Νέο δασμολογικό πλαίσιο Τραμπ: Κερδισμένοι και χαμένοι

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να οικοδομήσει εκ νέου το προστατευτικό τείχος των εισαγωγικών δασμών, μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που έκρινε αντισυνταγματικούς τους εκτεταμένους παγκόσμιους δασμούς που είχαν επιβληθεί κατά την έναρξη της δεύτερης προεδρικής θητείας. Στόχος είναι η δημιουργία ενός νέου, νομικά πιο ανθεκτικού πλαισίου, το οποίο θα αντικατοπτρίζει την αρχική πρόθεση της Ουάσιγκτον να επιβάλει δασμούς σχεδόν στο σύνολο των βασικών εμπορικών εταίρων.

Ωστόσο, το τοπίο έχει μεταβληθεί σημαντικά από τις 2 Απριλίου 2025, ημέρα που ο ίδιος ο πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει ως "Ημέρα Απελευθέρωσης". Η νέα στρατηγική βασίζεται σε στοχευμένες έρευνες για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, με κύριους άξονες την καταναγκαστική εργασία και την υπερβάλλουσα βιομηχανική παραγωγική ικανότητα. Οι έρευνες αυτές διεξάγονται υπό το καθεστώς του άρθρου 301 (Section 301) του Αμερικανικού Εμπορικού Νόμου του 1974, παρέχοντας μια νομική βάση που αναμένεται να είναι πιο δύσκολο να αμφισβητηθεί δικαστικά.

Η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί ένα περίπλοκο μωσαϊκό δασμών, όπου δεν υπάγονται όλες οι χώρες στο ίδιο καθεστώς. Με τη λήξη των προσωρινών οριζόντιων δασμών 10% στο τέλος Ιουλίου, ορισμένες οικονομίες ενδέχεται να αποκτήσουν σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, ενώ άλλες θα βρεθούν αντιμέτωπες με δυσμενέστερους όρους σε σύγκριση με το προηγούμενο καθεστώς. Η απρόβλεπτη φύση της εμπορικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ παραμένει σταθερή, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις εξαιρέσεις που χορηγούνται για προϊόντα όπως ο εξοπλισμός τεχνητής νοημοσύνης, τα γεωργικά μηχανήματα ή ο βραζιλιάνικος καφές, ενώ παράλληλα διατηρείται η δυνατότητα επέκτασης της λίστας με νέα προϊόντα.

Οι κερδισμένοι του νέου δασμολογικού καθεστώτος

Στην κατηγορία των χωρών που αναμένεται να επωφεληθούν περιλαμβάνονται οι Φιλιππίνες, οι οποίες από δασμό 19% κατά την "Ημέρα Απελευθέρωσης" ενδέχεται να δουν τον συντελεστή να μειώνεται στο 12,5%, καθώς δεν αποτελούν αντικείμενο της έρευνας για την υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα. Η μείωση αυτή, σχεδόν επτά ποσοστιαίων μονάδων, έρχεται σε μια περίοδο όπου οι αμερικανικές εισαγωγές από τη χώρα έχουν ήδη αυξηθεί κατά 51% το πρώτο τετράμηνο του έτους, φτάνοντας τα 7,7 δισ. δολάρια.

Ανάλογη είναι η εικόνα και για τη Νότια Αφρική, η οποία τον Απρίλιο του 2025 βρέθηκε αντιμέτωπη με δασμό 30%, λόγω των κατηγοριών Τραμπ για διακρίσεις εις βάρος της λευκής μειονότητας των Αφρικάνερ. Πλέον, ο δασμός εκτιμάται ότι θα περιοριστεί στο 12,5% μετά την ολοκλήρωση της σχετικής έρευνας, παρά το γεγονός ότι οι εξαγωγές της προς τις ΗΠΑ έχουν μειωθεί κατά 56% σε ετήσια βάση, στα 3,5 δισ. δολάρια.

