Νέες ανταλλαγές πυρών ΗΠΑ-Ιράν

Η εκεχειρία που είχε επιτευχθεί μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών έληξε απότομα αυτή την εβδομάδα, με τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν νέα πυρά, επαναφέροντας την περιοχή σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο και δυνητικά μη βιώσιμο στρατιωτικό αδιέξοδο. Οι εξελίξεις αυτές έρχονται να προστεθούν σε ένα ήδη τεταμένο κλίμα, με τους αναλυτές να προειδοποιούν για τον κίνδυνο ενός λανθασμένου υπολογισμού που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη σύρραξη.

Ο αμερικανικός στρατός εξαπέλυσε νέα πλήγματα εναντίον του Ιράν την Τρίτη, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της Τεχεράνης, η οποία επιτέθηκε σε στόχους στην Ιορδανία, το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ. Η ενέργεια αυτή συνιστά πρόκληση προς την προειδοποίηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε διαμηνύσει ότι οποιαδήποτε αντίποινα θα είχαν ως αποτέλεσμα το Ιράν να "δεχτεί πολύ σκληρότερο χτύπημα". Ωστόσο, οι τελευταίες ανταλλαγές πυρών ήταν περιορισμένης κλίμακας, σε αντίθεση με τις σφοδρότερες επιθέσεις που είχαν σημειωθεί πριν από περισσότερο από ένα μήνα. Σύμφωνα με ειδικούς, αυτό το γεγονός καταδεικνύει την απροθυμία και των δύο πλευρών να επιστρέψουν σε πολεμικές επιχειρήσεις πλήρους κλίμακας.

Ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, ανέφερε σε ανάρτησή του στο X, την οποία επικαλείται το CNN, ότι "μέχρι στιγμής, και οι δύο πλευρές έχουν σε μεγάλο βαθμό επικεντρώσει τις επιθέσεις τους σε στρατιωτικούς και όχι σε πολιτικούς ή ενεργειακούς στόχους. Και παρά τις απειλές από ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, η Τεχεράνη δεν έχει επαναλάβει τις επιθέσεις εναντίον της Σαουδικής Αραβίας ή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων". Ωστόσο, η τρέχουσα κατάσταση παραμένει εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς υπάρχει μεγάλο περιθώριο για λανθασμένους υπολογισμούς που θα μπορούσαν να οδηγήσουν και τις δύο πλευρές σε μια ολοκληρωτική σύγκρουση.

Ο Χαμίντρεζα Αζίζι, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στη δεξαμενή σκέψης International Crisis Group (ICG), δήλωσε στο CNN ότι "καμία από τις δύο πλευρές δεν θέλει να επιστρέψει σε πόλεμο πλήρους κλίμακας", προσθέτοντας ότι η διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν και η οικονομική πίεση των ΗΠΑ στη χώρα "καθίστανται ολοένα και περισσότερο μη βιώσιμες" και για τις δύο πλευρές. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρεται να διαπραγματευτεί με το Ιράν, υποστηρίζοντας χαρακτηριστικά: "Δεν θα μπορούσα να νοιάζομαι λιγότερο αν υπογράψουν μια άχρηστη, για εκείνους, συμφωνία", ενώ πρόσθεσε ότι του αρέσει "πολύ περισσότερο" η θέση της Αμερικής τώρα.

Πέρα από τη ρητορική, οι Ηνωμένες Πολιτείες αρχίζουν να αισθάνονται το οικονομικό και στρατιωτικό κόστος του πολέμου. Η σύγκρουση έχει προκαλέσει ευρεία δημόσια αποδοκιμασία, ενώ σύμφωνα με αναφορές, το κόστος για την Ουάσιγκτον είχε φτάσει περίπου τα 40 δισεκατομμύρια δολάρια έως τον Ιούλιο. Στο Ιράν, ο αντίκτυπος είναι ακόμη πιο σοβαρός, με την οικονομία να βρίσκεται σε δεινή θέση, καθώς η χώρα δυσκολεύεται να εξάγει το πετρέλαιό της. Τα αποθέματα ιρανικών όπλων εξαντλούνται, ενώ οι πολίτες αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις σε βασικά αγαθά, όπως τρόφιμα και φάρμακα.

