Νέο Χωροταξικό για ΑΠΕ: Αυστηροί κανόνες και προστασία

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έδωσε στη δημοσιότητα αναλυτικές απαντήσεις σχετικά με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο θεσμοθετήθηκε πρόσφατα. Πρόκειται για μια εκτεταμένη θεσμική παρέμβαση που επιχειρεί να θέσει σαφείς κανόνες στη χωροθέτηση των έργων ΑΠΕ, με έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των τοπικών κοινωνιών, ενώ παράλληλα διαμορφώνει το πλαίσιο ανάπτυξης έως το 2050.

Βασικές αλλαγές και στόχοι του νέου πλαισίου

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει αυστηρότερα κριτήρια αποκλεισμού για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε ευαίσθητες περιοχές. Συγκεκριμένα, θεσπίζονται ενιαίοι κανόνες που απαγορεύουν την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και αιολικών πάρκων σε περιοχές Natura 2000, με ιδιαίτερη έμφαση στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε μνημεία και αρχαιολογικές ζώνες, καθώς και σε νησιωτικές και τουριστικές περιοχές υψηλής αξίας. Παράλληλα, δημιουργείται ένα σταθερό και διαφανές πλαίσιο για τις επενδύσεις και τις αδειοδοτήσεις, μειώνοντας την αβεβαιότητα που επικρατούσε έως τώρα.

Το πλαίσιο καλύπτει το σύνολο των βασικών τεχνολογιών ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών, των αιολικών, των μικρών υδροηλεκτρικών, της βιομάζας, του βιοαερίου, της γεωθερμίας, και για πρώτη φορά περιλαμβάνει και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες. Ωστόσο, εξαιρούνται ρητά έργα που ήδη λειτουργούν ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης, μικρές εγκαταστάσεις που εξαιρούνται από αδειοδοτικές διαδικασίες, μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, φωτοβολταϊκά σε στέγες και ακάλυπτους χώρους, καθώς και σταθμοί κυματικής ενέργειας και εγκαταστάσεις παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου.

Απαγορεύσεις για φωτοβολταϊκά και όρια κάλυψης γης

Όσον αφορά τα φωτοβολταϊκά, το νέο πλαίσιο απαγορεύει οριζόντια την εγκατάστασή τους σε όλες τις περιοχές Natura 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε εθνικούς δρυμούς, σε μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες, σε περιοχές άνευ δρόμων, σε ακτές κολύμβησης και σε περιοχές με πηγές υδροληψίας ανθρώπινης κατανάλωσης. Επιπλέον, θεσπίζεται για πρώτη φορά ένα οριζόντιο όριο στην κάλυψη γης από νέα φωτοβολταϊκά, το οποίο ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας. Ο περιορισμός αυτός αποσκοπεί στην αποτροπή της υπερσυγκέντρωσης έργων, στην προστασία της παραγωγικής γης και στη διασφάλιση μιας πιο ισόρροπης ανάπτυξης σε ολόκληρη τη χώρα.

Αιολικά πάρκα: Ζώνες αποκλεισμού και περιοχές καταλληλότητας

Για τα αιολικά πάρκα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει σαφείς ζώνες αποκλεισμού. Απαγορεύεται η εγκατάστασή τους στην Αττική και στη Μητροπολιτική Περιοχή της Θεσσαλονίκης, σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000, εκτός εάν προβλέπεται ρητά από εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s, σε υγροτόπους Ραμσάρ, σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων (εκτός αν εξυπηρετούνται κρίσιμες υποδομές), σε περιοχές υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (κατηγορίες Α και Β του τουριστικού χωροταξικού), σε λατομικές και μεταλλευτικές ζώνες, σε ακτές κολύμβησης και σε απάτητες παραλίες.

Αντίθετα, τα αιολικά πάρκα θα μπορούν να αναπτύσσονται μόνο σε συγκεκριμένες «Περιοχές Καταλληλότητας», οι οποίες καθορίζονται με βάση το αιολικό δυναμικό, όπως αυτό αποτυπώνεται στον επίσημο αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ ή αποδεικνύεται με πιστοποιημένες μετρήσεις. Η χωροθέτηση επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν ισχύει κάποιος από τους παραπάνω περιορισμούς και δεν υπερβαίνεται η φέρουσα ικανότητα ανά Δημοτική Ενότητα.

Προστασία μνημείων και πολιτιστικής κληρονομιάς

Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Σε περιπτώσεις όπου σχεδιάζονται φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις κοντά σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς ή άλλους σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, προβλέπεται η εκπόνηση ειδικής μελέτης θέασης. Η μελέτη αυτή αξιολογεί την οπτική ένταξη του έργου στο τοπίο και την πιθανή επίδρασή του στην εικόνα των μνημείων, διασφαλίζοντας ότι η ενεργειακή μετάβαση προχωρά με σεβασμό στην πολιτιστική ταυτότητα κάθε περιοχής.

Οικονομικές επιπτώσεις και συμμετοχή πολιτών

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναμένεται να μειώσει σημαντικά την αβεβαιότητα για τις επενδύσεις, δημιουργώντας ένα προβλέψιμο περιβάλλον για τους επενδυτές και τις τοπικές κοινωνίες. Η διαδικασία διαμόρφωσης του πλαισίου περιλάμβανε δημόσια διαβούλευση διάρκειας 35 ημερών, στην οποία συμμετείχαν πολίτες, δήμοι, επιστημονικοί φορείς και επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας διαφάνεια και δημόσιο διάλογο.

Στρατηγικός σχεδιασμός έως το 2050

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εντάσσεται σε έναν ευρύτερο εθνικό σχεδιασμό με ορίζοντα το 2050, ο οποίος ευθυγραμμίζεται με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Προβλέπει περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, ενίσχυση των υποδομών αποθήκευσης ενέργειας και των διασυνδέσεων, καθώς και καλύτερη αξιοποίηση του χερσαίου και θαλάσσιου δυναμικού της χώρας. Στόχος είναι η Ελλάδα να παραμείνει ισχυρός ενεργειακός κόμβος στη νοτιοανατολική Ευρώπη, συνδυάζοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη με την προστασία του περιβάλλοντος και τη χωρική ισορροπία.