Σύνοψη Άρθρου
Ο νόμος 5301 αλλάζει το πλαίσιο προστίμων για εκπρόθεσμες φορολογικές δηλώσεις.
Καταργούνται ή μειώνονται πρόστιμα όταν δεν υπάρχει ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση.
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται αναδρομικά από τις 19 Απριλίου 2024, με επιστροφές ή συμψηφισμούς.
Σημαντικές αλλαγές φέρνει το νέο πλαίσιο για τα πρόστιμα της εφορίας που επιβάλλονται σε εκπρόθεσμες δηλώσεις. Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προχωρά σε κατάργηση ή περιορισμό διοικητικών κυρώσεων σε περιπτώσεις όπου η καθυστέρηση υποβολής δεν προκαλεί ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση.
Με τον νόμο 5301, ο οποίος δημοσιεύθηκε στις 15 Μαΐου 2026, καταργείται σταδιακά μια πρακτική που επέβαλλε πρόστιμα ακόμη και για τυπικές παραβάσεις χωρίς πραγματική απώλεια εσόδων για το Δημόσιο. Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης αναδρομική εφαρμογή από τις 19 Απριλίου 2024, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για επιστροφές χρημάτων ή συμψηφισμούς σε φορολογούμενους που έχουν ήδη πληρώσει πρόστιμα.
Ποιες εκπρόθεσμες δηλώσεις απαλλάσσονται από πρόστιμο
Η βασική αλλαγή αφορά τις εκπρόθεσμες αρχικές δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος. Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, πρόστιμο δεν θα επιβάλλεται όταν η εκκαθάριση οδηγεί σε μηδενικό ή πιστωτικό αποτέλεσμα, καθώς και όταν ο φόρος που προκύπτει προς καταβολή δεν υπερβαίνει τα 100 ευρώ.
Το προηγούμενο καθεστώς οδηγούσε συχνά σε δυσανάλογες επιβαρύνσεις. Φορολογούμενοι που καθυστερούσαν για λίγες ημέρες την υποβολή δήλωσης, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δεν προέκυπτε ουσιαστικός φόρος, μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με πρόστιμα 100, 250 ή 500 ευρώ, ανάλογα με την ιδιότητά τους και την κατηγορία βιβλίων.
Η νέα ρύθμιση επεκτείνεται και σε δηλώσεις πληροφοριακού χαρακτήρα, οι οποίες δεν οδηγούν σε καταβολή φόρου. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου η εκπρόθεσμη υποβολή δημιουργούσε μόνο διοικητική παράβαση, χωρίς δημοσιονομική ζημία για το κράτος.
Αλλαγές προβλέπονται και για δηλώσεις έμμεσων φόρων, τελών και εισφορών, με εξαίρεση τον ΦΠΑ και τον φόρο μεταβίβασης ακινήτων. Όταν το ποσό που προκύπτει δεν ξεπερνά τα 100 ευρώ, το πρόστιμο καταργείται.
Στις εκπρόθεσμες δηλώσεις ΦΠΑ, το πρόστιμο διατηρείται, όμως μειώνεται αισθητά. Σε περιπτώσεις όπου δεν προκύπτει ποσό φόρου προς πληρωμή, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ, αντί των 250 ή 500 ευρώ που ίσχυαν για επαγγελματίες και επιχειρήσεις. Παράλληλα, καταργείται το πρόστιμο των 100 ευρώ για τα ειδικά καθεστώτα ΦΠΑ.
Το νέο σύστημα καλύπτει και τις τροποποιητικές δηλώσεις. Πρόστιμο δεν θα επιβάλλεται όταν από την εκπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση προκύπτει πρόσθετος φόρος έως 100 ευρώ σε σχέση με την αρχική δήλωση.
Απαλλαγή προβλέπεται επίσης για τροποποιητικές δηλώσεις ΦΠΑ ή παρακρατούμενων φόρων, υπό την προϋπόθεση ότι η αρχική δήλωση είχε υποβληθεί εμπρόθεσμα.
Ειδική πρόβλεψη για ανηλίκους και αναδρομικές επιστροφές
Ο νόμος περιλαμβάνει ξεχωριστή πρόβλεψη για φορολογικές υποχρεώσεις ανηλίκων. Πρόστιμα δεν θα επιβάλλονται σε εκπρόθεσμες δηλώσεις που υποβάλλονται για λογαριασμό ανηλίκου ή αφορούν υποχρεώσεις που δημιουργήθηκαν σε περίοδο κατά την οποία ο φορολογούμενος ήταν ανήλικος.
Η εξαίρεση καλύπτει και δηλώσεις γονέων στις οποίες περιλαμβάνονται εισοδήματα ανήλικων τέκνων. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να αποφευχθούν άδικες επιβαρύνσεις σε οικογένειες για υποχρεώσεις που συχνά προκύπτουν από τεχνικές ή διοικητικές ιδιαιτερότητες.
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται αναδρομικά από τις 19 Απριλίου 2024. Αυτό σημαίνει ότι φορολογούμενοι που έχουν ήδη πληρώσει πρόστιμα για παραβάσεις οι οποίες πλέον εμπίπτουν στις εξαιρέσεις, θα μπορούν να λάβουν επιστροφή χρημάτων ή να προχωρήσουν σε συμψηφισμό.
Η ΑΑΔΕ αναμένεται να εκδώσει αναλυτικές οδηγίες για τη διαδικασία ακύρωσης, επανυπολογισμού και επιστροφής των σχετικών ποσών. Όπου το πρόστιμο έχει βεβαιωθεί και δεν έχει ακόμη εισπραχθεί, η διαδικασία είσπραξης θα διακόπτεται.
Σε περιπτώσεις όπου προβλέπεται μείωση και όχι πλήρης κατάργηση του προστίμου, όπως στις δηλώσεις ΦΠΑ, θα γίνεται τροποποίηση της πράξης επιβολής και νέος υπολογισμός της οφειλής.
Στο οικονομικό επιτελείο υποστηρίζουν ότι το προηγούμενο σύστημα δημιουργούσε υπέρμετρες επιβαρύνσεις για μικρές παραλείψεις χωρίς ουσιαστικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα. Με τις νέες ρυθμίσεις επιχειρείται εξορθολογισμός των κυρώσεων, ώστε τα πρόστιμα να επιβάλλονται κυρίως σε περιπτώσεις πραγματικής φορολογικής παράβασης.
Η αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει χιλιάδες φυσικά πρόσωπα, επαγγελματίες και επιχειρήσεις που είχαν βρεθεί αντιμέτωποι με δυσανάλογες διοικητικές ποινές για καθυστερήσεις ή δηλώσεις που τελικά δεν οδηγούσαν σε ουσιαστική φορολογική επιβάρυνση.
