Μητσοτάκης στον ΟΗΕ: Διάλογος με την Τουρκία χωρίς υποχωρήσεις

Από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε μια ομιλία χαμηλών τόνων, η οποία ωστόσο αποτύπωσε με σαφήνεια το πλαίσιο εντός του οποίου η Αθήνα αντιλαμβάνεται τη σημερινή φάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Το μήνυμα δεν ήταν αυτό μιας νέας αντιπαράθεσης με την Άγκυρα, αλλά περισσότερο ένα μήνυμα διαλόγου χωρίς μετατόπιση των ελληνικών θέσεων. Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, θεωρώντας ότι η αποκλιμάκωση και η αποφυγή εντάσεων εξυπηρετούν τη σταθερότητα στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Την ίδια στιγμή, όμως, ο πρωθυπουργός φρόντισε να επαναφέρει ενώπιον της διεθνούς κοινότητας όλα τα στοιχεία της ελληνικής θέσης: το Διεθνές Δίκαιο, τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), αλλά και το τουρκικό casus belli. Πρόκειται για μια σύνθετη στρατηγική που συνδυάζει την επιθυμία για ηρεμία με την ανάγκη διατήρησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων και των θέσεων της χώρας.

«Είμαστε προορισμένοι να ζούμε δίπλα-δίπλα»

Ίσως η πιο χαρακτηριστική φράση για τον τόνο της ομιλίας ήταν η αναφορά του πρωθυπουργού στη γεωγραφική πραγματικότητα. «Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία μας. Είμαστε προορισμένοι να ζούμε δίπλα-δίπλα», ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, περιγράφοντας μια σχέση που παραμένει σύνθετη και φορτισμένη από την Ιστορία. Η συγκεκριμένη αναφορά δείχνει τη λογική με την οποία η Αθήνα αντιμετωπίζει σήμερα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις: η συνύπαρξη δεν είναι επιλογή που μπορεί να αποφευχθεί, αλλά πραγματικότητα που επιβάλλει κανόνες, διάλογο και μηχανισμούς αποφυγής κρίσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρωθυπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα «κάνει το παν για τη διατήρηση της ηρεμίας», επιλέγοντας να μην μετατρέψει το βήμα του ΟΗΕ σε πεδίο νέας αντιπαράθεσης με την Τουρκία. Η επιλογή αυτή δεν σημαίνει υποχώρηση, αλλά έμφαση στην ανάγκη για σταθερότητα και στην αποφυγή κλιμάκωσης που θα μπορούσε να αποβεί επιζήμια για την περιοχή.

Η Αθήνα δεν ανοίγει νέα ατζέντα στα ελληνοτουρκικά

Πίσω από τους χαμηλούς τόνους υπάρχει ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό μήνυμα: η Αθήνα εξακολουθεί να θεωρεί ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο επίλυσης. Ο Μητσοτάκης επανέλαβε ότι αυτή αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ και ότι το θεσμικό πλαίσιο για την επίλυσή της είναι η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η αναφορά στην UNCLOS δεν είναι τυπική. Αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα επιχειρεί να προσδιορίσει το πλαίσιο οποιασδήποτε μελλοντικής συζήτησης με την Άγκυρα.

Με άλλα λόγια, η ελληνική θέση παραμένει ότι ο διάλογος μπορεί να προχωρήσει, αλλά μέσα σε ένα συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο και όχι με μια διευρυμένη ατζέντα μονομερών τουρκικών διεκδικήσεων. Η Αθήνα δεν επιθυμεί να ανοίξει νέα ζητήματα, αλλά να επιλύσει τη μία και μοναδική διαφορά που αναγνωρίζει, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.

Το casus belli παραμένει πάνω στο τραπέζι

Παρά την επιλογή των χαμηλών τόνων, ο πρωθυπουργός δεν άφησε εκτός την πιο βαριά πτυχή της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Το τουρκικό casus belli χαρακτηρίστηκε «εστία έντασης». Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Αθήνα δεν το αντιμετωπίζει ως ένα θέμα που μπορεί να παρακαμφθεί προκειμένου να διατηρηθεί το καλό κλίμα. Αντίθετα, το συνδέει ευθέως με την ποιότητα του διαλόγου.

