ΝΑΤΟ εντόπισε ρωσικά υποβρύχια με νέο όπλο στην Αρκτική

Στα παγωμένα νερά της Αρκτικής, πλησίον του απομονωμένου αρχιπελάγους του Σβάλμπαρντ, οι νατοϊκές δυνάμεις εντόπισαν την περασμένη άνοιξη ρωσικά υποβρύχια να εκτελούν άσκηση με ένα άγνωστο μέχρι σήμερα όπλο, σχεδιασμένο να αδρανοποιεί κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια χωρίς να αφήνει ίχνη. Σύμφωνα με δύο αξιωματούχους που μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, η μυστική ρωσική επιχείρηση οργανώθηκε από τη Διεύθυνση Υποθαλάσσιου Πολέμου GUGI της Μόσχας. Για την άσκηση χρησιμοποιήθηκαν ειδικά βαθυσκάφη, με τα οποία προσομοιώθηκε η ανάπτυξη της προηγμένης και δυνητικά καταστροφικής τεχνολογίας.

Βρετανία, Νορβηγία και Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν σε κοινή επιχείρηση παρακολούθησης και αναχαίτισης των ρωσικών σκαφών, σύμφωνα με τους δύο αξιωματούχους. Οι ρωσικές μονάδες δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν την άσκησή τους και τελικά αποχώρησαν από την περιοχή. Βρετανία και Νορβηγία είχαν ανακοινώσει τον Απρίλιο ότι είχαν εντοπίσει μια μυστική ρωσική επιχείρηση στα αρκτικά ύδατα. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν είχαν γίνει γνωστές λεπτομέρειες για το νέο όπλο, την ακριβή τοποθεσία της επιχείρησης ούτε για την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η αναμέτρηση στα βάθη της θάλασσας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία δυτικοί αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών εκφράζουν φόβους ότι το Κρεμλίνο εντείνει τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς στην Ευρώπη και προετοιμάζεται για ενδεχόμενη σύγκρουση με το ΝΑΤΟ. Τρεις Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι ορισμένοι αναλυτές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών ανησυχούν ολοένα περισσότερο πως η Ρωσία ενδέχεται να επιχειρήσει να δοκιμάσει στην πράξη τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, το περίφημο Άρθρο 5. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η καταστροφή υποθαλάσσιων καλωδίων θα μπορούσε να αποτελέσει κρίσιμο στοιχείο μιας ευρύτερης επιχείρησης, σύμφωνα με τους δυτικούς αξιωματούχους.

Τα αόρατα καλώδια που κρατούν τον κόσμο συνδεδεμένο

Τα υποθαλάσσια καλώδια, με πάχος που σε πολλές περιπτώσεις δεν ξεπερνά εκείνο ενός λάστιχου κήπου, βρίσκονται στον πυθμένα των θαλασσών ή λίγα εκατοστά κάτω από αυτόν. Αποτελούν βασική υποδομή για την παγκόσμια διαδικτυακή συνδεσιμότητα και τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Η οικονομική και στρατηγική τους σημασία έχει καταστήσει τα καλώδια στόχο και σε προηγούμενες πολεμικές συγκρούσεις. Κατά τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για παράδειγμα, ήταν κρίσιμα για τη μετάδοση στρατιωτικών και κυβερνητικών εντολών μέσω τηλεγράφου και τηλεφώνου.

Δύο υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών, μήκους περίπου 1.400 χιλιομέτρων, συνδέουν το Σβάλμπαρντ με την ηπειρωτική Νορβηγία και φτάνουν σε βάθος έως και 2.700 μέτρων. Μέσω αυτών μεταδίδονται τεράστιοι όγκοι δορυφορικών δεδομένων που λαμβάνονται στον επίγειο σταθμό SvalSat, τον μεγαλύτερο επίγειο σταθμό δορυφορικών επικοινωνιών στον κόσμο, ο οποίος αποτελεί μέρος του Near Space Network της NASA. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό του περιστατικού. Το Κρεμλίνο, πάντως, αρνείται συστηματικά ότι πραγματοποιεί επιχειρήσεις δολιοφθοράς σε χώρες του ΝΑΤΟ ή ότι σχεδιάζει οποιαδήποτε σύγκρουση με τη Συμμαχία.

Η Ευρώπη φοβάται κλιμάκωση των ρωσικών επιχειρήσεων

Ορισμένοι δυτικοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι επιχειρήσεις της Μόσχας εναντίον ευρωπαϊκών χωρών έχουν ενταθεί τους τελευταίους μήνες, καθώς η γραμμή του μετώπου στην Ουκρανία έχει σε μεγάλο βαθμό παγιωθεί. Χώρες όπως η Πολωνία, η Λιθουανία και η Ρουμανία έχουν επιβεβαιώσει διάφορες παραβιάσεις και περιστατικά. Πιο πρόσφατα, απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε τον Αύγουστο προκάλεσε σειρά αντιδράσεων από τη Γερμανία, μεταξύ άλλων το κλείσιμο του ρωσικού προξενείου στη Βόννη και ενός ρωσικού πολιτιστικού κέντρου στο Βερολίνο.

