Κυρίες και κύριοι, ποιος από εμάς έχει αντιληφθεί την μεγάλη απαγωγή της ηρεμίας μας; Ποιος έχει αντιληφθεί την απουσία της οικογενειακής θαλπωρής; Ποιος κατάλαβε ότι ξυπνάς κάθε πρωί με έναν και μοναδικό στόχο: να τρέξεις σε έναν αγώνα δρόμου καθημερινής, οριακής επιβίωσης;
Τα πράγματα είναι άσχημα — και ο προβληματισμός για το πού πηγαίνει αυτή η ιστορία είναι βαθύς και δικαιολογημένος. Σε μια χώρα όπου ο δείκτης φτώχειας αγγίζει το 19,5% του πληθυσμού, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2023, και όπου τα νοικοκυριά αφιερώνουν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους στη στέγη και στα βασικά αγαθά, η έννοια της «οριακής διαβίωσης» δεν είναι ρητορικό σχήμα. Είναι η καθημερινή πραγματικότητα εκατομμυρίων συμπολιτών μας.
Η στάση μας: «Η πάρτη μου» ως εθνικό σύνθημα;
Και όμως, η στάση του καθενός παραμένει σχεδόν αμετάβλητη: «η πάρτη μου», αυτό και μόνο αυτό. Αυτό είναι το κοινωνικό μας πρόσημο; Αυτό είναι το συλλογικό μας αποτύπωμα στον χρόνο; Μια κοινωνία που έχει αναγάγει την ατομική ωφέλεια σε ύψιστη αρετή και έχει περάσει στο χρονοντούλαπο της ιστορίας κάθε έννοια αλληλεγγύης και συλλογικής ευθύνης;
Δεν έχουμε πλέον το ηθικό δικαίωμα να ρίχνουμε ευθύνες αποκλειστικά στην κυβέρνηση — και αυτό δεν είναι υπεράσπιση της εξουσίας. Είναι, αντιθέτως, η πιο σκληρή αλήθεια που μπορεί κανείς να πει. Η κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει τη θέση της με τον πιο εύγλωττο τρόπο: μέσα από τις πράξεις της, τους νόμους της, τις προτεραιότητές της. Τα ζητούμενά της δεν είναι τα δικά μας ζητούμενα. Το αποδεικνύει κάθε προϋπολογισμός που εγκρίνεται, κάθε φορολογικό μέτρο που ψηφίζεται, κάθε εικόνα που μας παρουσιάζεται ως «ανάπτυξη» ενώ εμείς δυσκολευόμαστε να φτάσουμε στο τέλος του μήνα.
Το ξερό αμπέλι και η αυταπάτη της αλλαγής
Επομένως, εμείς τι κάνουμε; Επιμένουμε να πάμε στον Τρύγο σε ξερό αμπέλι; Δεν θα δούμε σταφύλια — αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Η ιστορία είναι διδακτική: καμία εξουσία δεν παραιτείται από τα προνόμιά της επειδή της το ζητήσαμε ευγενικά. Αυτό ισχύει εξίσου στην Αθήνα, στη Ρώμη, στο Βερολίνο και στο Λονδίνο. Η εξουσία υποχωρεί μόνο όταν αντιμετωπίζει οργανωμένη, επίμονη και πολιτικά συνειδητή κοινωνική πίεση.
Έτσι λοιπόν, αυτό που συνειδητοποιεί κανείς είναι ένα και μόνο: μια στοχευμένη και συστηματική μείωση του λαού — πολιτική, κοινωνική, οικονομική — που συντελέστηκε εν αγνοία του. Όχι ξαφνικά, όχι βίαια, αλλά σταδιακά και αθόρυβα, με την ανοχή και πολλές φορές την έμμεση συναίνεσή μας.
Τώρα που όλα έχουν ζορίσει — μήπως είναι η ώρα;
Τώρα όμως που όλα έχουν ζορίσει — και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να πει ότι τον αφορά λίγο ή καθόλου — μήπως είναι επιτέλους η ώρα να διεκδικήσουμε το κομμάτι που μας ανήκει; Και αυτό το κομμάτι της πίτας, να το ξέρουμε, είναι το μεγαλύτερο. Γιατί ο λαός, παρά τα χρόνια απαξίωσης, παραμένει η μοναδική ανεξάντλητη δύναμη σε κάθε δημοκρατική κοινωνία.
Μέχρι τώρα, βολευτήκαμε με τους σωτήρες, τους πατριώτες, τους εθνάρχες και τα συναφή. Αλλά μήπως ο μεγαλύτερος πατριώτης δεν είναι αυτός που ανεβαίνει στο βάθρο και ορκίζεται στη σημαία; Μήπως ο μεγαλύτερος πατριώτης είναι ο ίδιος ο Έλληνας πολίτης, όταν και εφόσον διεκδικεί την πατρίδα του και τα δικαιώματά του; Αυτό ερωτώ — και η απάντηση, νομίζω, είναι προφανής.
Αν αφήσουμε ξανά να χαθεί η ηρεμία μας
Αν επιτρέψουμε για άλλη μια φορά να απαχθεί η ηρεμία μας, να απαχθεί η δημοκρατία, να πνιγούν οι επιδιώξεις μας και τα δικαιώματά μας — ιδίως τώρα, που τα πράγματα έχουν φτάσει στο απροχώρητο — τότε δεν έχουμε δικαίωμα να ρίχνουμε ευθύνες στην κυβέρνηση. Έχουμε, αντ' αυτού, κάθε λόγο να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να ρίξουμε ευθύνες στους ίδιους μας τους εαυτούς. Γιατί η δημοκρατία δεν συντηρείται με παράπονα. Συντηρείται με συμμετοχή, με αφύπνιση και με την αποφασιστικότητα εκείνων που δεν είναι διατεθειμένοι να την χαρίσουν στους λίγους.
