Νέο Χωροταξικό για ΑΠΕ: Αυστηροί κανόνες και απαγορεύσεις

Σε εφαρμογή τίθεται από σήμερα το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο εισάγει ένα αυστηρότερο και πιο συγκεκριμένο πλαίσιο κανόνων για τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης ενέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια. Η νέα ρύθμιση, η οποία υπογράφεται από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, και τους υφυπουργούς Νίκο Τσάφο και Μαριλένα Σούκουλη, δίνει προτεραιότητα στην προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών, επιχειρώντας να εξισορροπήσει την ενεργειακή μετάβαση με τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Το εν λόγω πλαίσιο αντικαθιστά το προηγούμενο, το οποίο είχε θεσπιστεί τον Δεκέμβριο του 2008, και εκσυγχρονίζει τους κανόνες χωροθέτησης λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Παράλληλα, εκπονήθηκε σε συντονισμό με τα νέα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου και συνεκτικού μοντέλου χωρικού σχεδιασμού για τη χώρα, με ορίζοντα την επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων έως το 2050. Η τελική μορφή του πλαισίου διαμορφώθηκε μετά από δημόσια διαβούλευση 35 ημερών, στην οποία συμμετείχαν θεσμικοί και κοινωνικοί φορείς, εκπρόσωποι της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας, καθώς και πολίτες, ενώ ελήφθησαν υπόψη και οι γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).

Νέοι περιορισμοί για τα φωτοβολταϊκά έργα

Όσον αφορά τα νέα φωτοβολταϊκά, θεσπίζεται ένα ενιαίο και αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε περιοχές που χαρακτηρίζονται ως ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά. Συγκεκριμένα, απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων σταθμών σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε εθνικούς δρυμούς, αισθητικά δάση και προστατευόμενα τοπία. Επιπλέον, οι απαγορεύσεις επεκτείνονται σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.

Στους περιορισμούς αυτούς προστίθενται ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, καθώς και μνημεία μεταγενέστερα του 1830, ενώ ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, προβλέπονται επιπλέον αποκλεισμοί σε καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα. Παράλληλα, θεσπίζεται οριζόντιο όριο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας για την κάλυψη γης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς. Το όριο αυτό, το οποίο αφορά έργα που δεν έχουν ήδη περιβαλλοντική αδειοδότηση, αποσκοπεί στον περιορισμό της συγκέντρωσης φωτοβολταϊκών σε συγκεκριμένες περιοχές, στην προστασία της αγροτικής γης και στη διατήρηση της ισορροπίας των τοπικών χρήσεων γης.

Αυστηρότεροι κανόνες για τα αιολικά πάρκα

Σημαντικές αλλαγές επέρχονται και στον τομέα της αιολικής ενέργειας, με τη θέσπιση νέων ζωνών αποκλεισμού. Η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών απαγορεύεται πλέον ρητά στην Αττική και στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, καθώς και σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Επιπλέον, απαγορεύεται σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, στους πυρήνες εθνικών δρυμών και στις ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης και προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986.

Περιορισμοί τίθενται επίσης σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος. Στις εκτός σχεδίου περιοχές όπου προβλέπονται χρήσεις τουρισμού και αναψυχής, σε τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών, σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και σε ακτές κολύμβησης, η εγκατάσταση αιολικών πάρκων δεν επιτρέπεται. Επιπλέον, απαγορεύονται στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, ενώ στις νέες περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται ιστορικοί τόποι, αρχαία και μεταγενέστερα του 1830 προστατευόμενα μνημεία, περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης και απάτητες παραλίες.

Ιδιαίτερο καθεστώς προβλέπεται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000, όπου η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται μόνο κατ' εξαίρεση. Αυτό μπορεί να συμβεί εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό της περιοχής υπερβαίνει τα 7,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, σύμφωνα με τον επίσημο αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ.

Ειδικοί κανόνες για τον νησιωτικό χώρο

Για τον νησιωτικό χώρο προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση αιολικών σταθμών, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Στις ορεινές περιοχές των νησιών προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε θέσης. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει κατ' εξαίρεση την αξιοποίηση περιοχών με σημειακά υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμη και όταν ο μέσος όρος της Δημοτικής Ενότητας είναι χαμηλός. Εφόσον το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, μπορεί να επιτραπεί εγκατάσταση εάν στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο. Για την εφαρμογή αυτής της πρόβλεψης απαιτείται πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ, ενώ οι συγκεκριμένοι σταθμοί δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας.

Ρυθμίσεις για τις υπόλοιπες τεχνολογίες ΑΠΕ

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ επικαιροποιεί επίσης τους κανόνες για το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, τη βιομάζα, τη γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα. Για πρώτη φορά, το πλαίσιο εντάσσει στον χωροταξικό σχεδιασμό και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες. Εκτός πεδίου εφαρμογής παραμένουν έργα που λειτουργούν ήδη ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, μικρές εγκαταστάσεις ΑΠΕ που εξαιρούνται από αδειοδοτικές διαδικασίες, μεγάλα υδροηλεκτρικά και έργα αντλησιοταμίευσης, φωτοβολταϊκά σε στέγες και τεχνητές ή κατασκευασμένες επιφάνειες, εγκαταστάσεις κυματικής ενέργειας, ανανεώσιμου υδρογόνου και τα συνοδά έργα των σταθμών ΑΠΕ.

Δηλώσεις για την ανάπτυξη με σχέδιο

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, υπογράμμισε ότι η αξιοποίηση του ήλιου και του ανέμου αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα, αλλά απαιτεί σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Όπως σημείωσε, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται, συνδυάζοντας την ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι στόχος είναι η παραγωγή περισσότερης ελληνικής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και η εξασφάλιση πιο προσιτών τιμών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Αναφερόμενος ειδικά στις πυρόπληκτες περιοχές της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής Θεσσαλονίκης, ο υπουργός σημείωσε ότι αποκλείεται η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, χαρακτηρίζοντας τους σχετικούς ισχυρισμούς περί τοποθέτησης ανεμογεννητριών στις πληγείσες περιοχές ως διαψευσμένους. Ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος υπογράμμισε από την πλευρά του ότι οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο μέρος του ενεργειακού συστήματος και ότι η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας. Όπως ανέφερε, το νέο ΕΧΠ αποτελεί σημαντικό ορόσημο, καθώς επιτρέπει τη συνέχιση της αξιοποίησης του ήλιου και του ανέμου με αυστηρότερους κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος και την ενίσχυση της κοινωνικής συναίνεσης.

Αναλυτικές απαντήσεις για το νέο πλαίσιο

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έδωσε στη δημοσιότητα μια σειρά από ερωτήσεις και απαντήσεις, προκειμένου να αποσαφηνιστούν οι νέες ρυθμίσεις. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής, το νέο πλαίσιο καλύπτει το σύνολο των βασικών τεχνολογιών ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών, των αιολικών, των μικρών υδροηλεκτρικών, της βιομάζας, του βιοαερίου, της γεωθερμίας και, για πρώτη φορά, των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Οι εξαιρέσεις αφορούν έργα που ήδη λειτουργούν ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, μικρές εγκαταστάσεις, μεγάλα υδροηλεκτρικά, φωτοβολταϊκά σε στέγες και άλλες ειδικές κατηγορίες.

Σχετικά με την προστασία των μνημείων, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης για έργα κοντά σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς και άλλους μείζονος σημασίας αρχαιολογικούς χώρους. Η μελέτη αυτή αξιολογεί την οπτική ένταξη του έργου στο τοπίο και την επίδρασή του στην εικόνα των μνημείων. Το νέο πλαίσιο διασφαλίζει επίσης τη συνέχεια των ήδη αδειοδοτημένων επενδύσεων, προστατεύοντας την ασφάλεια δικαίου. Τέλος, για τον θαλάσσιο χώρο, εισάγονται ειδικοί κανόνες χωροθέτησης για θαλάσσιες αιολικές και φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, με συγκεκριμένες περιοχές προστασίας και υποχρεωτικές μελέτες για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.