Η λογική που ανέπτυξε ο πρωθυπουργός είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά ουσιαστική συνεννόηση όταν από την άλλη πλευρά υπάρχει απειλή πολέμου για την άσκηση δικαιωμάτων που προβλέπονται από το Διεθνές Δίκαιο. Έτσι, η Αθήνα επιχειρεί να συνδυάσει δύο φαινομενικά διαφορετικά μηνύματα: διατήρηση της ηρεμίας και ταυτόχρονα διατήρηση των ελληνικών θέσεων χωρίς εκπτώσεις. Η στάση αυτή αντικατοπτρίζει την πάγια ελληνική θέση ότι η καλή γειτονία προϋποθέτει τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και την αποχή από απειλές.

Το Κυπριακό επιστρέφει στο επίκεντρο

Ιδιαίτερο βάρος στην ομιλία είχε και το Κυπριακό. Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στα 52 χρόνια από την τουρκική εισβολή και στη συνεχιζόμενη κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Παράλληλα, επανέλαβε τη στήριξη της Αθήνας στις προσπάθειες του ΟΗΕ για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με στόχο την επανένωση της Κύπρου.

Εδώ η ελληνική διπλωματική γραμμή συνδέεται ξανά με το ευρύτερο επιχείρημα της Αθήνας: οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορεί να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Η Ελλάδα στηρίζει μια λύση που θα σέβεται τις αρχές του διεθνούς δικαίου και θα διασφαλίζει τα συμφέροντα όλων των Κυπρίων.

Η Ελλάδα ως «γέφυρα» στην Ανατολική Μεσόγειο

Ο Μητσοτάκης επιχείρησε παράλληλα να ενισχύσει την εικόνα της Ελλάδας ως χώρας που λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Στην ομιλία του έκανε αναφορές στην ασφάλεια, στην ενέργεια, στις υποδομές διασυνδεσιμότητας και στον ρόλο της Ελλάδας σε μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο πολλαπλών γεωπολιτικών κρίσεων.

Το μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα είναι ότι η Αθήνα δεν θέλει να εμφανίζεται μόνο ως χώρα που αντιμετωπίζει τις τουρκικές διεκδικήσεις, αλλά και ως ενεργός παράγοντας περιφερειακής σταθερότητας. Η Ελλάδα προβάλλει τον εαυτό της ως γέφυρα συνεργασίας και διαλόγου, συμβάλλοντας στην ενεργειακή ασφάλεια και στη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.

Από την Τουρκία στη Γάζα και την Ουκρανία

Η ομιλία δεν περιορίστηκε στα ελληνοτουρκικά. Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στη Γάζα, στη Συρία, στην Ουκρανία και στις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις. Για τη Γάζα επανέλαβε τη στήριξη της Ελλάδας στη λύση των δύο κρατών, ενώ για τη Συρία έδωσε έμφαση στη σταθερότητα και στην προστασία των θρησκευτικών κοινοτήτων. Στην Ουκρανία επανέλαβε τη θέση υπέρ του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας και του Διεθνούς Δικαίου.

Έτσι, η ελληνική θέση για τα ελληνοτουρκικά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διπλωματικό αφήγημα: κανόνες, Διεθνές Δίκαιο και αποφυγή μονομερών ενεργειών ως βάση για τη διεθνή ασφάλεια. Η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τη συνέπεια της εξωτερικής της πολιτικής, η οποία βασίζεται στις αρχές του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου.

Το τελικό μήνυμα της Αθήνας

Η ομιλία του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ είχε τελικά έναν διπλό στόχο. Από τη μία, να καταστήσει σαφές ότι η Αθήνα επιθυμεί να διατηρηθεί η περίοδος σχετικής ηρεμίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και ότι δεν επιδιώκει νέα ένταση. Από την άλλη, να καταγράψει με τρόπο σαφή ενώπιον του ΟΗΕ ότι η Ελλάδα δεν αλλάζει τη βασική της θέση για το πλαίσιο επίλυσης των διαφορών.

Η φράση «να ζούμε δίπλα-δίπλα» συνοψίζει ίσως καλύτερα τη σημερινή προσέγγιση της Αθήνας: αποφυγή της σύγκρουσης, ανοιχτοί δίαυλοι και διάλογος, αλλά με το Διεθνές Δίκαιο και την UNCLOS ως βάση και με το casus belli να παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα που, σύμφωνα με την ελληνική θέση, δεν συμβιβάζεται με την έννοια της καλής γειτονίας. Η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, αλλά ταυτόχρονα διαφυλάσσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και τις θέσεις της με συνέπεια και αποφασιστικότητα.