Ο θάνατος του Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», σε επιχείρηση του μεξικανικού ομοσπονδιακού στρατού στην Ταπάλπα της πολιτείας Χαλίσκο, καταγράφεται ως κομβικό γεγονός στον εικοσαετή πόλεμο κατά των καρτέλ. Μεξικανικά μέσα ενημέρωσης περιέγραψαν την εξέλιξη ως την πτώση του πιο βίαιου ηγέτη καρτέλ στη σύγχρονη ιστορία, ενώ αναλυτές εκτιμούν ότι ανοίγει περίοδο έντονης αστάθειας.
Σύμφωνα με διεθνή και μεξικανικά πρακτορεία, η επιχείρηση ξεκίνησε τα ξημερώματα της Κυριακής έπειτα από πληροφορίες αμερικανικών υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων η Drug Enforcement Administration και οι United States Marshals Service, για μετακίνηση της προσωπικής φρουράς του αρχηγού του Cártel Jalisco Nueva Generación σε ορεινή περιοχή. Ελικόπτερα του στρατού δέχθηκαν πυρά και ακολούθησε ανταλλαγή πυροβολισμών περίπου σαράντα λεπτών.
Ο Οσεγκέρα εντοπίστηκε σε οικία που φέρεται να χρησιμοποιούσε ως σημείο διαφυγής. Το υπουργείο Άμυνας του Μεξικού ανακοίνωσε ότι σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια της συμπλοκής. Δημοσιεύματα έθεσαν ερωτήματα για τις συνθήκες θανάτου, τα οποία η κυβέρνηση απέρριψε, επιμένοντας ότι επρόκειτο για αποτέλεσμα ανταλλαγής πυρών.
Μετά την ανακοίνωση του θανάτου του, εκδηλώθηκαν βίαια επεισόδια σε έξι πολιτείες. Στη Γκουανταλαχάρα καταγράφηκαν εμπρησμοί λεωφορείων, φορτηγών και αστυνομικών οχημάτων. Οι τοπικές αρχές ανέφεραν 22 καμένα οχήματα, μπλόκα σε τουλάχιστον 15 σημεία, τρεις νεκρούς αστυνομικούς και επιθέσεις σε ομοσπονδιακά κτίρια. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έκανε λόγο για περίοδο αυξημένου κινδύνου διάρκειας 30 έως 90 ημερών.
Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα γεννήθηκε το 1966 στο Μιτσοακάν. Μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες και ενεπλάκη στο εμπόριο ηρωίνης τη δεκαετία του 1990. Μετά από φυλάκιση στην Καλιφόρνια επέστρεψε στο Μεξικό, όπου υπηρέτησε ως αστυνομικός στην πολιτεία Χαλίσκο. Στη συνέχεια εντάχθηκε στο καρτέλ Milenio και αργότερα συνεργάστηκε με το καρτέλ Σιναλόα.
Η ενίσχυση της θέσης του συνδέθηκε με τον γάμο του με τη Ροζαλίντα Γκονζάλες Βαλένθια, μέλος της οικογένειας Cuinis. Το 2010 ίδρυσε το Cártel Jalisco Nueva Generación, αξιοποιώντας υποδομές και δίκτυα του Milenio.
Σύμφωνα με στοιχεία της Drug Enforcement Administration, το CJNG έχει παρουσία σε περισσότερες από 40 χώρες, ελέγχει στρατηγικά λιμάνια όπως το Μανσανίγιο και το Λαζάρο Καρδένας, διατηρεί πρόσβαση σε πρόδρομες χημικές ουσίες από την Κίνα για την παραγωγή φαιντανύλης και μεθαμφεταμίνης και λειτουργεί μέσω δικτύου δεκάδων υποοργανώσεων.
Στον Οσεγκέρα αποδίδονται δολοφονίες αστυνομικών και αντιπάλων, η κατάρριψη στρατιωτικού ελικοπτέρου το 2015, η απαγωγή του γιου του Χοακίν Γκουσμάν το 2016 και σειρά μαζικών εκτελέσεων σε διάφορες πολιτείες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επικηρύξει τη σύλληψή του με αμοιβή 15 εκατομμυρίων δολαρίων.
Μεξικανικά μέσα εκτιμούν ότι η δομή του CJNG λειτουργεί με χαρακτηριστικά αποκεντρωμένου δικτύου. Η ηγετική απώλεια επηρεάζει τον κεντρικό συντονισμό, ενώ οι επιμέρους οργανώσεις διατηρούν επιχειρησιακή αυτονομία. Πιθανοί διάδοχοι που αναφέρονται σε ρεπορτάζ είναι πρόσωπα με συγγενική ή επιχειρησιακή σχέση με τον Οσεγκέρα, καθώς και ειδικές ένοπλες ομάδες εντός του καρτέλ.
Η διεθνής διάσταση της υπόθεσης συνδέεται με τη διακίνηση φαιντανύλης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αμερικανικά μέσα επισημαίνουν ότι το CJNG θεωρείται βασικός προμηθευτής παράνομων οπιοειδών στην αμερικανική αγορά. Παράλληλα καταγράφεται ροή χημικών ουσιών από την Ασία προς μεξικανικά λιμάνια και από εκεί προς τις ΗΠΑ.
Μετά την επιχείρηση, ο μεξικανικός στρατός ανέπτυξε δυνάμεις σε πολιτείες όπως το Μιτσοακάν, το Χαλίσκο, η Κολίμα, η Σιναλόα και η Βερακρούζ. Οι αρχές προετοιμάζονται για ενδεχόμενες συγκρούσεις μεταξύ παρακλαδιών του CJNG και για κινήσεις άλλων καρτέλ που επιδιώκουν επέκταση επιρροής.
Ο θάνατος του «Ελ Μέντσο» κλείνει ένα κεφάλαιο στην ιστορία των μεξικανικών καρτέλ. Η επιχειρησιακή και οικονομική δομή του CJNG παραμένει ενεργή. Το επόμενο διάστημα θεωρείται καθοριστικό για τη διαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων στο οργανωμένο έγκλημα του Μεξικού.