Ο πόλεμος έχει προκαλέσει αναστάτωση στους Αμερικανούς

Η κυβέρνηση Τραμπ θεωρεί ότι πέτυχε μια σημαντική νίκη στα Στενά του Ορμούζ, καθώς την Τρίτη ο αμερικανικός στρατός συνόδευσε 40 εμπορικά πλοία που μετέφεραν 18 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσω του θαλάσσιου περάσματος, αριθμός που αποτελεί υψηλό επίπεδο για περίοδο πολέμου, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που γνωρίζουν τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, αυτό δεν έχει διορθώσει την ευρύτερη κατάσταση. Οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν ελαφρώς την Πέμπτη, αλλά παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Η μέση εθνική τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ ανέρχεται στα 4,14 δολάρια το γαλόνι, έναντι 3,19 δολαρίων πριν από έναν χρόνο, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Αυτοκινήτων (American Automobile Association).

Εν τω μεταξύ, η ποσότητα πετρελαίου στο Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ έχει μειωθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδό της από το 1983, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ συνεχίζει να διαθέτει πετρέλαιο έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις του πολέμου. Την Πέμπτη, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς δεν μπόρεσε να δώσει ούτε ένα χρονοδιάγραμμα για το πότε θα τελειώσει ο πόλεμος με το Ιράν ούτε μια ημερομηνία για το πότε οι τιμές της βενζίνης ενδέχεται να υποχωρήσουν κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, υποστηρίζοντας αντίθετα ότι εναπόκειται στο Ιράν να τερματίσει τη σύγκρουση.

Στο στρατιωτικό σκέλος, οι ΗΠΑ καταναλώνουν τα αποθέματα όπλων τους και αναπτύσσουν δαπανηρά στρατιωτικά μέσα. Τον περασμένο μήνα, πολλές πηγές που γνωρίζουν το θέμα δήλωσαν στο CNN ότι ο αμερικανικός στρατός είχε εξαντλήσει σχεδόν το 80% των αναχαιτιστικών πυραύλων του για ένα βασικό σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας. Ο αμερικανικός στρατός έχει καταναλώσει σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα του αποθέματος πυραύλων THAAD σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο, καθώς και περίπου το ήμισυ των αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν την έκθεση για τα αποθέματα. Ο Τραμπ αργότερα υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν "τεράστιες ποσότητες" πυρομαχικών, αλλά αναγνώρισε ότι ορισμένα πυρομαχικά βρίσκονται σε "πιο περιορισμένη" διαθεσιμότητα.

Η συνολική δημοτικότητα του προέδρου έχει υποχωρήσει τους τελευταίους μήνες, καθώς πολλοί διαφωνούν με τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τη σύγκρουση με το Ιράν. Δημοσκόπηση του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης (UMass) Amherst, η οποία δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, διαπίστωσε ότι περισσότεροι από τα δύο τρίτα των Αμερικανών που συμμετείχαν στην έρευνα αποδοκιμάζουν τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ διαχειρίζεται τον πόλεμο. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, το συνολικό ποσοστό αποδοχής του έχει υποχωρήσει στο 32%. Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, η Washington Post ανέφερε ότι αρκετοί Αμερικανοί στρατιωτικοί ηγέτες έχουν συμβουλεύσει τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ότι η παράταση των μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν είναι μη βιώσιμη και ενέχει τον κίνδυνο να αποδυναμώσει την ικανότητα των ΗΠΑ να αντιμετωπίσουν απειλές αλλού, επικαλούμενη άτομα που γνωρίζουν μια πρόσφατη αξιολόγηση που συντάχθηκε για τον επικεφαλής του Πενταγώνου.

Το CNN δεν έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα την αναφορά.