Τον ίδιο μήνα, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ επισκέφθηκε στη Μόσχα Ρώσους ομολόγους του από τις υπηρεσίες πληροφοριών. Σύμφωνα με δύο άτομα που γνωρίζουν την υπόθεση, ένας από τους στόχους της επίσκεψης ήταν να προειδοποιήσει τη Ρωσία να μην κλιμακώσει τις επιχειρήσεις δολιοφθοράς στην Ευρώπη. Δεν μπόρεσε να διαπιστωθεί αν ο Ράτκλιφ έθεσε και το ζήτημα των μυστικών ρωσικών επιχειρήσεων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το Κρεμλίνο αρνήθηκε να σχολιάσει το περιεχόμενο των συνομιλιών ή να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Η άσκηση στην Αρκτική

Την ίδια ώρα που οι δύο πλευρές βρίσκονταν αντιμέτωπες στη θάλασσα, Βρετανοί και Νορβηγοί αξιωματούχοι μετέφεραν τα ευρήματά τους στη Μόσχα, προκειμένου να καταστήσουν σαφές ότι γνωρίζουν την ύπαρξη της νέας τεχνολογίας. Στόχος τους ήταν, σύμφωνα με τους δύο δυτικούς αξιωματούχους, να κάνουν τη Ρωσία να σκεφτεί δύο φορές πριν επιχειρήσει να τη χρησιμοποιήσει. Η Ρωσία δεν προκάλεσε ζημιές σε κανένα καλώδιο. Η άσκηση επικεντρώθηκε στην προσομοίωση της ανάπτυξης της συγκεκριμένης τεχνολογίας σε περίπτωση σύγκρουσης με το ΝΑΤΟ, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, χωρίς να αποκαλύψουν τον τρόπο λειτουργίας της. Το ΝΑΤΟ παρέπεμψε στις νορβηγικές και βρετανικές αρχές για σχόλια.

"Μέσω της κοινής μας επιχείρησης στείλαμε ένα σαφές μήνυμα στη Ρωσία ότι δεν μπορεί να επιχειρεί μυστικά", δήλωσε ο υπουργός Άμυνας της Νορβηγίας, Τόρε Σάντβικ. "Καταστήσαμε απολύτως σαφές στις ρωσικές αρχές ότι οποιαδήποτε απόπειρα στοχοποίησης των κρίσιμων υποδομών μας θα εντοπιστεί και θα έχει συνέπειες", πρόσθεσε. "Κανείς δεν έχει συμφέρον να κλιμακωθεί η ένταση στον απώτατο Βορρά". Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας παρέπεμψε στις δηλώσεις της 9ης Απριλίου, με τις οποίες είχε αναγνωρίσει απόπειρες μυστικών ρωσικών δραστηριοτήτων μέσα και κοντά στα νορβηγικά και βρετανικά χωρικά ύδατα. Οι επιχειρήσεις αποδίδονται στη ρωσική Κύρια Διεύθυνση Έρευνας Βαθέων Θαλασσών, γνωστή με τα αρχικά GUGI. Η Ουάσιγκτον και το Λονδίνο έχουν επιβάλει κυρώσεις στη μυστική αυτή υπηρεσία. Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα σχολιασμού, ενώ η CIA αρνήθηκε να σχολιάσει.

Το "κενό της Αρκούδας" και η στρατηγική έξοδος στον Ατλαντικό

Οποιαδήποτε κλιμάκωση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ θα μπορούσε να αναδείξει πολύ γρήγορα τη στρατηγική σημασία μιας παγωμένης θαλάσσιας ζώνης ανάμεσα στο νότιο άκρο του αρχιπελάγους του Σβάλμπαρντ και την ηπειρωτική Νορβηγία, γνωστής ως "Κενό της Αρκούδας" (Bear Gap), σύμφωνα με έναν από τους δυτικούς αξιωματούχους. Για να φτάσουν στον Ατλαντικό, τα ρωσικά πυρηνοκίνητα υποβρύχια που εδρεύουν στη χερσόνησο Κόλα πρέπει να διασχίσουν αυτή τη θαλάσσια ζώνη, πλάτους περίπου 400 μιλίων, προτού περάσουν από το απομονωμένο ηφαιστειακό νησί Γιαν Μάγεν της Νορβηγίας.