Ιδιαίτερα ευνοημένες αναμένεται να είναι μικρότερες οικονομίες με ετήσιο εμπορικό όγκο κάτω των 10 δισ. δολαρίων. Το Πακιστάν θα δει τους δασμούς του να μειώνονται δραστικά από 29% σε 10%, ενώ η Μιανμάρ, που είχε δεχθεί δασμούς 44%, ενδέχεται να δει τα ποσοστά να υποχωρούν σε επίπεδα μεταξύ 0% και 2% για τα περισσότερα προϊόντα. Παρόμοια προοπτική διαγράφεται και για χώρες όπως το Λάος και το Λεσότο.

Οι χαμένοι και οι προκλήσεις

Στον αντίποδα, η Σιγκαπούρη αναδεικνύεται ως μια από τις πιθανά μεγάλες χαμένες του νέου καθεστώτος. Παρότι δεν είχε δεχθεί ειδικούς δασμούς ανά χώρα, επιβαρύνθηκε με τον οριζόντιο δασμό 10%. Τώρα, η χώρα αντιμετωπίζει τόσο έναν δασμό 12,5% για την καταναγκαστική εργασία όσο και πιθανές πρόσθετες επιβαρύνσεις από την έρευνα για την υπερβάλλουσα παραγωγική ικανότητα. Η Deborah Elms σημείωσε χαρακτηριστικά ότι "στη Σιγκαπούρη γνωρίζουν πολύ καλά ότι το νέο δασμολογικό τείχος αποτελεί πρόβλημα", καθώς από ένα διαχειρίσιμο επίπεδο 10% κινδυνεύουν να βρεθούν σε πολύ χειρότερη θέση, επιβαρύνοντας και τους Αμερικανούς εισαγωγείς λόγω του ρόλου της χώρας ως παγκόσμιου κόμβου διαμετακόμισης.

Ο Καναδάς, παρά τη φαινομενικά καλύτερη θέση του με χαμηλότερους δασμούς και εξαιρέσεις για προϊόντα που πληρούν τους όρους της USMCA, βρίσκεται υπό πίεση. Οι ειδικοί δασμοί σε κλάδους όπως τα μέταλλα έχουν πλήξει τη βιομηχανία, ενώ οι συνεχείς απειλές Τραμπ για αποχώρηση από τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου δημιουργούν αβεβαιότητα ενόψει των επικείμενων διαπραγματεύσεων για την αναθεώρησή της.

Το Μεξικό πιέζει για ελαφρύνσεις στους δασμούς αυτοκινήτων, υποστηρίζοντας ότι τα οχήματά του επιβαρύνονται περισσότερο από αυτά της Νότιας Κορέας ή της Ιαπωνίας. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει την επιβολή κανόνα για τουλάχιστον 50% αμερικανικής προέλευσης εξαρτήματα στα οχήματα που παράγονται στη ζώνη ελεύθερου εμπορίου, με τις διαπραγματεύσεις να παραμένουν σε εξέλιξη τουλάχιστον έως τον Ιούλιο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με τελεσίγραφο για την οριστικοποίηση και επικύρωση της νέας εμπορικής συμφωνίας έως τις 4 Ιουλίου, με τον Τραμπ να απειλεί με αύξηση των δασμών στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα από 15% σε 25%. Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις του εμπορικού εκπροσώπου Τζέιμσον Γκριρ, η έναρξη έρευνας βάσει του άρθρου 301 κατά της Γερμανίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα έχει προκαλέσει ένταση, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να τονίζει ότι οι αποφάσεις για τις φαρμακευτικές αποζημιώσεις αποτελούν εσωτερικό ζήτημα.

Τέλος, η Κίνα, παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις Τραμπ για δασμούς 60%, βρίσκεται σήμερα σε σαφώς καλύτερη θέση, με το πραγματικό επίπεδο δασμών να διαμορφώνεται περίπου στο 21%. Η εμπορική εκεχειρία αναμένεται να επανεξεταστεί το φθινόπωρο, με τον πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ να έχει ήδη αποδείξει τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας του μέσω του περιορισμού των εξαγωγών σπάνιων γαιών.