Γιατί το Ιράν μπορεί να κλιμακώσει

Εν τω μεταξύ, στο Ιράν, μια ήδη προβληματική οικονομία αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις. Τα ποσοστά πληθωρισμού έχουν φτάσει σε "ανησυχητικά επίπεδα", με πολλές οικογένειες της εργατικής τάξης να μην μπορούν να αντέξουν οικονομικά ούτε βασικά είδη διατροφής, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Ο ετήσιος πληθωρισμός, με βάση τη μέτρηση για την περίοδο των 12 μηνών που έληξε τον Ιούλιο, ανήλθε στο 66%, σύμφωνα με το Ιρανικό Πρακτορείο Ειδήσεων Εργασίας (ILΝΑ). Όπως και οι ΗΠΑ, το Ιράν καταναλώνει τα αποθέματα όπλων του.

Ο Αράς Αζίζι, ειδικός σε θέματα Ιράν με έδρα τις ΗΠΑ, δήλωσε ότι η ιρανική οικονομία έχει υποστεί τεράστιο πλήγμα, αλλά "το καθεστώς γνωρίζει ότι μια πλήρης συνθηκολόγηση θα μπορούσε να οδηγήσει στην πτώση του". Ως εκ τούτου, η Τεχεράνη ενδέχεται να κλιμακώσει την αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπολογίζοντας ότι δεν μπορεί να απορροφά επ’ αόριστον την οικονομική πίεση και ότι πρέπει να τερματίσει το αδιέξοδο. Η συμπεριφορά του Ιράν – καθώς και η ταχύτητα και η έκταση της αντίδρασής του στις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις – δείχνουν ότι η Τεχεράνη επιλέγει να απαντά αντί να υποχωρεί, δήλωσε ο Χαμίντρεζα Αζίζι από το ICG.

Αυτό συμβαίνει επειδή η Τεχεράνη δεν έχει την πολυτέλεια να αποδεχτεί την υφιστάμενη τάξη πραγμάτων που ο Τραμπ φαίνεται να προσπαθεί να επιβάλει στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με ειδικούς. "Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών κάνουν πιο ξεκάθαρη την εικόνα στα Στενά του Ορμούζ και αποκαλύπτουν μια θεμελιώδη αναντιστοιχία μεταξύ των αμερικανικών και των ιρανικών προσεγγίσεων στην τρέχουσα αντιπαράθεση", δήλωσε ο Σιτρινόβιτς. Ενώ η Ουάσιγκτον φαίνεται να προσπαθεί να αποφύγει μια στρατιωτική κλιμάκωση και να περιορίσει τη σύγκρουση στον οικονομικό τομέα, το Ιράν ακολουθεί την αντίθετη στρατηγική, έγραψε ο Σιτρινόβιτς στο X. "Θα συνεχίσει να προσπαθεί να διαταράξει την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων και να αμφισβητεί την προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν μια νέα πραγματικότητα στα Στενά", είπε.

Το Ιράν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι είναι έτοιμο να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, εφόσον η Ουάσιγκτον επαναλάβει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο του μνημονίου κατανόησης που υπογράφηκε τον Ιούνιο. "Δηλώνω ξεκάθαρα ότι, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέψουν στις δεσμεύσεις τους βάσει του προαναφερθέντος μνημονίου κατανόησης, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα ανταποκριθεί αμέσως", δήλωσε την Τρίτη ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Κιργιστάν. Όμως ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι είναι ικανοποιημένος με την τρέχουσα κατάσταση. "Δεν προσπαθώ να αναγκάσω το Ιράν να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων", έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social το βράδυ της Τρίτης, αφού το Ιράν προχώρησε σε αντίποινα μετά τις αμερικανικές επιθέσεις. "Μου αρέσει πολύ περισσότερο η θέση μας τώρα, με σχεδόν πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και την οικονομία τους να καταρρέει ολοκληρωτικά".

Ο Σιτρινόβιτς δήλωσε στο X ότι, ενώ τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ "κατανοούν τους κινδύνους μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης", "συνεχίζουν να ανεβαίνουν τη σκάλα της κλιμάκωσης". "Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ισορροπία είναι απίθανο να διατηρηθεί", είπε.