Μητσοτάκης στο Καστελόριζο: Μήνυμα στην Άγκυρα

Στο νοτιοανατολικότερο άκρο της ελληνικής επικράτειας, εκεί όπου η γεωγραφική απομόνωση συνυπάρχει με ένα δυσανάλογα βαρύ γεωπολιτικό φορτίο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης πραγματοποιεί σήμερα, Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, μια επίσκεψη που υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής πρωθυπουργικής μετακίνησης. Η παρουσία του στο Καστελόριζο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στρατηγικής επικοινωνίας, καθώς συμπίπτει χρονικά με την επανενεργοποίηση, εκ μέρους της Άγκυρας, της επιχειρηματολογίας περί αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών και την αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η συγκυρία αυτή προσδίδει στην επίσκεψη χαρακτηριστικά πολιτικής δήλωσης υψηλού συμβολισμού. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη στάση στο πρόγραμμα του πρωθυπουργού, αλλά για μια φυσική παρουσία σε ένα σημείο του χάρτη που η τουρκική ρητορική έχει κατ' επανάληψη επιχειρήσει να μετατρέψει σε πεδίο αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας.

Το πρόγραμμα της επίσκεψης και οι συμβολισμοί

Σύμφωνα με το πρόγραμμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα μεταβεί στο Καστελόριζο το απόγευμα της Παρασκευής. Το Σάββατο θα έχει συνάντηση με τον δήμαρχο Μεγίστης, Νικόλαο Ασβέστη, και θα επισκεφθεί έργα και υποδομές του νησιού, ενώ την Κυριακή θα παραστεί στις εκδηλώσεις για την 83η επέτειο της απελευθέρωσης του Καστελόριζου. Η εικόνα του πρωθυπουργού στο ακριτικό νησί, σε μια περίοδο έντονης τουρκικής δραστηριότητας, αποκτά από μόνη της πολιτική βαρύτητα.

Ο πρωθυπουργός δεν μεταβαίνει απλώς για να τιμήσει μια ιστορική επέτειο. Η παρουσία του σε μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο της τουρκικής επιχειρηματολογίας, την ώρα που η Άγκυρα επαναφέρει το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας της Ελλάδας στα νησιά, συνιστά μια κίνηση με σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Υπενθυμίζεται ότι μόλις στις αρχές Σεπτεμβρίου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε από την Ελλάδα να εγκαταλείψει, όπως υποστήριξε, τη στρατιωτικοποίηση νησιών που τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης, προειδοποιώντας ότι η Τουρκία θα κάνει «ό,τι χρειάζεται». Η Αθήνα απάντησε σε υψηλούς τόνους, με τον ίδιο τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ξεκαθαρίζει ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί υποδείξεις για το πώς θα ενισχύσει την άμυνά της. Λίγες ημέρες αργότερα, ο πρωθυπουργός μεταβαίνει στο Καστελόριζο, στέλνοντας ηχηρό μήνυμα ότι «Είμαστε εδώ!».

«Διάλογος» δεν σημαίνει υποχώρηση

Το μήνυμα της κυβέρνησης έχει διατυπωθεί τις τελευταίες ημέρες με τρόπο που δύσκολα αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μιλώντας στο OPEN, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να στηρίζει την εξωτερική της πολιτική στο Διεθνές Δίκαιο, επιδιώκοντας ειρηνική συνύπαρξη «χωρίς να υποχωρεί» και χωρίς να συζητά τις κόκκινες γραμμές της. Παράλληλα, τόνισε ότι η κυβέρνηση συνεχίζει κινήσεις που «ενισχύουν και οχυρώνουν τη χώρα».

Στην πιο πρόσφατη τοποθέτησή του στο ΕΡΤnews, ο Μαρινάκης επανέλαβε ότι ο διάλογος με την Τουρκία αποτελεί τον καλύτερο τρόπο διεκδίκησης των ελληνικών συμφερόντων, αλλά ξεκαθάρισε ότι η συνομιλία δεν ισοδυναμεί με υποχώρηση. Παράλληλα, εκτίμησε ότι παρά την παρατηρούμενη κλιμάκωση, δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κίνδυνος μεγάλης έντασης. Αυτή ακριβώς η διπλή γραμμή φαίνεται να αποτελεί και τον πυρήνα του μηνύματος της επίσκεψης στο Καστελόριζο: διάλογος με την Τουρκία, αλλά όχι διάλογος πάνω στην κυριαρχία και στα δικαιώματα της Ελλάδας.

