Νεανική ανεργία: Παγκόσμια κρίση χωρίς προηγούμενο

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια άνευ προηγουμένου κρίση νεανικής ανεργίας, η οποία πλήττει με ιδιαίτερη σφοδρότητα τις αναπτυσσόμενες χώρες, αλλά αρχίζει να γίνεται αισθητή και σε ανεπτυγμένες οικονομίες. Το φαινόμενο, που χαρακτηρίζεται από υψηλά ποσοστά ανεργίας και έλλειψη προοπτικής για τους νέους ηλικίας 15 έως 24 ετών, έχει ήδη πυροδοτήσει κοινωνικές αναταραχές και πολιτικές ανακατατάξεις σε πολλές χώρες.

Το 2025, η απελπισία των νέων για το μέλλον τους εκδηλώθηκε με μαζικές διαδηλώσεις σε Κένυα, Περού, Νεπάλ, Ινδονησία και Φιλιππίνες. Φέτος, το κύμα των κινητοποιήσεων επεκτείνεται στη Νότια Αφρική και το Μαρόκο, ενώ στην Ινδία η δυσαρέσκεια έχει οδηγήσει στην εντυπωσιακή άνοδο του "Κόμματος των Κατσαρίδων" (Cockroach Janta Party), ενός κινήματος που ξεκίνησε ως χιουμοριστικό διαδικτυακό meme και εξελίχθηκε σε πολιτική δύναμη εθνικής εμβέλειας.

Η περίπτωση της Κίνας: Ένα ανησυχητικό παράδειγμα

Η Κίνα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της κρίσης, με την ανεργία των νέων να έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις. Τον Μάιο του 2025, το επίσημο ποσοστό ανεργίας μεταξύ των νέων στον αστικό πληθυσμό ανήλθε στο 15,6%, ένα ποσοστό υπερ-τριπλάσιο από το συνολικό ποσοστό ανεργίας της χώρας, που κυμαίνεται γύρω στο 5%. Η ανισορροπία αυτή οφείλεται στην αδυναμία της αγοράς εργασίας να απορροφήσει τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό νέων πτυχιούχων, με αποτέλεσμα μακρές περιόδους αβεβαιότητας, υποαπασχόληση και έντονο φόβο για το μέλλον.

Η παραδοσιακή αντίληψη ότι ένα πανεπιστημιακό πτυχίο εξασφαλίζει μια σταδιοδρομία ως "λευκό κολάρο" με υψηλές αποδοχές και αυξημένες αρμοδιότητες, τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση. Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, και ιδιαίτερα της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλάζει ριζικά τα δεδομένα, δημιουργώντας νέες προκλήσεις για τους νέους εργαζόμενους.

Η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην απασχόληση

Οι απόψεις των ειδικών για τον αντίκτυπο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην απασχόληση των νέων διίστανται. Ο Γκόλο Χένζεκε, επίκουρος καθηγητής Οικονομικών στο University College του Λονδίνου, υποστηρίζει ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο οι νέες θέσεις εργασίας για αποφοίτους πανεπιστημίου μειώνονται με ταχύτερους ρυθμούς από εκείνες για άτομα χωρίς τίτλους σπουδών, και πολλές από αυτές παρουσιάζουν υψηλή έκθεση στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Σύμφωνα με τις έρευνές του, όπου οι επιχειρήσεις επιταχύνουν την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι θέσεις εργασίας για άτομα ηλικίας 15-24 ετών αυξάνονται με βραδύτερους ρυθμούς, ενώ η απασχόληση στις μεγαλύτερες ηλικίες παραμένει σχετικά σταθερή.

Από την άλλη πλευρά, η Σάρα Έλντερ, αναλύτρια της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) στη Γενεύη, θεωρεί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μία από τις αιτίες για την ανεργία των νέων, αλλά όχι η κυριότερη. Η ίδια επισημαίνει ως πιο σημαντικό εμπόδιο την τάση των εργοδοτών να ανεβάζουν συνεχώς τον πήχη για τις νέες προσλήψεις, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο για τους νέους, που διαθέτουν ελάχιστη εμπειρία, να κάνουν μια αρχή.

Ο φαύλος κύκλος της έλλειψης εμπειρίας

Το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι, χωρίς την ευκαιρία να δοκιμαστούν σε θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου (entry level), οι νέοι αδυνατούν να αποκτήσουν την απαραίτητη εμπειρία για ανώτερες θέσεις. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, με σοβαρές συνέπειες για την οικονομία και την κοινωνία: χαμηλότερη κατανάλωση, μείωση του ποσοστού ιδιοκατοίκησης, αναβολές στη δημιουργία οικογένειας και σημαντική ψυχολογική καταπόνηση.

Η Σάρα Έλντερ σημειώνει ότι η ανεργία των νέων δεν έχει λάβει ακόμη τόσο μεγάλη έκταση στην Ευρώπη. Από το 2022, το ποσοστό των νέων που βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας και εκτός εκπαιδευτικού συστήματος μειώνεται στη Νότια Ευρώπη. Ωστόσο, είναι αξιοσημείωτο ότι το ποσοστό αυτό αυξάνεται σε χώρες όπως η Γερμανία και η Αυστρία. "Ασφαλώς η ανεργία των νέων δεν είναι κάτι καινούργιο για την Ευρώπη", λέει η Έλντερ. "Ήταν οδυνηρή στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, αλλά έκτοτε οι χώρες που υπέφεραν περισσότερο ήταν και εκείνες που έχουν καταγράψει και τη μεγαλύτερη βελτίωση".

Παρά ταύτα, από το 2023 έως το 2025, η ανεργία των νέων έχει αυξηθεί σε 8 από τις 11 περιφέρειες που περιλαμβάνει στη στατιστική της η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, συμπεριλαμβανομένων της Ανατολικής Ασίας, της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Βόρειας Αμερικής και της περιοχής του Ειρηνικού Ωκεανού.

Προοπτικές και προκλήσεις ανά κλάδο

Σε κλάδους όπως οι κατασκευές και οι υπηρεσίες, οι ευκαιρίες απασχόλησης για τους νέους έχουν μειωθεί σημαντικά. Ωστόσο, η Σάρα Έλντερ υπογραμμίζει ότι οι ευκαιρίες βελτιώνονται σε κλάδους υψηλής εξειδίκευσης, όπως η μηχανολογία, η υγεία και η πληροφορική. Στη Γερμανία, πάντως, έρευνα της εταιρείας συμβούλων EY καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι φοιτητές είναι λιγότερο αισιόδοξοι για την επαγγελματική τους αποκατάσταση από ό,τι πριν από δύο χρόνια. Επιπλέον, το κύριο κριτήριο για την επιλογή μιας θέσης εργασίας θεωρείται πλέον η εργασιακή ασφάλεια, και όχι το ύψος των απολαβών.