Στο επίκεντρο έντονης πολιτικής και επιστημονικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η νέα ευρωπαϊκή πρόταση για τα γενετικά τροποποιημένα φυτά νέας γενιάς, γνωστά ως NGTs, καθώς ανοίγει τον δρόμο για αλλαγές στο καθεστώς έγκρισης, ελέγχου και σήμανσης τους εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αλλαγές στο καθεστώς για τα νέα γενετικά τροποποιημένα φυτά
Η πρόταση που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αφορά τα κλασικά μεταλλαγμένα (GMOs), αλλά νέες τεχνικές γονιδιακής επεξεργασίας, όπως η CRISPR. Για ένα μεγάλο μέρος αυτών των φυτών, τα οποία θεωρούνται από τις Βρυξέλλες αντίστοιχα με φυσικές μεταλλάξεις ή συμβατική βελτίωση, προτείνεται απλούστερη διαδικασία έγκρισης και διαφοροποιημένο πλαίσιο ελέγχων.
Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται διαχωρισμός των NGTs σε δύο κατηγορίες: εκείνα που αντιμετωπίζονται ως ισοδύναμα με συμβατικές καλλιέργειες και εκείνα που συνεχίζουν να υπόκεινται στο αυστηρό καθεστώς των ΓΤΟ. Για την πρώτη κατηγορία εξετάζονται αλλαγές στη σήμανση και στην ιχνηλασιμότητα, στοιχείο που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις.
Ανησυχίες για σήμανση, περιβάλλον και αγρότες
Ο βασικός πυρήνας της κριτικής αφορά το ενδεχόμενο περιορισμού της υποχρεωτικής σήμανσης για ορισμένα προϊόντα, γεγονός που, σύμφωνα με περιβαλλοντικές οργανώσεις, μπορεί να μειώσει τη διαφάνεια για τον καταναλωτή. Οργανώσεις όπως η προειδοποιούν ότι η χαλάρωση των κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολία ελέγχου της παρουσίας τέτοιων φυτών στην τροφική αλυσίδα.
Παράλληλα, αγροτικοί φορείς εκφράζουν ανησυχίες για τον κίνδυνο επιμόλυνσης μεταξύ καλλιεργειών, ιδιαίτερα σε χώρες όπου η μικρή κλίμακα παραγωγής και η ποικιλία καλλιεργειών αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό του πρωτογενούς τομέα. Το ζήτημα της συνύπαρξης συμβατικών και νέων γενετικά επεξεργασμένων φυτών παραμένει ανοικτό.
Πολιτικές ισορροπίες και επόμενα βήματα
Η τελική μορφή του κανονισμού δεν έχει ακόμη κριθεί. Οι αποφάσεις λαμβάνονται σε επίπεδο Συμβουλίου Υπουργών και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Ορισμένες κυβερνήσεις τάσσονται υπέρ της καινοτομίας και της ενίσχυσης της αγροτικής παραγωγικότητας, ενώ άλλες ζητούν αυστηρότερες εγγυήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας.
Η συζήτηση αναμένεται να κορυφωθεί το επόμενο διάστημα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου θα τεθούν κρίσιμα ζητήματα όπως η υποχρεωτική επισήμανση, η ιχνηλασιμότητα και το δικαίωμα των κρατών-μελών να επιβάλλουν περιορισμούς σε συγκεκριμένες καλλιέργειες.
Ένα ανοιχτό μέτωπο για την ευρωπαϊκή γεωργία
Η αντιπαράθεση γύρω από τα νέα γενετικά τροποποιημένα φυτά δεν περιορίζεται σε τεχνικά ζητήματα. Αγγίζει την ίδια τη φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής γεωργίας, το μοντέλο παραγωγής τροφίμων και τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ καταναλωτή και αγοράς.
Το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης θα καθορίσει εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κινηθεί προς ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο βιοτεχνολογίας ή εάν θα διατηρήσει την αυστηρή γραμμή που χαρακτήριζε μέχρι σήμερα την πολιτική της στα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα.
