Νέοι κανόνες επιστροφής μεταναστών στην ΕΕ

Σε μια κρίσιμη συνεδρίαση της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη, οι ευρωβουλευτές έδωσαν την έγκρισή τους για μια σημαντική αναθεώρηση της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν παράτυπα εντός των συνόρων της. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία, η οποία αποτελεί καρπό μιας άτυπης συμφωνίας που επιτεύχθηκε την 1η Ιουνίου μεταξύ των διαπραγματευτών του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, υπερψηφίστηκε με 418 ψήφους υπέρ, έναντι 218 κατά και 30 αποχών, σηματοδοτώντας μια αποφασιστική στροφή στη διαχείριση της μετανάστευσης.

Στόχοι και θεμελιώδεις αρχές της νέας νομοθεσίας

Οι νέοι κανόνες, όπως αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αποσκοπούν στην απλούστευση και την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής, χωρίς ωστόσο να παραβλέπουν την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης και στην απαγόρευση των μαζικών απελάσεων, ενώ παράλληλα επιδιώκεται η αποτροπή καταχρήσεων και μη εξουσιοδοτημένων μετακινήσεων εντός της επικράτειας της Ένωσης. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, μια απόφαση επιστροφής που εκδίδεται από αρμόδιες εθνικές αρχές κατά ενός υπηκόου τρίτης χώρας που διαμένει παράτυπα σε ένα κράτος μέλος, συνεπάγεται την υποχρέωση του εν λόγω ατόμου να εγκαταλείψει τη συγκεκριμένη χώρα είτε άμεσα είτε εντός μιας καθορισμένης προθεσμίας.

Υποχρεώσεις και μέτρα κράτησης

Ένα από τα κεντρικά σημεία της μεταρρύθμισης είναι η θέσπιση της υποχρέωσης συνεργασίας για τους υπηκόους τρίτων χωρών που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται η δυνατότητα κράτησης, κατόπιν ατομικής αξιολόγησης, σε περιπτώσεις όπως η άρνηση συνεργασίας, η ύπαρξη κινδύνου διαφυγής ή η συνιστώμενη απειλή για την ασφάλεια. Η κράτηση, η οποία διατάσσεται από διοικητική ή δικαστική αρχή, μπορεί να διαρκέσει έως και 24 μήνες, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα συνολικής παράτασης έως έξι μήνες, εφόσον μεταβληθούν οι περιστάσεις ή προκύψουν νέα στοιχεία. Επιπλέον, εάν ένας υπήκοος τρίτης χώρας μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος, μπορεί να εφαρμοστεί νέα περίοδος κράτησης. Ως εναλλακτικά μέτρα, τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτούν τακτική αναφορά στις αρχές, διαμονή σε καθορισμένο μέρος, ή να επιβάλλουν χρηματική εγγύηση ή ηλεκτρονική επιτήρηση.

Ενισχυμένα μέτρα έρευνας

Η νέα νομοθεσία παρέχει επίσης στις εθνικές αρχές τη δυνατότητα να λαμβάνουν ειδικά μέτρα έρευνας, με στόχο την προετοιμασία ή τη διασφάλιση μιας αποτελεσματικής επιστροφής. Αυτά τα μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν έρευνες σε υπηκόους τρίτων χωρών, σε κατοικίες ή σε άλλους σχετικούς χώρους, κατόπιν δικαστικής ή διοικητικής άδειας, καθώς και έρευνα και κατάσχεση προσωπικών αντικειμένων και ηλεκτρονικών συσκευών. Κάθε τέτοιο μέτρο οφείλει να σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και να υπόκειται στις εγγυήσεις και τα ένδικα μέσα που προβλέπονται από το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο.

Συμφωνίες με τρίτες χώρες για κέντρα επιστροφής

Μια καινοτομία των νέων κανόνων είναι η δυνατότητα μεταφοράς μεταναστών, για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής (εξαιρουμένων των ασυνόδευτων ανηλίκων), σε ειδικά "κέντρα επιστροφής" που βρίσκονται στο έδαφος τρίτης χώρας. Η μεταφορά αυτή θα πραγματοποιείται βάσει συμφωνίας που συνάπτει ένα κράτος μέλος της ΕΕ με τη συγκεκριμένη χώρα, υπό την προϋπόθεση ότι η τρίτη χώρα σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές δίκαιο και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Οι εθνικές αρχές υποχρεούνται να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα υπόλοιπα κράτη μέλη πριν από την έναρξη ισχύος αυτών των συμφωνιών.

Ο εισηγητής Malik Azmani (Renew, Ολλανδία) δήλωσε: "Σήμερα η Ευρώπη έκανε ένα αποφασιστικό βήμα. Οι πολίτες δικαίως αναμένουν ότι όσοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής θα επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους. Γι' αυτό έχω μια σαφή προτεραιότητα: αποτελεσματικά και ρεαλιστικά μέτρα επιστροφής. Έπειτα από σχεδόν 20 χρόνια αδράνειας, η Ευρώπη διαθέτει πλέον τα αναγκαία μέτρα για να τα εφαρμόσει. Οι επιστροφές αποτελούν το τελευταίο κομμάτι του παζλ του ευρωπαϊκού συστήματος μετανάστευσης και είμαι εξαιρετικά υπερήφανος που πλέον το σύστημα αυτό είναι ολοκληρωμένο."