Νέος Κώδικας για δήμους και περιφέρειες

Στη Βουλή κατατέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος αναμένεται να εισαχθεί προς συζήτηση στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή την προσεχή εβδομάδα, με στόχο να τεθεί εντός Ιουνίου στην κρίση της Ολομέλειας.

Το υπουργείο Εσωτερικών παρουσιάζει τον Κώδικα ως μια μεγάλη παρέμβαση εκσυγχρονισμού, καθώς συγκεντρώνει και αναμορφώνει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο θεσμικό πλαίσιο που φιλοδοξεί να ρυθμίσει συνολικά την οργάνωση, τις αρμοδιότητες, τη διακυβέρνηση, τη λογοδοσία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με τον νέο Κώδικα μπαίνει τέλος στην πολυνομία και στη σύγχυση αρμοδιοτήτων που ταλαιπωρούσαν για χρόνια δήμους, περιφέρειες, αιρετούς και πολίτες. Ιδίως για τις περιφέρειες, οι οποίες θεσμοθετήθηκαν πριν από 15 χρόνια, επισημαίνεται ότι μέχρι σήμερα δεν είχαν αποκτήσει ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να λειτουργούν ταυτόχρονα με διατάξεις που αφορούσαν κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, πρώην κρατικές περιφέρειες και αιρετές νομαρχίες.

Ενιαίοι κανόνες, αρμοδιότητες και έλεγχος νομιμότητας

Ένα από τα βασικά σημεία του νέου Κώδικα είναι η καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Στόχος είναι να αποσαφηνιστεί ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε ζήτημα, ώστε να περιοριστούν οι επικαλύψεις, τα διοικητικά κενά και οι συγκρούσεις αρμοδιοτήτων.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, η αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των ΟΤΑ περιλαμβάνει σαφέστερους κανόνες για τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, τις δημοτικές και περιφερειακές επιτροπές, καθώς και τα λοιπά συλλογικά ή συμβουλευτικά όργανα. Η παρέμβαση αυτή αποσκοπεί στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και στη δημιουργία πιο καθαρών γραμμών ευθύνης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών των δήμων και των περιφερειών. Το υπουργείο κάνει λόγο για ένα πλαίσιο μεγαλύτερης διαφάνειας και αποτελεσματικότητας, ώστε να αποφεύγονται γκρίζες ζώνες, πολλαπλές ερμηνείες και διοικητικές ασάφειες στη διαχείριση των οικονομικών.

Παράλληλα, θεσμοθετείται αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας επί των πράξεων και των οργάνων της Αυτοδιοίκησης. Το υπουργείο τονίζει ότι ο έλεγχος θα αφορά αποκλειστικά τη νομιμότητα και όχι τη σκοπιμότητα των αποφάσεων, μέσω ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ.

Ο Κώδικας προβλέπει επίσης σαφή προσδιορισμό της καταστατικής θέσης των αιρετών οργάνων της Αυτοδιοίκησης. Στο πλαίσιο αυτό ρυθμίζονται ζητήματα αντιμισθίας, εξόδων παράστασης, αναστολής επαγγελματικής δραστηριότητας και ειδικών αδειών.

Συμμετοχή πολιτών, ψηφιακές διαδικασίες και αλλαγές στις εκλογές

Σημαντικό κεφάλαιο του νέου πλαισίου αφορά τη συμμετοχή των πολιτών στη λειτουργία των δήμων. Θεσμοθετείται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος με ηλεκτρονική ψηφοφορία και θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία. Παράλληλα, προβλέπεται αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.

Το υπουργείο Εσωτερικών εντάσσει τις ρυθμίσεις αυτές σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης αποφάσεων, η αξιοποίηση ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου παρουσιάζονται ως εργαλεία για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την τοπική διοίκηση.

Η πιο πολιτικά φορτισμένη αλλαγή αφορά τον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών. Ο νέος Κώδικας προβλέπει κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές, καθώς και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.

Η ρύθμιση αυτή αναμένεται να προκαλέσει έντονη συζήτηση, καθώς αλλάζει ουσιαστικά τον τρόπο ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών. Η κυβέρνηση τη συνδέει με την ενίσχυση της συμμετοχής και της νομιμοποίησης των αιρετών αρχών, ενώ η αντιπολίτευση αναμένεται να εξετάσει αν η αλλαγή αυτή επηρεάζει την αντιπροσωπευτικότητα και τις ισορροπίες στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί ακόμη έναν βασικό άξονα του Κώδικα. Προβλέπεται η δημιουργία ηλεκτρονικών εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες, τόσο για τη συμμετοχή των πολιτών στα όργανα της Αυτοδιοίκησης όσο και για την καθημερινή τους εξυπηρέτηση από δήμους και περιφέρειες.

Η κατάθεση του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανοίγει μια σημαντική θεσμική συζήτηση για το μέλλον των ΟΤΑ. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η κωδικοποίηση της νομοθεσίας, αλλά και το κατά πόσο οι νέες ρυθμίσεις θα ενισχύσουν πραγματικά την αυτονομία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα της Αυτοδιοίκησης ή θα οδηγήσουν σε ένα πιο συγκεντρωτικό πλαίσιο ελέγχου με ψηφιακό περιτύλιγμα.