Η Ευρώπη αμφισβητεί τις αμερικανικές εγγυήσεις
Η προειδοποίηση του Πολωνού πρωθυπουργού Ντόναλντ Τούσκ για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν έτοιμες να στηρίξουν στην πράξη τις δεσμεύσεις τους έναντι της Ευρώπης, αποτυπώνει μια βαθύτερη ανησυχία που διαπερνά πλέον τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Παρότι ο Τούσκ επιχείρησε να διευκρινίσει ότι οι δηλώσεις του δεν συνιστούν αμφισβήτηση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, η ουσία παραμένει σαφής: η Ευρώπη δεν αισθάνεται πλέον βέβαιη ότι η Ουάσινγκτον θα ανταποκριθεί αυτόματα και χωρίς όρους σε μια μείζονα κρίση ασφαλείας.
Η ανησυχία αυτή δεν οφείλεται μόνο στη ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ. Την ίδια ημέρα που δημοσιοποιήθηκαν οι δηλώσεις Τούσκ, ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας επανέφερε τον χαρακτηρισμό των Ευρωπαίων συμμάχων ως «λαθρεπιβατών», ενώ πληροφορίες για εσωτερικές συζητήσεις στο Πεντάγωνο έκαναν λόγο για πιθανά αντίποινα σε χώρες που δεν στήριξαν την αμερικανική επιχείρηση κατά του Ιράν.
Το ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5 και η ευρωπαϊκή ανασφάλεια
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εμφανίζονται να συζητούν αποχώρηση από το ΝΑΤΟ. Εξετάζουν, ωστόσο, τρόπους πίεσης προς συμμάχους που θεωρούνται απρόθυμοι ή μη συνεργάσιμοι, ακόμη και μέσω αποκλεισμού από θέσεις επιρροής ή διμερών κυρώσεων πολιτικού χαρακτήρα.
Στο τραπέζι έχουν τεθεί ακόμη και σενάρια που νομικά μοιάζουν ανεφάρμοστα, όπως η αναστολή συμμετοχής χώρας-μέλους. Το γεγονός και μόνο ότι τέτοιες ιδέες κυκλοφορούν στο αμερικανικό σύστημα εξουσίας προκαλεί εύλογη ανησυχία στην Ευρώπη.
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν συνεπάγεται αυτοματοποιημένη είσοδο σε πόλεμο. Προβλέπει συλλογική αντίδραση, αφήνοντας στα κράτη-μέλη περιθώριο πολιτικής απόφασης. Για τον Τραμπ, η Συμμαχία παραμένει χρήσιμη ως εργαλείο προβολής αμερικανικής ισχύος, όχι απαραίτητα ως απόλυτη εγγύηση ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Η πραγματική απειλή για την ενότητα του ΝΑΤΟ προέρχεται πλέον από τις εσωτερικές του αντιφάσεις. Οι διαφωνίες για την Ουκρανία, το Ιράν, την κατανομή βαρών και τον ρόλο της Ευρώπης έχουν ανοίξει ρήγματα που δύσκολα κρύβονται πίσω από τις επίσημες δηλώσεις περί συμμαχικής συνοχής.
Ουκρανία, Ρωσία και το αδιέξοδο της ευρωπαϊκής στρατηγικής
Η ουκρανική κρίση βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της σύγκρουσης. Η Δύση παρουσιάζει τη Ρωσία ως απειλή για την Ευρώπη και ειδικά για χώρες όπως η Πολωνία και οι Βαλτικές Δημοκρατίες, επιχειρώντας να δικαιολογήσει την αυξανόμενη εμπλοκή της στην ουκρανική σύγκρουση.
Στην πράξη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν να συνεχίσουν τον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων στην Ουκρανία, διατηρώντας ταυτόχρονα την προστατευτική ομπρέλα των Ηνωμένων Πολιτειών. Θέλουν να επηρεάζουν την έκβαση της σύγκρουσης, χωρίς να αναλαμβάνουν πλήρως το κόστος μιας άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία.
Το σχέδιο αυτό λειτουργεί όσο η Ουάσινγκτον παρέχει όπλα, πληροφορίες, δορυφορική υποστήριξη και πολιτική κάλυψη. Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν να περιορίσουν τη στήριξή τους, η Ευρώπη θα βρεθεί μπροστά σε σκληρή πραγματικότητα: χωρίς αμερικανική ισχύ, δεν διαθέτει τα μέσα για να διατηρήσει μόνη της την Ουκρανία στη δυτική σφαίρα επιρροής.
Η συζήτηση για το Άρθρο 42 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής δείχνει ότι οι Ευρωπαίοι αναζητούν εναλλακτικές. Όμως η ΕΕ δεν διαθέτει ενιαία στρατιωτική δομή αντίστοιχη του ΝΑΤΟ. Η ευρωπαϊκή άμυνα παραμένει περισσότερο πολιτική διακήρυξη παρά επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Η προσπάθεια ορισμένων ευρωπαϊκών κέντρων να κρατήσουν την Αμερική δεσμευμένη μέσω του φόβου μιας επικείμενης ρωσικής επίθεσης στο ΝΑΤΟ είναι επικίνδυνη στρατηγική. Μπορεί να παρατείνει τη σύγκρουση, να αυξήσει το κόστος για την Ευρώπη και να οδηγήσει σε ακόμη βαθύτερη εξάρτηση από την Ουάσινγκτον.
Η σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα είναι ότι η Ρωσία δεν μπορεί εύκολα να ηττηθεί, να απομονωθεί ή να εξαναγκαστεί σε πλήρη υποχώρηση. Η Ουκρανία, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, παραμένει πεδίο όπου συγκρούονται σφαίρες επιρροής, και η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να επενδύει σε μια στρατηγική που δεν μπορεί να υπηρετήσει χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
