Μπροστά στον Ήλιο: Η εικόνα που δείχνει πόσο μικρός είναι ο κόσμος μας

Η φωτογράφηση του ήλιου αποτελεί ένα από τα πιο απαιτητικά και ακραία πεδία της αστροφωτογραφίας. Με φωτεινότητα περίπου 400.000 φορές μεγαλύτερη από αυτή της σελήνης, ο ήλιος μπορεί να αποτυπωθεί με λεπτομέρεια μόνο μέσω εξαιρετικά εξειδικευμένου και υψηλού κόστους εξοπλισμού. Οι εικόνες που προκύπτουν αντανακλούν την ίδια αυτή ακραία φύση του αντικειμένου τους.

Η κλίμακα των ηλιακών φαινομένων δεν συγκρίνεται με οτιδήποτε υπάρχει στη Γη. Στον ήλιο παρατηρούνται νημάτια πλάσματος και προεξοχές που εκτείνονται σε ύψη άνω του ενός εκατομμυρίου μιλίων πάνω από τη χρωμόσφαιρα, μεγέθη που θεωρητικά θα μπορούσαν να περιβάλλουν τη Γη πολλές φορές.

Στον αντίποδα, το ψηλότερο κτίριο που έχει κατασκευάσει ο άνθρωπος, ο Burj Khalifa στο Ντουμπάι, φτάνει τα 828 μέτρα. Το συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό ορόσημο βρέθηκε απροσδόκητα να θυμίζει μια ηλιακή δομή σε φωτογραφία time-lapse του Μιγκέλ Κλάρο, επίσημου αστροφωτογράφου του παρατηρητηρίου Dark Sky Alqueva στην Πορτογαλία, κατά την παρατήρηση έντονης ηλιακής δραστηριότητας το περασμένο φθινόπωρο.

Ο Κλάρο αποτύπωσε αυτό που ο ίδιος περιγράφει ως έναν ηλιακό «Burj Khalifa», μια δομή πλάσματος ασύγκριτα μεγαλύτερη από τον ομώνυμο ουρανοξύστη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Σε δηλώσεις του στην εφημερίδα The Epoch Times, ο 48χρονος αστροφωτογράφος σημείωσε ότι η φωτογράφηση του ήλιου είναι ιδιαίτερα δύσκολη και επικίνδυνη. Μέχρι πριν από περίπου 30 χρόνια, τέτοιου είδους παρατηρήσεις πραγματοποιούνταν σχεδόν αποκλειστικά από διαστημικές αποστολές της NASA, ενώ σήμερα ειδικά φίλτρα και ηλιακά τηλεσκόπια είναι διαθέσιμα στο κοινό, με σημαντικό οικονομικό κόστος. Η χρήση μη κατάλληλου εξοπλισμού μπορεί να αποβεί επικίνδυνη.

Όπως εξηγεί, απαιτείται ειδικό ηλιακό τηλεσκόπιο, καθώς η χρήση συμβατικού τηλεσκοπίου εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους τόσο για τον εξοπλισμό όσο και για τον ίδιο τον παρατηρητή.

Το ειδικά κατασκευασμένο ηλιακό τηλεσκόπιο Soleye 300 mm με ανοιχτή δοκό διαθέτει καθρέφτη σχεδιασμένο να αντανακλά τρία συγκεκριμένα μήκη κύματος φωτός. Το υδρογόνο-άλφα επιτρέπει την παρατήρηση νηματίων και προεξοχών, η ζώνη K αποτυπώνει τη χρωμόσφαιρα και η ζώνη G χρησιμοποιείται για την παρατήρηση της φωτόσφαιρας και των ηλιακών κηλίδων.

