Νέα δεδομένα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις – Τρεις απώλειες για την ελληνική διπλωματία στη Νέα Υόρκη

Ελληνοτουρκικές σχέσεις: Η πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων τα τελευταία χρόνια έχει εισέλθει σε μια κρίσιμη φάση, η οποία συνοδεύεται από έντονη επικοινωνιακή διαχείριση, με πρωτοβουλία της ελληνικής κυβέρνησης. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι πολιτικές προσδοκίες που είχαν τεθεί δημοσίως δεν επιβεβαιώθηκαν στην πράξη, προκαλώντας ερωτήματα για τον σχεδιασμό και την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής πολιτικής.

Αναφορές που ήθελαν την ελληνική κυβέρνηση να διεκδικεί εμπάργκο πώλησης όπλων προς την Τουρκία από τη Γερμανία και άλλες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τελικά δεν ευοδώθηκαν. Αντιθέτως, τουρκικές αμυντικές βιομηχανίες ενισχύθηκαν μέσα από οικονομικές συνεργασίες με ευρωπαϊκές εταιρείες. Παράλληλα, διατυπώσεις στα συμπεράσματα των ευρωπαϊκών συνόδων είχαν παρουσιαστεί με ιδιαίτερη έμφαση, χωρίς ωστόσο να προκύψουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Ενδεικτικά, η Ε.Ε. φαίνεται να έχει συμφωνήσει με την Τουρκία για τον ρόλο της στην ενδεχόμενη ανάπτυξη δυνάμεων στην Ουκρανία.

Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόσφατα ακυρωθείσα συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Νέα Υόρκη είχε παρουσιαστεί ως κομβικής σημασίας. Είχαν προηγηθεί δηλώσεις περί ανάδειξης του ζητήματος του casus belli, με στόχο την αποκατάσταση συνθηκών σταθερότητας στο Αιγαίο. Ωστόσο, η μετάβαση από την ανακοίνωση της συνάντησης στην αναβολή και, τελικά, στη ματαίωσή της, συνοδεύτηκε μόνο από δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, χωρίς επίσημη τοποθέτηση από την τουρκική πλευρά.

Στο παρασκήνιο της αποτυχίας της συνάντησης, διακινήθηκε η εκδοχή περί διπλωματικής ασυνεννοησίας, χωρίς να επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα. Από το 2019 μέχρι σήμερα, τέσσερις διπλωματικοί σύμβουλοι έχουν διατελέσει στο πλευρό του πρωθυπουργού, με πιθανή νέα αλλαγή ενόψει. Οι διπλωματικές εξελίξεις, όπως το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή οι υπερπτήσεις στο Αιγαίο, δεν αποδίδονται εύκολα σε λανθασμένους χειρισμούς των συμβούλων.

Αξιοσημείωτο παραμένει και το γεγονός ότι, σε αντίθεση με τους προκατόχους του, ο κ. Μητσοτάκης δεν έχει υιοθετήσει σταθερή στρατηγική διαλόγου με την Άγκυρα. Αν και ο διάλογος αποτελεί διαχρονικό εργαλείο της ελληνικής διπλωματίας, το πλαίσιο εντός του οποίου διεξάγεται σήμερα εμφανίζει σημαντικά ελλείμματα σε επίπεδο σταθερότητας και προοπτικής. Οι τελευταίες δηλώσεις περί «επιστροφής» στην προ της Διακήρυξης των Αθηνών κατάσταση (Δεκέμβριος 2023), φέρονται να αποτυπώνουν υποχώρηση από προηγούμενες επιδιώξεις.

Τρεις απώλειες για την ελληνική διπλωματία στη Νέα Υόρκη

Πέρα από τη ματαίωση της διμερούς συνάντησης, η ελληνική πλευρά κατέγραψε επιπλέον απώλειες στο διπλωματικό πεδίο:

1. Απουσία ρητής αναφοράς για τα 12 ν.μ. στη Γ.Σ. του ΟΗΕ
   Για πρώτη φορά εδώ και τρεις δεκαετίες, δεν επαναλήφθηκε από Έλληνα πρωθυπουργό στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ η πάγια θέση περί αναφαίρετου δικαιώματος της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Ο πρωθυπουργός περιορίστηκε σε δήλωση ότι «η απειλή πολέμου πρέπει να αρθεί, επειδή έχουν περάσει 30 χρόνια», χωρίς να επαναβεβαιώσει ότι πρόκειται για κυριαρχικό δικαίωμα.

2. Μη πραγματοποίηση συνάντησης “3+1” για την ενέργεια
   Αν και υπήρχαν προσδοκίες για πραγματοποίηση συνάντησης Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ (μορφή «3+1»), η οποία είχε θεωρηθεί σχεδόν βέβαιη μετά τη συνάντηση του Γ. Γεραπετρίτη με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ στη Χάγη τον Ιούνιο, τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Η εξέλιξη αποδίδεται είτε σε παρερμηνεία των προθέσεων της αμερικανικής πλευράς είτε σε μεταγενέστερες επιφυλάξεις που σχετίζονται με τις τουρκοαμερικανικές σχέσεις.

3. Επαναφορά του ζητήματος των F-35 στις αμερικανοτουρκικές συνομιλίες
   Οι ελληνικές εκτιμήσεις ότι η αντίδραση του Ισραήλ θα απέτρεπε την επαναφορά του θέματος των F-35 στην αμερικανοτουρκική ατζέντα δεν επιβεβαιώθηκαν. Αν και η διαδικασία εξακολουθεί να θεωρείται σύνθετη και χρονοβόρα, πληροφορίες από ξένες πηγές αναφέρουν ότι η διοίκηση Τραμπ εξετάζει θετικά ορισμένα επιχειρήματα που θα μπορούσαν να επιταχύνουν τη σχετική διαδικασία στο Κογκρέσο.

Οι διπλωματικές προκλήσεις δεν περιορίζονται στη διατλαντική σφαίρα. Η Γερμανία εμφανίζεται απρόθυμη να επανεξετάσει ή να ενισχύσει τις υφιστάμενες κυρώσεις για τις τουρκικές ερευνητικές δραστηριότητες στη Μεσόγειο. Ταυτόχρονα, κορυφαία στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πιέζουν για τη συναίνεση της Ελλάδας στην επέκταση της αποστολής της Ε.Ε. στην Ουκρανία, με στόχο τη στήριξη της χώρας σε επίπεδο εκπαίδευσης και πολιτικής προστασίας.