Νέος νόμος 5293/2026: Τέλος στις διεκδικήσεις του Δημοσίου

Σε σταδιακή εφαρμογή τίθενται οι διατάξεις του νόμου 5293/2026, ο οποίος φέρει τον τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη». Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία, την οποία εισηγήθηκε ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Επικρατείας, Κωστής Χατζηδάκης, αποσκοπεί στην επίλυση χρόνιων και σημαντικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ιδιοκτήτες ακινήτων, προβλήματα που μέχρι πρότινος δυσχέραιναν την αγορά, ταλαιπωρούσαν τους πολίτες και επιβάρυναν το σύστημα δικαιοσύνης. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της ΠΟΜΙΔΑ, η υλοποίηση του νόμου προχωρά με γοργούς ρυθμούς, φέρνοντας ουσιαστικές αλλαγές.

Κατάργηση της «βιομηχανίας» δικαστικών διεκδικήσεων

Μία από τις πλέον κρίσιμες παρεμβάσεις αφορά την οριστική παύση των ατέρμονων περιουσιακών διεκδικήσεων του Δημοσίου. Με την εγκύκλιο 177178/30.6.2026 του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η οποία εκδόθηκε κατόπιν πιεστικών αιτημάτων της ΠΟΜΙΔΑ, μπαίνει τέλος σε αυτό που περιγράφεται ως «βιομηχανία» άδικων δικαστικών αγώνων. Η ρύθμιση αυτή θεσπίζει σαφείς ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις, βάσει των οποίων το Δημόσιο δεν θα προβάλλει δικαιώματα και θα απέχει από την άσκηση αγωγών κατά τη διόρθωση των πρώτων εγγραφών στο Εθνικό Κτηματολόγιο. Αυτό αφορά χιλιάδες ακίνητα, αστικά και αγροτικά, σε ολόκληρη τη χώρα, δίνοντας τέλος σε μια πολυετή ταλαιπωρία πολιτών που αναλώνονταν σε δικαστικές διαμάχες για γενιές.

Ο πρώτος θεμελιώδης κανόνας που τίθεται είναι ότι το Δημόσιο δεν μπορεί να διεκδικήσει ακίνητο όταν ο πολίτης το απέκτησε με τίτλο από επαχθή αιτία (αγορά) που μεταγράφηκε έως τις 5 Ιουνίου 1993, ή με άλλο παράγωγο τρόπο με τίτλο μεταγεγραμμένο έως τις 11 Ιουνίου 1975. Η προστασία αυτή επεκτείνεται και στους τίτλους των δικαιοπαρόχων, παρέχοντας ένα ισχυρό δίχτυ ασφαλείας σε όσους κατέχουν νόμιμους τίτλους εντός των συγκεκριμένων χρονικών ορίων.

Ειδικές ρυθμίσεις για αγροτικά ακίνητα και ιστορική τομή

Για τα αγροτικά ακίνητα, ο νόμος προβλέπει ειδικές διατάξεις που αντιμετωπίζουν μια χρόνια αδικία. Το Δημόσιο δεν θα προβάλλει πλέον δικαιώματα όταν οι πολίτες κατέχουν τα ακίνητα δυνάμει προσωρινού παραχωρητηρίου, διαδικασίας διανομής, ή όταν η εγκατάστασή τους υποδείχθηκε από την ίδια τη δημόσια αρχή στο πλαίσιο αγροτικών διανομών ή αναδασμών. Με αυτόν τον τρόπο αποκαθίσταται η στοιχειώδης συνέπεια του κράτους δικαίου, καθώς παύει το φαινόμενο η Πολιτεία να διεκδικεί ακίνητα που η ίδια είχε παραχωρήσει.

Η σημαντικότερη, ωστόσο, καινοτομία του νόμου είναι ιστορικής σημασίας. Για πρώτη φορά μετά από 111 χρόνια, και συγκεκριμένα από το 1915, όταν θεσπίστηκε το απαράγραπτο των δικαιωμάτων του Δημοσίου, ο επί δεκαετίες ήσυχος και καλόπιστος νομέας ενός ακινήτου μπορεί να αναγνωριστεί δικαστικά κύριός του έναντι του Δημοσίου. Αρκεί το Δημόσιο να μην έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά τις 23 Φεβρουαρίου 1946 και ο πολίτης να νέμεται καλόπιστα το ακίνητο για τουλάχιστον 40 έτη πριν από τις 19 Μαρτίου 2003. Πρόκειται για μια ρύθμιση που αποκαθιστά την ασφάλεια δικαίου στην ιδιωτική ακίνητη περιουσία.

Διευκόλυνση συναλλαγών και «υπηρεσία μιας στάσης»

Στο πεδίο των συναλλαγών, αναμένεται σύντομα η έκδοση απόφασης του Διοικητή της ΑΑΔΕ για τη δυνατότητα απελευθέρωσης της μεταβίβασης κατεσχημένων ακινήτων. Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει στους ιδιοκτήτες με συσσωρευμένες οφειλές να πουλήσουν τα ακίνητά τους, με παρακράτηση μέρους του τιμήματος για την εξόφληση των χρεών τους. Παράλληλα, εντός των επόμενων ημερών αναμένεται Κοινή Υπουργική Απόφαση που καθιερώνει τον συμβολαιογράφο ως «υπηρεσία μιας στάσης» για τη μεταβίβαση ακινήτων. Ο πολίτης θα απευθύνεται πλέον μόνο στον συμβολαιογράφο του, ο οποίος θα αναλαμβάνει το σύνολο των διαδικασιών, από τη συλλογή δικαιολογητικών έως τη μεταγραφή του συμβολαίου, αξιοποιώντας τη διαλειτουργικότητα με όλες τις δημόσιες υπηρεσίες.

Επιπλέον, ο νόμος 5293/2026 περιλαμβάνει μια σειρά από ρυθμίσεις που αλλάζουν τη σχέση του πολίτη με τη Διοίκηση. Μεταξύ αυτών, η αντικατάσταση δικαιολογητικών με υπεύθυνη δήλωση, η ψηφιακή ενημέρωση για την πορεία των υποθέσεων μέσω μοναδικού κωδικού, η υποχρεωτική ανάρτηση των εγκυκλίων στο διαδίκτυο, η ψηφιακή ενημέρωση για τα ωράρια των δημοσίων υπηρεσιών και η συμμόρφωση της Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις μέσω των Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία, όπως επισημαίνεται, δικαιώνει τα πάγια αιτήματα της ΠΟΜΙΔΑ για την προστασία της ιδιοκτησίας και την αποκατάσταση της ασφάλειας δικαίου, κάνοντας πράξη ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη.