ΝΑΤΟ: Σύνοδος Κορυφής στην Άγκυρα με φόντο τις αμυντικές δαπάνες

Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, που θα λάβει χώρα στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου, αναμένεται να επικεντρωθεί σε μια σειρά κρίσιμων θεμάτων για το μέλλον της Συμμαχίας. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι συζητήσεις θα περιστραφούν γύρω από τις αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών, τη σταδιακή ανακατανομή των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Ευρώπη, τη διατήρηση της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Συμμαχίας. Η συγκεκριμένη σύνοδος πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου το ΝΑΤΟ επιδιώκει να μετατρέψει τις δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν στη Χάγη, τον Ιούνιο του 2025, σε συγκεκριμένες στρατιωτικές δυνατότητες, δίνοντας έμφαση στην ενίσχυση της αποτρεπτικής και αμυντικής ικανότητας, στην επιτάχυνση της παραγωγής αμυντικού υλικού και στη διαλειτουργικότητα των συμμαχικών δυνάμεων.

Ο στόχος του 5% και οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των συμμάχων

Κεντρικό σημείο της ατζέντας αποτελεί η υλοποίηση της δέσμευσης για συνολικές αμυντικές δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Από αυτό το ποσοστό, το 3,5% αφορά αμιγώς στρατιωτικές δαπάνες, ενώ το υπόλοιπο ποσό προορίζεται για επενδύσεις που ενισχύουν την άμυνα και την ανθεκτικότητα. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η Σύνοδος στοχεύει να εκπέμψει μήνυμα ενότητας και προόδου, καθώς αρκετοί σύμμαχοι έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες. Παρόλα αυτά, παραμένουν διαφοροποιήσεις ως προς το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των δεσμεύσεων. Η Ελλάδα, μαζί με την Πολωνία, τις σκανδιναβικές και τις βαλτικές χώρες, συγκαταλέγεται ήδη μεταξύ των κρατών που καλύπτουν τον νέο στόχο, ενώ άλλοι σύμμαχοι δεν έχουν ακόμη παρουσιάσει ένα αξιόπιστο σχέδιο προσαρμογής. Ιδιαίτερη προσοχή αναμένεται να δοθεί στην παρέμβαση του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος εκτιμάται ότι θα επαναλάβει την ανάγκη άμεσης εφαρμογής της δέσμευσης του 5%, ζητώντας από τους Ευρωπαίους Συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο και δικαιότερο μερίδιο ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης. Στο ίδιο πνεύμα, ο πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, τόνισε ότι η Ουάσιγκτον αναμένει από όλους τους συμμάχους να ακολουθήσουν μια αξιόπιστη πορεία προς το 5%, υπογραμμίζοντας ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αύξηση των αμυντικών δαπανών, αλλά η μετατροπή τους σε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες.

Μετασχηματισμός του ΝΑΤΟ και ανακατανομή βαρών

Η συζήτηση για τις αμυντικές δαπάνες συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο μετασχηματισμό της Συμμαχίας και τη σταδιακή μεταφορά μεγαλύτερου μέρους της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης στους Ευρωπαίους Συμμάχους και τον Καναδά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τίθεται υπό αμφισβήτηση η αμερικανική δέσμευση στο άρθρο 5, αλλά ότι οι συνομιλίες για την αναπροσαρμογή της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη εξελίσσονται πλέον σε εποικοδομητικό κλίμα. Όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν ότι η διαδικασία θα πρέπει να προχωρήσει σταδιακά, καθώς ορισμένες δυνατότητες μπορούν να αντικατασταθούν άμεσα από τους Ευρωπαίους Συμμάχους και τον Καναδά, ενώ για άλλες θα απαιτηθεί μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Στο επίπεδο των ηγετών, δεν αναμένεται να συζητηθούν τεχνικές λεπτομέρειες ή συγκεκριμένοι αριθμοί δυνάμεων, αλλά η συζήτηση θα επικεντρωθεί στον γενικό πολιτικό προσανατολισμό της διαδικασίας, με τα επιχειρησιακά ζητήματα να συνεχίζουν να εξετάζονται σε στρατιωτικό επίπεδο.

Στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία: Δεσμεύσεις ύψους 140 δισ. ευρώ

Η συνέχιση της στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία αποτελεί επίσης βασικό αντικείμενο της Συνόδου. Σύμφωνα με το κείμενο της διακήρυξης που έχουν ήδη εγκρίνει οι Μόνιμοι Αντιπρόσωποι των 32 κρατών-μελών στις Βρυξέλλες, οι ηγέτες αναμένεται να δεσμευθούν για παροχή στρατιωτικής βοήθειας ύψους 70 δισ. ευρώ το 2026 και για τη διατήρηση της υποστήριξης σε τουλάχιστον αντίστοιχα επίπεδα το 2027. Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι αρκετές χώρες που συνεισφέρουν σημαντικά στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία επιθυμούσαν τη θέσπιση ποσοστώσεων ανά χώρα, ωστόσο η πρόταση αυτή δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη συναίνεση. Το συνολικό ύψος της βοήθειας για τη διετία αναμένεται να φτάσει τα 140 δισ. ευρώ, καλύπτοντας στρατιωτικό εξοπλισμό, εκπαίδευση και λοιπή στρατιωτική υποστήριξη. Σε αυτά περιλαμβάνονται και τα 60 δισ. ευρώ που έχει ήδη δεσμεύσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για στρατιωτική βοήθεια το 2026 και 2027, μέσω του νέου δανείου προς την Ουκρανία, ύψους 90 δισ. ευρώ. Επομένως, το επιπλέον ύψος των νέων δεσμεύσεων που καλούνται να αναλάβουν οι Σύμμαχοι του ΝΑΤΟ περιορίζεται στα 80 δισ. ευρώ την ίδια διετία. Σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται και οι αγορές εξειδικευμένων αμερικανικών οπλικών συστημάτων, κυρίως αεράμυνας, που μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να διαθέσουν, μέσω του προγράμματος Priority Ukraine Requirements List (PURL). Ο Αμερικανός πρέσβης στο ΝΑΤΟ προανήγγειλε, εξάλλου, ουσιαστικές ανακοινώσεις για τη συνέχιση της στήριξης προς το Κίεβο, υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή πλευρά θα πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος του βάρους, καθώς πρόκειται για πόλεμο που διεξάγεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο, χωρίς όμως να τίθεται υπό αμφισβήτηση η αμερικανική δέσμευση. Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι θα πρέπει ταυτόχρονα να σταλεί σαφές μήνυμα προς τη Ρωσία ότι ο πόλεμος πρέπει να τερματιστεί.

Αμυντική βιομηχανία και καινοτομία

Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί και στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Συμμαχίας. Στο περιθώριο της Συνόδου θα πραγματοποιηθεί το NATO Industrial Forum, με αντικείμενο την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας των συμμαχικών αμυντικών βιομηχανιών, την επιτάχυνση των προμηθειών, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κυβερνήσεων και αμυντικής βιομηχανίας. Η ανάγκη ταχύτερης παραγωγής πυρομαχικών, συστημάτων αεράμυνας και άλλων κρίσιμων στρατιωτικών μέσων αποτελεί, σύμφωνα με αξιωματούχους της Συμμαχίας, βασική προϋπόθεση ώστε οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες να μεταφραστούν σε πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες. Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην επιτάχυνση της καινοτομίας και στην ταχύτερη ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών στις ένοπλες δυνάμεις των Συμμάχων, καθώς, όπως επισημαίνεται σε στρατιωτικό επίπεδο, η αξιοπιστία της αποτροπής εξαρτάται πλέον όχι μόνο από το ύψος των δαπανών, αλλά από την ταχύτητα με την οποία αυτές μετατρέπονται σε επιχειρησιακή ισχύ.

Μια σύντομη Διακήρυξη με πολιτικό μήνυμα

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η τελική διακήρυξη της Συνόδου της Άγκυρας αναμένεται να είναι ιδιαίτερα σύντομη, ακολουθώντας το πρότυπο της Συνόδου της Χάγης. Στο κείμενο θα επαναβεβαιώνεται η προσήλωση των Συμμάχων στη συλλογική άμυνα βάσει του άρθρου 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, ενώ το βασικό πολιτικό μήνυμα της Συνόδου θα επικεντρώνεται στην ενίσχυση των πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της Συμμαχίας, στη δικαιότερη κατανομή των βαρών μεταξύ των Συμμάχων και στη διατήρηση της διατλαντικής ενότητας απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις ασφαλείας.