Μοναδικά γεωδυναμικά φαινόμενα στη Βενεζουέλα

Πρωτοφανή γεωδυναμικά φαινόμενα, τα οποία δεν έχουν καταγραφεί ποτέ στο παρελθόν, παρουσίασε η διπλή σεισμική δόνηση που έπληξε τη Βενεζουέλα, σύμφωνα με τα ευρήματα της ελληνικής αποστολής. Ο ομότιμος καθηγητής Δυναμικής, Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, Ευθύμης Λέκκας, χαρακτήρισε μοναδικά τα δεδομένα που συνέλεξε η ομάδα, στην οποία συμμετείχε και ο ομότιμος καθηγητής Αντισεισμικής Τεχνολογίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Παναγιώτης Καρύδης. Η αποστολή είχε ως στόχο την παροχή επιστημονικής, τεχνικής, επιχειρησιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας στη δοκιμαζόμενη χώρα.

Στις 24 Ιουνίου, δύο ισχυροί σεισμοί, μεγέθους 7.2 και 7.5 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ, σύμφωνα με το Αμερικανικό Γεωλογικό Ινστιτούτο (USGS), σημειώθηκαν στην παράκτια ζώνη της Βενεζουέλας. Οι σεισμοί αυτοί προκάλεσαν χιλιάδες θύματα και τραυματίες, ενώ οι επιπτώσεις στο δομημένο περιβάλλον και τις υποδομές ήταν εκτεταμένες. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες εκτιμώνται ως δυσανάλογα μεγάλες, με τις οικονομικές απώλειες να προσεγγίζουν το 5% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της χώρας.

Το χρονικό παράθυρο των 39 δευτερολέπτων

Το πιο εντυπωσιακό και πρωτοφανές χαρακτηριστικό των δύο σεισμών ήταν η χρονική τους εγγύτητα. Οι δύο τεράστιες δονήσεις εκδηλώθηκαν με διαφορά μόλις 39 δευτερολέπτων, ένα γεγονός που δεν έχει προηγούμενο στην παγκόσμια σεισμολογική ιστορία. Σε σύγκριση με άλλους μεγάλους διπλούς σεισμούς, όπως αυτοί που έπληξαν την Τουρκία το 2023 στην Αντιόχεια, το χρονικό διάστημα μεταξύ τους ήταν τουλάχιστον έξι ώρες, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η διαφορά είναι συνήθως μερικά 24ωρα. Αυτό το νέο δεδομένο σεισμικότητας αλλάζει τα δεδομένα για την κατανόηση της σεισμικής ακολουθίας.

Το ρήγμα San Sebastian και η γεωδυναμική

Η ρηξιγενής ζώνη που ενεργοποιήθηκε, γνωστή ως San Sebastian Fault, έχει μήκος τουλάχιστον 300 χιλιομέτρων και αναπτύσσεται κατά μήκος της βόρειας ακτογραμμής της Βενεζουέλας. Η ζώνη αυτή οριοθετεί την πλάκα της Νότιας Αμερικής με την πλάκα της Καραϊβικής και πρόκειται για ρήγματα δεξιόστροφης οριζόντιας ολίσθησης. Παρά το γεγονός ότι η σεισμική δραστηριότητα ήταν τεράστια, στην επικεντρική περιοχή, όπως οι πόλεις San Felipe, Morón και Valencia, δεν παρατηρήθηκε καμία βλάβη. Ακόμα και παλαιότερες κατασκευές χωρίς αντισεισμική θωράκιση δεν υπέστησαν την παραμικρή ζημιά.

Το μακροσεισμικό επίκεντρο των καταστροφών

Αντίθετα, οι καταστροφές ήταν συσσωρευμένες και εκτεταμένες σε μια περιοχή 200 χιλιόμετρα ανατολικά του επικέντρου, στην παράκτια ζώνη La Guaira, κοντά στο αεροδρόμιο, και στις περιοχές Catia La Mar και Caraballeda. Αυτή η περιοχή αποτελεί το μακροσεισμικό επίκεντρο των επιπτώσεων. Οι βλάβες αφορούσαν τόσο κτήρια μικρού ύψους και όγκου, όσο και τεράστια, ψηλά κτήρια 20 και 30 ορόφων. Στο Καράκας, παρά το γεγονός ότι παρατηρήθηκαν καταρρεύσεις περίπου 10 κτηρίων μεγάλου ύψους, ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρός σε σχέση με τις εκατοντάδες χιλιάδες κατασκευές της πρωτεύουσας. Εκτιμάται ότι οι ρηξιγενείς ζώνες που διέρχονται από το Καράκας ανήκουν σε παράλληλες δομές που δεν ενεργοποιήθηκαν.

Το φαινόμενο του συντονισμού και η ταλάντωση

Η ανάλυση των δεδομένων αποκάλυψε ότι οι χιλιάδες καταρρεύσεις κτηρίων μεγάλου ύψους οφείλονται σε ένα καταστροφικό φαινόμενο συντονισμού. Τα κτήρια, θεμελιωμένα σε χαλαρές παράκτιες και ποταμο-χειμάριες αποθέσεις, είχαν μεγάλη ιδιοπερίοδο. Αυτή συντονίστηκε με τη μεγάλη ιδιοπερίοδο των σεισμικών κυμάτων, λόγω της μεγάλης απόστασης από το επίκεντρο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα καταστροφικό πλαίσιο, στο οποίο δεν μπόρεσαν να ανταπεξέλθουν ούτε παλαιότερες ούτε νεότερες κατασκευές. Η μικρή χρονική διαφορά των 39 δευτερολέπτων μεταξύ των δύο σεισμών συνέβαλε καθοριστικά, καθώς τα κτήρια υποβλήθηκαν σε μια παρατεταμένη ταλάντωση αρκετών λεπτών. Πριν προλάβει να ολοκληρωθεί η ταλάντωση από τον πρώτο σεισμό, τα κτήρια δέχθηκαν τη δεύτερη, ακόμα εντονότερη και μεγαλύτερης διάρκειας δόνηση.

Είναι χαρακτηριστικό ότι σε περιοχές εκτός της στενής παράκτιας ζώνης, όπου αναπτύσσονται μεταμορφωμένοι βραχώδεις γεωλογικοί σχηματισμοί, δεν παρατηρήθηκαν συστηματικές καταρρεύσεις ή βλάβες. Ακόμα και σε περιοχές με πολύ φτωχή ποιότητα κατασκευών και μεγάλη πυκνότητα δόμησης και πληθυσμού, όπως οι φαβέλες, οι ζημιές ήταν μηδενικές, λόγω του διαφορετικού γεωδυναμικού πλαισίου. Η ανάλυση των δεδομένων από την ελληνική αποστολή θα συνεχιστεί και θα παρουσιαστεί μέσω του ειδικού επιστημονικού τεύχους "Newsletter of Environmental, Disaster, and Crises Management Strategies", που εκδίδεται υπό την αιγίδα του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών "Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος, Καταστροφών και Κρίσεων" του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.