Η απάντηση δεν θα δοθεί με λόγια, αλλά με παρουσία

Η επιλογή του Καστελόριζου έχει μια ιδιαίτερη πολιτική σημειολογία. Η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει τα ακριτικά νησιά ως απομακρυσμένες κουκκίδες στον χάρτη, αλλά ως ενεργό τμήμα της εθνικής επικράτειας, με κατοίκους, υποδομές, ανάπτυξη και ασφάλεια. Γι' αυτό και το πρόγραμμα του πρωθυπουργού δεν περιορίζεται στις εκδηλώσεις της Κυριακής.

Η επίσκεψη σε έργα και υποδομές του νησιού το Σάββατο έχει τη δική της σημασία. Το μήνυμα είναι ότι το Καστελόριζο δεν είναι μόνο στρατηγικό σημείο. Είναι ένας ζωντανός ελληνικός τόπος. Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν η συζήτηση μεταφέρεται από την τουρκική πλευρά αποκλειστικά στο στρατιωτικό καθεστώς και στις γεωπολιτικές διεκδικήσεις. Η Αθήνα επιχειρεί να αντιστρέψει την εικόνα: από ένα νησί που παρουσιάζεται ως αντικείμενο αντιπαράθεσης, σε ένα νησί που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, της ανάπτυξης και της ελληνικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η «οχύρωση» της χώρας

Στις πρόσφατες παρεμβάσεις του Παύλου Μαρινάκη υπάρχει και ένας δεύτερος άξονας που συνδέεται άμεσα με την επίσκεψη. Η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει την εξωτερική πολιτική όχι ως μια διαρκή λεκτική αντιπαράθεση με την Άγκυρα, αλλά ως μια πολιτική συσσώρευσης ισχύος. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, όπως λένε στενοί συνομιλητές του, δεν θα μπει σε χαρτοπόλεμο ανακοινώσεων με τους Τούρκους.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επικαλείται ως παραδείγματα τις συμφωνίες για ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο, τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και την αμυντική ενίσχυση της χώρας με Rafale, Belharra, F-35 και αναβαθμισμένα F-16. Αυτό είναι το κυβερνητικό αφήγημα της «οχύρωσης». Όχι απαραίτητα με μια νέα ένταση κάθε φορά που προκαλεί η Άγκυρα, αλλά με μια σταθερή πολιτική που, σύμφωνα με την κυβέρνηση, αυξάνει το διπλωματικό, οικονομικό και αμυντικό αποτύπωμα της Ελλάδας. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο το Καστελόριζο αποκτά ξεχωριστή θέση.

Από το «δεν υποχωρούμε» στο «είμαστε εδώ»

Υπάρχει και κάτι ακόμη. Η χρονική στιγμή της επίσκεψης δεν είναι τυχαία. Η Άγκυρα έχει επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης ακριβώς σε μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα επιμένει ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί τελεσίγραφα και ότι η ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας αποτελεί κυριαρχικό της δικαίωμα. Έτσι, η παρουσία του πρωθυπουργού στο Καστελόριζο λειτουργεί περισσότερο ως πράξη παρά ως δήλωση.

Δεν χρειάζεται να υπάρξει ένας νέος γύρος σκληρών δηλώσεων από το νησί για να γίνει αντιληπτό το μήνυμα. Η εικόνα από μόνη της είναι πολιτική: ο Έλληνας πρωθυπουργός βρίσκεται στο Καστελόριζο. Στο νησί που βρίσκεται στο επίκεντρο της τουρκικής ρητορικής. Στο νοτιοανατολικότερο άκρο της ελληνικής επικράτειας. Εκεί όπου η ελληνική σημαία δεν είναι απλώς σύμβολο, αλλά καθημερινότητα. Η Κυριακή θα έχει ασφαλώς τον δικό της συμβολισμό, καθώς ο πρωθυπουργός θα παραστεί στις εκδηλώσεις για την 83η επέτειο της απελευθέρωσης του Καστελόριζου. Θα είναι ένα πραγματικό ραντεβού με την Ιστορία.