Νέα όρια στη χρήση αλγορίθμων στην εργασία

Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης προωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο νόμου που στοχεύει στον καθορισμό σαφών ορίων στη χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στον τομέα της διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία αποτελεί μέρος της διαδικασίας ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/2831 στο εθνικό δίκαιο, σηματοδοτώντας μια κρίσιμη καμπή για τα εργασιακά δικαιώματα στην εποχή της ψηφιακής μετάβασης.

Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, παρέλαβε επίσημα το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής Εργασίας από τον πρόεδρό της, αναπληρωτή καθηγητή Εργατικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Ιωάννη Σκανδάλη. Η παράδοση πραγματοποιήθηκε παρουσία του γενικού γραμματέα Εργασιακών Σχέσεων, Νίκου Μηλαπίδη, υπογραμμίζοντας τη σημασία που αποδίδει η πολιτική ηγεσία στην ολοκλήρωση αυτής της μεταρρύθμισης.

Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, η κ. Κεραμέως τόνισε ότι κεντρικός άξονας της πολιτικής του υπουργείου παραμένει η βελτίωση των συνθηκών εργασίας και η θωράκιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη εκσυγχρονισμού του πλαισίου που διέπει την εργασία στις πλατφόρμες, έναν τομέα που αναπτύσσεται ραγδαία και απαιτεί προσαρμοσμένες ρυθμίσεις για την προστασία των εργαζομένων από τις προκλήσεις της αυτοματοποίησης.

Το πόρισμα της επιτροπής έχει ήδη κοινοποιηθεί στους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, με την υπουργό να απευθύνει πρόσκληση για συνάντηση στο Υπουργείο Εργασίας. Σκοπός της συνάντησης είναι η ανταλλαγή απόψεων επί των προτάσεων και η διασφάλιση της συμμετοχής των εκπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών στη διαμόρφωση του τελικού νομοσχεδίου, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τον κοινωνικό διάλογο.

Οι δύο βασικοί άξονες του σχεδίου νόμου

Το υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου εισάγει, για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη, διακριτά όρια στη χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης που αξιοποιούνται στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Στόχος είναι ο περιορισμός της ανεξέλεγκτης λειτουργίας τέτοιων συστημάτων, τα οποία συχνά λαμβάνουν αποφάσεις χωρίς διαφάνεια ή ανθρώπινη παρέμβαση.

Ο πρώτος άξονας εστιάζει στην προστασία των εργαζομένων. Προβλέπεται ρητή απαγόρευση της επεξεργασίας ιδιαίτερα ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως στοιχεία που αφορούν τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση των εργαζομένων, ιδιωτικές συνομιλίες, βιομετρικά δεδομένα και δεδομένα υγείας. Η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην προστασία της ιδιωτικότητας και της αξιοπρέπειας των εργαζομένων από πρακτικές μαζικής παρακολούθησης ή ανάλυσης συμπεριφοράς.

Παράλληλα, θεσπίζεται η υποχρέωση εκτίμησης αντικτύπου πριν από την εφαρμογή τέτοιων συστημάτων, καθώς και η ενημέρωση των εργαζομένων για τους αλγορίθμους και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται. Επιπλέον, προβλέπονται μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από τους κινδύνους που ενέχει η αυτοματοποιημένη διαχείριση της εργασίας, όπως ο υπερβολικός φόρτος ή η ψυχολογική πίεση.

Ο δεύτερος άξονας αφορά τον περιορισμό της αυτοματοποιημένης λήψης κρίσιμων αποφάσεων. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, οι αποφάσεις που επηρεάζουν την επαγγελματική ζωή των εργαζομένων δεν θα αφήνονται αποκλειστικά σε συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά θα υπόκεινται σε ανθρώπινη εποπτεία. Αυτό σημαίνει ότι ένας άνθρωπος θα πρέπει να επικυρώνει ή να μπορεί να ανατρέψει μια απόφαση που έλαβε ο αλγόριθμος.

Επιπρόσθετα, οι εργαζόμενοι αποκτούν δικαίωμα εξήγησης και επανεξέτασης των αποφάσεων που τους αφορούν, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Προβλέπεται επίσης αξιολόγηση των αλγορίθμων με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων, ώστε να διαπιστώνεται εάν οι αλγόριθμοι λειτουργούν δίκαια και χωρίς διακρίσεις. Τέλος, καθιερώνεται υποχρεωτική ενημέρωση και διαβούλευση πριν από την εισαγωγή τέτοιων συστημάτων στον χώρο εργασίας, ενισχύοντας τον ρόλο των συνδικαλιστικών οργανώσεων στη λήψη αποφάσεων που αλλάζουν ριζικά το εργασιακό περιβάλλον.