Η Βρετανία ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι τον Αύγουστο ανέπτυξε δυνάμεις στο Γιαν Μάγεν, μαζί με Νορβηγούς και Αμερικανούς συμμάχους, στο πλαίσιο άσκησης που είχε ως στόχο να καταδείξει την ικανότητα του ΝΑΤΟ να επιχειρεί από κοινού στην Αρκτική. Η Νορβηγία σχεδιάζει, παράλληλα, να έχει ολοκληρώσει έως το 2028 ένα νέο καλώδιο οπτικών ινών που θα συνδέει το Σβάλμπαρντ και το Γιαν Μάγεν με την ηπειρωτική χώρα.

"Η αυξανόμενη ρωσική απειλή"

Η ασφάλεια των υποθαλάσσιων υποδομών βρίσκεται πλέον ψηλά στην ατζέντα των χωρών του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα μετά την καταστροφή, το 2022, τριών από τους τέσσερις αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream που μετέφεραν ρωσικό αέριο στη Γερμανία. Γερμανοί εισαγγελείς έχουν απαγγείλει κατηγορίες σε βάρος ενός Ουκρανού, ο οποίος την περίοδο της επίθεσης υπηρετούσε ως αξιωματικός ειδικών δυνάμεων. Η Ουκρανία αρνείται οποιαδήποτε εμπλοκή στη δολιοφθορά.

Από το 2023, εξάλλου, ολοένα περισσότερα πλοία κινούνται αργά πάνω ή κοντά σε ευαίσθητες υποθαλάσσιες υποδομές — αγωγούς, καλώδια ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών — καταγράφοντας τη θέση τους. Η πρακτική αυτή είναι γνωστή ως "drifting". Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακών κινδύνων Windward, το 2024 η δραστηριότητα αυτού του τύπου στη Βόρεια Θάλασσα αυξήθηκε κατά 52%, φτάνοντας τα 13.079 πλοία. Στην περιοχή της Νότιας Σινικής Θάλασσας η αύξηση έφτασε το 88%, με 18.401 πλοία. Η καταγραφή υποθαλάσσιων υποδομών σε διεθνή ύδατα δεν είναι παράνομη. Ωστόσο, ειδικοί σε θέματα ασφάλειας θεωρούν ότι μια τόσο εκτεταμένη χαρτογράφηση μπορεί να αποτελεί προετοιμασία για μελλοντικές επιχειρήσεις δολιοφθοράς.

Η δραστηριότητα αυτή, σε συνδυασμό με τις υποψίες για παρεμβάσεις σε ορισμένα καλώδια, οδήγησε πέρυσι τον Ιανουάριο στην έναρξη νέων πρωτοβουλιών ασφαλείας. Μεταξύ αυτών ήταν το σύστημα παρακολούθησης Baltic Sentry του ΝΑΤΟ και το Nordic Warden, υπό βρετανική ηγεσία, μέσω των οποίων ναυτικές δυνάμεις συνεργάζονται για την ενίσχυση των περιπολιών γύρω από κρίσιμες υποδομές. Στη Βαλτική Θάλασσα, η οποία αποτελεί βασική περιοχή επιτήρησης, η δραστηριότητα "drifting" μειώθηκε το 2025 κατά 5%, στα 526 πλοία, σύμφωνα με τα στοιχεία της Windward. Η εταιρεία αναφέρει ότι τουλάχιστον 11 υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν κοπεί από τον Οκτώβριο του 2023 έως το τέλος του 2024.

"Η σημερινή εκτίμηση είναι ότι η Ρωσία και η Κίνα αποτελούν πιθανότατα τις πιο ενεργές και σημαντικές απειλές κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας", δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Windward, Αμί Ντάνιελ. Το παγκόσμιο δίκτυο καλωδίων ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών που διατρέχει τον βυθό των θαλασσών επεκτείνεται κάθε χρόνο, καθώς αυξάνεται η ζήτηση για δεδομένα και ηλεκτρική ενέργεια — τάση που ενισχύεται περαιτέρω από την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές, η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι ευάλωτη.

"Τα τελευταία 25 χρόνια, η Ευρώπη έκανε δύο πράγματα ταυτόχρονα", δήλωσε ο Μπρους Τζόουνς, ανώτερος ερευνητής στο Brookings Institution. "Αύξησε δραματικά τον βαθμό στον οποίο εξαρτάται από τις υποδομές στον βυθό της θάλασσας και, ταυτόχρονα, μείωσε δραματικά την ικανότητά της να προστατεύει αυτές τις υποδομές". "Τώρα, έστω και καθυστερημένα, προσπαθεί να ανακτήσει αυτή την ικανότητα, αντιμέτωπη με μια ολοένα αυξανόμενη ρωσική απειλή".