Ναυτιλιακές ενώσεις κατά τελών στο Στενό του Ορμούζ

Η πρόταση για την επιβολή τελών διέλευσης στα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο μέσω του Στενού του Ορμούζ, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ομάν, βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικά εμπόδια. Σύμφωνα με τέσσερις πηγές της ναυτιλιακής βιομηχανίας που επικαλείται το Reuters, οι αμερικανικές κυρώσεις και οι περιοριστικοί όροι των ασφαλιστικών συμβάσεων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι ανέφικτη, την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου.

Πριν από τις αεροπορικές επιδρομές των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στα τέλη Φεβρουαρίου, οι οποίες πυροδότησαν την πολεμική σύρραξη με το Ιράν, το Στενό του Ορμούζ αποτελούσε τον κεντρικό θαλάσσιο διάδρομο για περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και άλλων κρίσιμων αγαθών. Η θαλάσσια οδός ήταν παραδοσιακά ανοιχτή για όλα τα πλοία χωρίς την επιβολή οποιωνδήποτε τελών, με τον έλεγχό της να αναδεικνύεται σε κεντρικό σημείο τριβής στις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Σύμφωνα με την τελευταία πρόταση, η Τεχεράνη θα είχε τη δυνατότητα να παρεμβαίνει, όταν το κρίνει απαραίτητο, σε όλη την εισερχόμενη ναυσιπλοΐα. Από την άλλη πλευρά, τα πλοία που επιθυμούν να εξέλθουν από τον Κόλπο θα ακολουθούσαν μια συγκεκριμένη διαδρομή μεταξύ Ιράν και Ομάν, με την άδεια εξόδου να χορηγείται μέσω του Ομάν, κατόπιν σχετικής ενημέρωσης του Ιράν, όπως δήλωσε ανώτερη ιρανική πηγή στο Reuters αυτή την εβδομάδα.

Οι κορυφαίες ναυτιλιακές ενώσεις του κόσμου, σε ανοιχτή επιστολή τους, τόνισαν ότι η δυνατότητα των εμπορικών πλοίων να πλέουν στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς με ασφάλεια, προβλεψιμότητα και χωρίς περιττά εμπόδια αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, την οικονομική σταθερότητα και την ενεργειακή ασφάλεια.

Διόδια με άλλο όνομα

Η επιβολή υποχρεωτικών τελών διέλευσης ή παροχής υπηρεσιών μέσω του στενού ισοδυναμεί με διόδια απλά με άλλο όνομα, όπως υπογραμμίζεται χαρακτηριστικά στην επιστολή που απεστάλη στον ναυτιλιακό οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών. Οι ναυτιλιακές ενώσεις προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο μέτρο θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο, ικανό να υπονομεύσει το διεθνώς αναγνωρισμένο νομικό πλαίσιο που διέπει τα στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την ελεύθερη διέλευση.

Το σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας, που υιοθετήθηκε από τον ναυτιλιακό οργανισμό του ΟΗΕ το 1968 με τη σύμφωνη γνώμη των χωρών της περιοχής, δημιούργησε το σημερινό σύστημα δρομολόγησης πλοίων. Αυτό το σύστημα διαχωρίζει τους διαδρόμους που ακολουθούν τα πλοία μέσω των ιρανικών και ομανικών υδάτων, διασφαλίζοντας την ομαλή και ασφαλή διέλευση.

Σύμφωνα με τον ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, το Ιράν επιδιώκει την επιβολή τελών ύψους από 5% έως 7% επί της αξίας των φορτίων των πλοίων που χρησιμοποιούν το στενό. Από την πλευρά του, το Ομάν διαπραγματεύεται τέλη της τάξεως του 3%, ενώ η Ουάσινγκτον τηρεί σταθερή στάση, επιμένοντας στη μη επιβολή καμίας απολύτως χρέωσης. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (ΙΜΟ) δήλωσε ότι δεν μπορεί να σχολιάσει τις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας σχετικά με τις εν λόγω προτάσεις.

Τον Ιούλιο, το διοικητικό συμβούλιο του ΙΜΟ ανέφερε ότι τα κράτη που περιβάλλουν το στενό θα πρέπει να εγγυώνται το δικαίωμα της αδιάκριτης και ανεμπόδιστης διέλευσης όλων των πλοίων μέσω του συστήματος διαχωρισμού κυκλοφορίας. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η διέλευση θα πρέπει να παραμείνει ελεύθερη από διοικητικά τέλη και χρεώσεις.

Ζητήματα συμμόρφωσης και ασφαλιστικές ρήτρες

Για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους εμπόρους πετρελαίου, η επιβολή τελών δημιουργεί σοβαρά ζητήματα κανονιστικής συμμόρφωσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις στην Αρχή του Περσικού Κόλπου και των Στενών, την οποία ίδρυσε το Ιράν τον Μάιο με σκοπό τη διαχείριση της θαλάσσιας οδού. Επιπλέον, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει απαγορεύσει σε αμερικανικά φυσικά και νομικά πρόσωπα να λαμβάνουν υπηρεσίες από την κυβέρνηση του Ιράν που σχετίζονται με την εγγύηση ασφαλούς διέλευσης.

Οι πηγές του κλάδου προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε πληρωμή θα μπορούσε να οδηγήσει σε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, καθιστώντας το εγχείρημα εξαιρετικά επικίνδυνο για τους πλοιοκτήτες. Μια επιπλέον επιπλοκή προέκυψε στα τέλη Ιουλίου, όταν η Lloyd's Market Association (LMA) εισήγαγε μια ρήτρα που επιτρέπει σε ασφαλιστές ή εταιρείες ανάληψης ασφαλιστικών κινδύνων να τερματίζουν την ασφαλιστική κάλυψη ενός πλοίου, εάν αυτό καταβάλει οποιοδήποτε τέλος, διόδια, χρέωση ή άλλη αντιπαροχή για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Τα πλοία που διασχίζουν το στενό υποχρεούνται ήδη να καταβάλλουν πρόσθετο ασφάλιστρο κινδύνου (risk premium) για να διασφαλίζουν ότι καλύπτονται ασφαλιστικά σε περίπτωση που υποστούν ζημιές κατά τη διέλευση. Η LMA διευκρίνισε τον Ιούλιο ότι, βάσει της νέας ρήτρας, οι ασφαλιστές δεν φέρουν ευθύνη αποζημίωσης για οποιαδήποτε τέτοια πληρωμή και, εφόσον έχει πραγματοποιηθεί μια τέτοια πληρωμή, απαλλάσσονται από τις υποχρεώσεις τους όσον αφορά το σχετικό πλοίο.

Οι ναυτιλιακές εταιρείες βρίσκονται πλέον σε μια ιδιαίτερα δύσκολη θέση, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε πηγή της ασφαλιστικής αγοράς. Η διατύπωση της LMA απαγορεύει στους ασφαλιστές να καλύπτουν τους πλοιοκτήτες που πληρώνουν τα διόδια, την ώρα που το Ιράν στοχεύει στην επιβολή τους, δημιουργώντας ένα αδιέξοδο με σημαντικές επιπτώσεις για το παγκόσμιο εμπόριο.