Σε έναν νέο κύκλο έντονων ανησυχιών εισέρχεται ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας, καθώς από την 1η Ιανουαρίου τέθηκε σε εφαρμογή ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM - φόρος άνθρακα), ο οποίος επεκτείνει ουσιαστικά τη φορολόγηση των εκπομπών CO₂ και στα εισαγόμενα προϊόντα. Η ρύθμιση, που παρουσιάζεται ως εργαλείο «πράσινης μετάβασης» και προστασίας του ευρωπαϊκού κλίματος, απειλεί –σύμφωνα με αγροτικές οργανώσεις και οικονομικούς αναλυτές– να επιφέρει σοβαρό πλήγμα στη βιωσιμότητα των Ευρωπαίων παραγωγών και ιδίως των αγροτών.
Από φέτος, οι ελληνικές επιχειρήσεις υποχρεούνται να δηλώνουν σε ετήσια βάση τις ενσωματωμένες εκπομπές CO₂ των εισαγόμενων προϊόντων τους στο Μητρώο CBAM. Η διαδικασία αυτή αφορά, μεταξύ άλλων, λιπάσματα, σίδηρο, χάλυβα, αλουμίνιο και ηλεκτρική ενέργεια – κρίσιμες εισροές για την αγροτική παραγωγή. Ο υπολογισμός των εκπομπών θα βασίζεται είτε σε πραγματικά δεδομένα από τις εγκαταστάσεις παραγωγής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης είτε σε προκαθορισμένες τιμές που ορίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γεγονός που δημιουργεί αβεβαιότητα και αυξημένο διοικητικό βάρος.
Η ανησυχία εντείνεται καθώς, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το κόστος των λιπασμάτων ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά, σε ορισμένες περιπτώσεις έως και 30%. Η αύξηση αυτή μετακυλίεται άμεσα στους αγρότες, οι οποίοι ήδη πιέζονται από το αυξημένο κόστος ενέργειας, καυσίμων και πρώτων υλών. Αγροτικοί φορείς προειδοποιούν ότι το συνολικό κόστος από τη νέα αυτή «πράσινη» φορολόγηση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια εισοδήματος, εγκατάλειψη καλλιεργειών και περαιτέρω συρρίκνωση της ευρωπαϊκής αγροτικής παραγωγής.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η κριτική στο γεγονός ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες φαίνεται να εφαρμόζονται αυστηρά στους Ευρωπαίους παραγωγούς, ενώ οι εισαγωγές από τρίτες χώρες απολαμβάνουν, στην πράξη, εξαιρέσεις ή χαλαρότερη εφαρμογή. Χώρες όπως η Αίγυπτος, η Αλγερία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Τουρκία και το Τρινιντάντ και Τομπάγκο συγκαταλέγονται στους βασικούς εξαγωγείς λιπασμάτων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, με το ενδεχόμενο αύξησης των τιμών να παραμένει ανοιχτό και τις συνέπειες να βαραίνουν κυρίως τον τελικό παραγωγό.
Σύμφωνα με αγροτικές οργανώσεις, η επιβολή του CBAM κινδυνεύει να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής γεωργίας, χωρίς να διασφαλίζει ουσιαστικά ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Επιπλέον, εκφράζεται ο φόβος ότι η πολιτική αυτή θα οδηγήσει σε αύξηση των εισαγωγών αγροτικών προϊόντων από τρίτες χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα, ακυρώνοντας στην πράξη τον στόχο της μείωσης των παγκόσμιων εκπομπών.
Η συζήτηση γύρω από τον νέο φόρο άνθρακα επαναφέρει στο προσκήνιο το βασικό ερώτημα της ευρωπαϊκής πράσινης πολιτικής: αν πρόκειται για μια ρεαλιστική στρατηγική βιώσιμης μετάβασης ή για μια ακόμη τεχνοκρατική ρύθμιση που μεταφέρει δυσανάλογα το κόστος στους πιο ευάλωτους κρίκους της παραγωγικής αλυσίδας. Για τους Ευρωπαίους αγρότες, το διακύβευμα δεν είναι θεωρητικό, αλλά ζήτημα οικονομικής επιβίωσης.