Πέρα από τον εξοπλισμό, καθοριστικό ρόλο παίζει και η σταθερότητα της ατμόσφαιρας. Σύμφωνα με τον Κλάρο, η ατμοσφαιρική αναταραχή μπορεί να προκαλέσει σημαντική θόλωση στις εικόνες. Η λίμνη Αλκέβα λειτουργεί ως θερμικό αποθεματικό, σταθεροποιώντας την ατμόσφαιρα πάνω από το παρατηρητήριο και καθιστώντας την περιοχή έναν από τους σημαντικότερους προορισμούς αστρονομικής παρατήρησης παγκοσμίως.

Μια ηλιακή προεξοχή που φωτογραφήθηκε με το τηλεσκόπιο Soleye του Μιγκέλ Κλάρο. (Ευγενική παραχώρηση του Miguel Claro)

Ο αστροφωτογράφος περίμενε εβδομάδες για να δοκιμάσει το νέο τηλεσκόπιο, καθώς οι φθινοπωρινές βροχές είχαν καταστήσει αδύνατη την παρατήρηση. Όταν ο καιρός βελτιώθηκε, η ηλιακή δραστηριότητα βρισκόταν σε υψηλά επίπεδα. Όπως εξηγεί, ο ήλιος ακολουθεί κύκλους δραστηριότητας διάρκειας περίπου 11 ετών και η συγκεκριμένη περίοδος αντιστοιχεί στο αποκορύφωμα του κύκλου.

Η διαδικασία λήψης είναι εξαιρετικά απαιτητική. Το σύστημα καταγράφει εκατοντάδες εικόνες υψηλής ανάλυσης ανά δευτερόλεπτο, δημιουργώντας τεράστιο όγκο δεδομένων. Παράλληλα, απαιτείται συνεχής ρύθμιση της κίνησης του τηλεσκοπίου για την αντιστάθμιση της περιστροφής της Γης, καθώς και συνεχής έλεγχος της εστίασης και του χρόνου έκθεσης.

Ακόμη και μικρές μεταβολές στη θερμοκρασία επιβάλλουν επαναρύθμιση της εστίασης, καθώς η θερμότητα και η μεγέθυνση επηρεάζουν τη διαστολή και συστολή του οπτικού εξοπλισμού. Για τον λόγο αυτό, ο Κλάρο εργάζεται μόνος του κατά τη φωτογράφηση, ώστε να διατηρεί απόλυτη συγκέντρωση.

Κατά τη διάρκεια της παρατήρησης, κατέγραψε πολλαπλές διαδρομές του ήλιου μέσα σε μία ώρα. Αστρονόμοι από διάφορα σημεία του κόσμου είχαν στραμμένη την προσοχή τους στο ίδιο ηλιακό φαινόμενο.

Η αρχική εικόνα που εμφανίστηκε στον υπολογιστή ήταν ακατέργαστη, με την τελική μορφή να προκύπτει μετά από εκτεταμένη επεξεργασία. Στο υλικό, ο Κλάρο αναγνώρισε μια προεξοχή που εκτεινόταν εκατοντάδες χιλιάδες μίλια πάνω από τη χρωμόσφαιρα, καθώς και ένα νήμα πλάσματος ορατό πάνω από τον δίσκο του ήλιου.

Οι δύο αυτές δομές, γνωστές ως fila-prominence, σχημάτιζαν μια εικόνα έντονης δυναμικής πυρηνικής ενέργειας. Η μορφή τους θύμισε στον ίδιο τον Burj Khalifa, τον οποίο είχε επισκεφθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα, ενώ παρόμοιες παρατηρήσεις καταγράφηκαν και στα σχόλια χρηστών μετά τη δημοσίευση του βίντεο στο Instagram.

Ο Κλάρο σημειώνει ότι στο παρελθόν έχει διακρίνει σε ηλιακές εικόνες σχηματισμούς που θύμιζαν δράκο ή μαμούθ. Όπως λέει, τα φαινόμενα αυτά αποτυπώνουν τη φύση ως μια μορφή τέχνης που εξελίσσεται συνεχώς.