Νέο σύστημα επιστροφών μεταναστών στην ΕΕ

Η αυξημένη μεταναστευτική ροή στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στην αφρικανική ήπειρο, έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των επιστροφών και τη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο έχει τεθεί σε πλήρη εφαρμογή από τις 12 Ιουνίου, ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία για την υιοθέτηση του Κανονισμού για τις Επιστροφές, ο οποίος θα αντικαταστήσει την προηγούμενη οδηγία του 2008.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο

Σε αντίθεση με τον Κανονισμό για τις Επιστροφές, το γενικό πλαίσιο του Συμφώνου είναι ήδη δεσμευτικό για όλα τα κράτη-μέλη από τις 12 Ιουνίου 2026. Αυτή η δέσμη μέτρων περιλαμβάνει υποχρεωτικούς ελέγχους διάρκειας επτά ημερών κατά την άφιξη στα σύνορα, τη συλλογή βιομετρικών δεδομένων στο σύστημα Eurodac από την ηλικία των έξι ετών, καθώς και έναν υποχρεωτικό μηχανισμό αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών της Ένωσης.

Σε περιοχές με υψηλή πίεση, όπως η Θέουτα, η ΕΕ εφαρμόζει ήδη επιχειρησιακά εργαλεία που υποστηρίζονται από το νέο σύστημα. Ένα από αυτά είναι ο κατάλογος ασφαλών χωρών προέλευσης, στον οποίο περιλαμβάνεται το Μαρόκο. Αυτό επιτρέπει στις αρχές να χαρακτηρίζουν ως πιθανώς αβάσιμες τις αιτήσεις ασύλου υπηκόων αυτών των χωρών και να εφαρμόζουν ταχύτερες διαδικασίες απαραδέκτου και επιστροφής.

Παράλληλα, η εξωτερική ανάθεση του ελέγχου της μετανάστευσης είναι ενεργή στη Θέουτα, μέσω της αστυνομικής συνεργασίας και των διμερών συμφωνιών, καθώς και με την παρουσία επί τόπου του Οργανισμού Ασύλου της ΕΕ και της Frontex.

Ο Κανονισμός Επιστροφών

Το κείμενο του Κανονισμού για τις Επιστροφές, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούνιο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αναμένει πλέον την επίσημη έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ, προκειμένου να δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα. Ο νέος κανονισμός προτείνει την απλοποίηση των διαδικασιών απέλασης και τη δημιουργία κέντρων επιστροφής για παράτυπους μετανάστες σε τρίτες χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται συγκεκριμένες απαιτήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το σύστημα αλληλεγγύης

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει το Ετήσιο Αποθεματικό Αλληλεγγύης, ένα υποχρεωτικό αλλά ευέλικτο σύστημα που ορίζει κοινοτικό κατώτατο όριο 30.000 μετεγκαταστάσεων αιτούντων άσυλο ετησίως ή τη δημιουργία ταμείου ύψους 600 εκατομμυρίων ευρώ. Το ποσό αυτό υπολογίζεται με βάση τον πληθυσμό και το ΑΕΠ κάθε κράτους-μέλους.

Τα κράτη που αρνούνται να δεχτούν μετανάστες στην επικράτειά τους θα υποχρεούνται να καταβάλουν 20.000 ευρώ για κάθε άτομο που δεν μετεγκαθίσταται από την ποσόστωσή τους. Αυτά τα χρήματα θα διατίθενται για την ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, τη βελτίωση των υποδομών υποδοχής και την ενίσχυση της συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης.

Οι κανονισμοί προβλέπουν εξαιρέσεις για τις χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ισπανία και η Ελλάδα. Εφόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώσει ότι αυτές οι χώρες αντιμετωπίζουν "μεταναστευτική πίεση", μπορούν να απαλλαγούν από τις συνεισφορές και να καταστούν καθαροί αποδέκτες κονδυλίων, επιχειρησιακού προσωπικού ή μετεγκαταστάσεων.