπτωση μαζί με εκείνη των διυλιστηρίων να φτάνει τα 20 λεπτά.

Ο πρωθυπουργός, ωστόσο, δεν αρκείται σε εθνικά μέτρα. Αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή κρίση απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση και γι' αυτό προωθεί ένα νέο κύκλο διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες.

Ο νέος μαραθώνιος στις Βρυξέλλες

Η Αθήνα ζητά από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, υποστηρίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με συστάσεις προς τους πολίτες να περιορίσουν την κατανάλωσή τους. Η ελληνική πρόταση προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αξιοποιούν πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ που δημιουργούνται λόγω των υψηλών τιμών ενέργειας και να τα κατευθύνουν σε προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, χωρίς οι δαπάνες αυτές να υπολογίζονται στις αυστηρές οροφές των δημοσιονομικών κανόνων. Ο Μητσοτάκης έχει ήδη αποστείλει σχετική επιστολή στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στον πρόεδρο του Eurogroup.

Η λογική της Αθήνας είναι ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες σχεδιάστηκαν σε μια διαφορετική εποχή, όταν η ενέργεια ήταν φθηνότερη. Σήμερα, υποστηρίζει η ελληνική πλευρά, τα δεδομένα έχουν αλλάξει και η Ευρώπη πρέπει να προσαρμοστεί. Η σημερινή πρωτοβουλία δεν εμφανίζεται στο κενό, καθώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν την ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση ως εργαλείο για την αντιμετώπιση κρίσεων, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Το προηγούμενο της πανδημίας

Τον Μάρτιο του 2020, ο Μητσοτάκης και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες ζήτησαν ευρωπαϊκό δανεισμό για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης. Λίγους μήνες αργότερα, συμφωνήθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης των 750 δισ. ευρώ, το οποίο ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε ιστορικό για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Αθήνα είχε επιμείνει ιδιαίτερα στην ανάγκη οι πόροι να έχουν τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι αποκλειστικά νέου εθνικού δανεισμού, καθώς η Ελλάδα κουβαλούσε ήδη υψηλό δημόσιο χρέος. Το αποτέλεσμα ήταν ένα συνολικό ευρωπαϊκό πακέτο πόρων που ο πρωθυπουργός υπολόγισε τότε σε περίπου 72 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.

Το προηγούμενο αυτό αποτελεί σήμερα μέρος της επιχειρηματολογίας της κυβέρνησης: ότι σε μεγάλες κρίσεις, η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να αλλάξει όταν οι πιέσεις των κρατών-μελών αποκτούν κρίσιμη μάζα.

Η νέα μάχη και το πολιτικό στοίχημα

Η σημερινή κρίση, ωστόσο, έχει μια σημαντική διαφορά. Το αίτημα δεν αφορά ένα νέο τεράστιο χρηματοδοτικό εργαλείο τύπου Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά μεγαλύτερο χώρο για προσωρινές εθνικές παρεμβάσεις. Η Ελλάδα, όπως και η Ιταλία, ζητά περισσότερο δημοσιονομικό «αέρα», καθώς η άνοδος των τιμών των καυσίμων και ο πληθωρισμός αυξάνουν την πίεση στα νοικοκυριά και περιορίζουν τα περιθώρια των κυβερνήσεων. Η Αθήνα ζητά ειδικότερα να μη συνυπολογίζονται ορισμένα προσωρινά μέτρα στήριξης στις αυστηρές δημοσιονομικές οροφές.

Ο Μητσοτάκης θέλει να δείξει ότι η Ελλάδα έχει πλέον τη δημοσιονομική αξιοπιστία ώστε να ζητά ευελιξία όταν προκύπτουν έκτακτες συνθήκες, χωρίς να επιστρέφει στις λογικές του παρελθόντος. Η φράση του πρωθυπουργού ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να λύσει «ως διά μαγείας» την ενεργειακή κρίση έχει τη δική της σημασία. Το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανάγκες: να υπάρξει άμεση ανακούφιση των πολιτών και ταυτόχρονα να μην υπάρξει δημοσιονομικός εκτροχιασμός. Γι' αυτό και ο Μητσοτάκης μιλά για στήριξη «στα όρια των δυνατοτήτων της οικονομίας» και για παρακολούθηση της κατάστασης ανά δεκαπενθήμερο.

Από τον Καραμανλή του 1974 στον Μητσοτάκη του 2026

Η χθεσινή ανάρτηση του πρωθυπουργού αποκτά μια ευρύτερη πολιτική αρχιτεκτονική. Στην αρχή βρίσκεται η Νέα Δημοκρατία των 52 ετών και η αναφορά στην υπέρβαση των παλιών κομματικών ταμπελών. Στη συνέχεια βρίσκεται η σημερινή κυβέρνηση, που επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη διαχείρισης μεγάλων κρίσεων. Και στο τέλος βρίσκεται η Ευρώπη, όπου ο Μητσοτάκης επιχειρεί για ακόμη μία φορά να μεταφέρει την πίεση από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το πολιτικό μήνυμα είναι διπλό: στο εσωτερικό, άνοιγμα προς το κέντρο και προσπάθεια διατήρησης μιας ευρύτερης κοινωνικής συμμαχίας· στο εξωτερικό, διεκδίκηση μεγαλύτερου ευρωπαϊκού χώρου για να αντιμετωπιστεί η ενεργειακή πίεση. Η επόμενη μάχη, επομένως, δεν θα δοθεί μόνο στο ράφι του πρατηρίου ή στον λογαριασμό της θέρμανσης. Θα δοθεί και στις Βρυξέλλες. Και εκεί το ερώτημα για την Αθήνα είναι συγκεκριμένο: Πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να πάει η Ευρώπη, προκειμένου μια διεθνής ενεργειακή κρίση να μη μετατραπεί σε εθνικό κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα. Ο Μητσοτάκης έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση και, όπως δείχνει το προηγούμενο της πανδημίας, η ελληνική κυβέρνηση ποντάρει στο ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες μπορούν να προσαρμοστούν όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Το εάν αυτή τη φορά οι Βρυξέλλες θα ακολουθήσουν, είναι η επόμενη μεγάλη διαπραγμάτευση.