Νέο χωροταξικό για ΑΠΕ: Αυστηροί κανόνες

Σε μια νέα εποχή για τον χωρικό σχεδιασμό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εισέρχεται η Ελλάδα, καθώς από σήμερα τίθεται σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ). Πρόκειται για μια συνεκτική και ολοκληρωμένη θεσμική παρέμβαση, η οποία έρχεται να θέσει σαφείς κανόνες και αυστηρές προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης ενέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια.

Η απόφαση, η οποία υπογράφεται από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και τους υφυπουργούς, Νίκο Τσάφο και Μαριλένα Σούκουλη, φιλοδοξεί να εξισορροπήσει την αναπτυξιακή δυναμική των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το νέο πλαίσιο εκπονείται παράλληλα με τα αντίστοιχα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, σε μια προσπάθεια συντονισμένου και στρατηγικού σχεδιασμού.

Αυστηρότερα κριτήρια και ζώνες αποκλεισμού

Η τελική μορφή του πλαισίου διαμορφώθηκε έπειτα από εκτενή δημόσια διαβούλευση, στην οποία συμμετείχαν θεσμικοί και κοινωνικοί φορείς, εκπρόσωποι της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας, καθώς και πολίτες. Παράλληλα, λήφθηκαν υπόψη οι γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ). Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο που εκσυγχρονίζει τους κανόνες, βάζοντας τέλος στην άναρχη χωροθέτηση έργων σε ευαίσθητες περιοχές.

Ένα από τα βασικά σημεία του νέου πλαισίου είναι η θέσπιση ενιαίων και αυστηρών κανόνων για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών. Συγκεκριμένα, θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε περιοχές με ιδιαίτερη περιβαλλοντική, πολιτιστική και χωρική αξία. Μεταξύ άλλων, απαγορεύεται η εγκατάστασή τους σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε εθνικούς δρυμούς, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και σε ακτές κολύμβησης.

Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά ένα οριζόντιο όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, το οποίο ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα. Ο περιορισμός αυτός αποσκοπεί στην προστασία του τοπίου, της αγροτικής γης και της ισορροπίας των τοπικών χρήσεων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές.

Νέοι κανόνες για τα αιολικά πάρκα

Αντίστοιχα αυστηρό πλαίσιο θεσπίζεται και για τη χωροθέτηση των αιολικών σταθμών. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ορίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού, με στόχο την ομαλή και ισορροπημένη ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας. Ειδικότερα, απαγορεύεται η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών.

Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τον νησιωτικό χώρο, όπου προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, ενώ το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα. Επιπλέον, θεσπίζονται περιορισμοί για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου NATURA 2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο κατ' εξαίρεση και εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s. Η ρύθμιση αυτή διασφαλίζει ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ προχωρά με επιστημονικά κριτήρια και περιβαλλοντική ευθύνη.

Προστασία πολιτιστικής κληρονομιάς και τουρισμού

Το νέο πλαίσιο ενισχύει σημαντικά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Προστίθενται νέες περιοχές αποκλεισμού, όπως ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία και χαρακτηρισμένα μνημεία μεταγενέστερα του 1830. Στις περιπτώσεις όπου σχεδιάζονται έργα κοντά σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης, η οποία αξιολογεί την οπτική ένταξη του έργου στο τοπίο και τη σχέση του με τον ιστορικό και πολιτιστικό χαρακτήρα της περιοχής.

Παράλληλα, αναγνωρίζεται ο τουρισμός ως εθνικό αναπτυξιακό κεφάλαιο που πρέπει να προστατεύεται. Γι' αυτόν τον λόγο, απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, ενώ εισάγονται περιορισμοί και για εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπεται ανάπτυξη τουριστικών χρήσεων.

Οι δηλώσεις της ηγεσίας του υπουργείου

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία του νέου πλαισίου, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει το πλεονέκτημα του ήλιου και του ανέμου. Όπως ανέφερε, η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή, η οποία όμως απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Ο κ. Παπασταύρου επισήμανε ότι το νέο πλαίσιο καθορίζει με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται, συνδυάζοντας την ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών.

Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος επισήμανε ότι οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού συστήματος της χώρας, συμβάλλοντας στη μείωση των τιμών και στην ενεργειακή εξαγωγική δραστηριότητα. Το νέο ΕΧΠ, όπως είπε, αποτελεί ορόσημο, καθώς επιτρέπει τη συνέχιση της αξιοποίησης των ανανεώσιμων πηγών με αυστηρότερους κανόνες, που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και την κοινωνική συναίνεση.

Ερωτήσεις και απαντήσεις για το νέο πλαίσιο

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καλύπτει το σύνολο των βασικών τεχνολογιών ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών, των αιολικών, των μικρών υδροηλεκτρικών, της βιομάζας, του βιοαερίου, της γεωθερμίας και, για πρώτη φορά, των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Εκτός πεδίου εφαρμογής παραμένουν έργα που ήδη λειτουργούν ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, καθώς και μικρές εγκαταστάσεις, όπως τα φωτοβολταϊκά σε στέγες κτιρίων.

Σε ό,τι αφορά τα ήδη αδειοδοτημένα έργα, το νέο πλαίσιο διασφαλίζει τη συνέχεια και τη σταθερότητα των επενδύσεων, προστατεύοντας την ασφάλεια δικαίου. Τα έργα που έχουν ήδη λάβει άδεια ή έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από τη δημοσίευση του νέου πλαισίου σε ΦΕΚ, εξακολουθούν να διέπονται από το ισχύον καθεστώς.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει επίσης ειδικούς κανόνες για τον θαλάσσιο χώρο, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική του σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Προβλέπονται συγκεκριμένες περιοχές προστασίας και αποκλεισμού, καθώς και υποχρεωτικές εξειδικευμένες μελέτες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα περνά για πρώτη φορά σε μια νέα εποχή συνεκτικού χερσαίου και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Το πλαίσιο ευθυγραμμίζεται με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και έχει μακροπρόθεσμο ορίζοντα έως το 2050. Στόχος είναι η περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, η ενίσχυση των υποδομών αποθήκευσης ενέργειας και των διασυνδέσεων, καθώς και η σταδιακή μετάβαση σε ένα πιο καθαρό, ανθεκτικό και σύγχρονο ενεργειακό μοντέλο, με την Ελλάδα να παραμένει ισχυρός ενεργειακός κόμβος στη νοτιοανατολική Ευρώπη.