ΟΑΣΑ και ΟΣΥ σε νέο γύρο αναθέσεων ενώ επιμένουν τα κενά σε οδηγούς και υποδομές

Μόνιμο χαρακτηριστικό του συγκοινωνιακού σχεδιασμού φαίνεται πως εξελίσσεται πλέον η ανάθεση λεωφορειακών γραμμών σε ιδιώτες, παρότι το μέτρο είχε εμφανιστεί αρχικά ως έκτακτη λύση στα χρόνια της πανδημίας. Η επιστροφή στην κανονικότητα όχι μόνο δεν ανέκοψε την πρακτική, αλλά αντιθέτως οδηγεί σε νέο γύρο παραχωρήσεων, την ώρα που ήδη καταγράφονται σοβαρές εκκρεμότητες στην υφιστάμενη εφαρμογή του μοντέλου.

Παρά τα προβλήματα που εμφανίζουν οι συμβάσεις εκτέλεσης συγκοινωνιακού έργου από την Κοινοπραξία Συγκοινωνιών, η οποία εξακολουθεί να μην διαθέτει σε πλήρη λειτουργία τα προβλεπόμενα αμαξοστάσια, ο ΟΑΣΑ προχωρά στο επόμενο βήμα. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, ετοιμάζεται να παραχωρήσει ακόμη 12 έως 13 λεωφορειακές γραμμές, διευρύνοντας περαιτέρω τη συμμετοχή ιδιωτών στο έργο των αστικών συγκοινωνιών.

Τη διενέργεια νέου διαγωνισμού επιβεβαίωσε ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης, κάνοντας λόγο για ανάθεση ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ. Με την τοποθέτησή του επιβεβαιώθηκε ουσιαστικά και η κατεύθυνση που είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται σε επίπεδο σχεδιασμού, για νέα αποδέσμευση γραμμών από την ΟΣΥ και μεταφορά τους σε ιδιώτες παρόχους.

Νέος διαγωνισμός με περισσότερες γραμμές εκτός ΟΣΥ

Επισήμως, οι αρμόδιοι υποστηρίζουν ότι το νέο πακέτο αφορά περιφερειακές γραμμές. Μάλιστα, ο διευθύνων σύμβουλος του ΟΑΣΑ, Αντώνης Κεραστάρης, φέρεται να ξεκαθάρισε πως δεν θα περιλαμβάνονται οι γραμμές Χ του Αεροδρομίου. Ωστόσο, οι διαθέσιμες πληροφορίες δείχνουν πως η πραγματική εικόνα είναι ευρύτερη και δεν περιορίζεται σε καθαρά εξωτερικές ή χαμηλής επιβατικής σημασίας διαδρομές.

Στο τραπέζι φαίνεται να βρίσκονται και κυκλικές γραμμές μέσα στον αστικό ιστό, ακόμη και σε περιοχές όπως ο Δήμος Παπάγου. Ο σχεδιασμός αυτός εξυπηρετεί έναν βασικό επιχειρησιακό στόχο: να απελευθερωθούν οχήματα και οδηγοί ώστε να ενισχυθούν γραμμές κορμού με υψηλή ζήτηση, όπως το 608 ή το 550, όπου οι πιέσεις είναι σταθερά μεγάλες.

Ο νέος διαγωνισμός θεωρείται πλέον θέμα χρόνου, αφού ο ΟΑΣΑ έχει ήδη υπογράψει σύμβαση με την εταιρεία ΣΑΛΦΩ, η οποία αναλαμβάνει μέσα σε διάστημα ενάμιση μήνα να επικαιροποιήσει τις μελέτες και τα τεύχη δημοπράτησης. Στο αντικείμενο του έργου περιλαμβάνονται η τεκμηρίωση της σκοπιμότητας του διεθνούς διαγωνισμού, η αποτύπωση της επιχειρησιακής ετοιμότητας της ΟΣΥ, ο προσδιορισμός του συγκοινωνιακού έργου που θα ανατεθεί, η κοστολόγησή του και η σύνταξη των σχετικών τευχών.

Η νέα ανάθεση έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη εκτεταμένο πλαίσιο ιδιωτικής συμμετοχής. Από τον Ιούλιο του 2024 τρέχει η μεγάλη σύμβαση ύψους 384,77 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ για 63 γραμμές σε Ανατολική και Δυτική Αττική. Στην πράξη, όμως, το αντικείμενο έχει ήδη διευρυνθεί, καθώς οι γραμμές έχουν φτάσει τις 74 μέσω διχοτομήσεων, με αποτέλεσμα το ιδιωτικό αποτύπωμα στο δίκτυο να είναι σήμερα σαφώς μεγαλύτερο από ό,τι προέβλεπε ο αρχικός σχεδιασμός.

Στόχος οι 2.000 κυκλοφορούντες συρμοί λεωφορείων έως το 2035

Την ίδια ώρα, η ΟΣΥ επιχειρεί να εμφανίσει μια πιο φιλόδοξη εικόνα για το μέλλον του στόλου, θέτοντας ως στόχο τα 2.000 κυκλοφορούντα λεωφορεία έως το 2035. Το σχέδιο αυτό συνδέεται με την προσδοκία να επιστρέψει στα μέσα μαζικής μεταφοράς περίπου το 40% των καθημερινών μετακινήσεων, ποσοστό που θυμίζει την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας.

Σήμερα ο στόλος αριθμεί περίπου 1.540 οχήματα, με σχεδόν 980 να δρομολογούνται καθημερινά. Πρόκειται για αισθητή βελτίωση σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια, όταν τα οχήματα που έβγαιναν στους δρόμους δεν ξεπερνούσαν τα 820, ωστόσο η απόσταση από τις πραγματικές ανάγκες του λεκανοπεδίου παραμένει σημαντική.

Η ανανέωση του στόλου βασίζεται σε πολλαπλές πηγές χρηματοδότησης. Μέσω του ΕΣΠΑ προβλέπονται 100 εκατ. ευρώ για την προμήθεια 80 ηλεκτρικών λεωφορείων και 40 τρόλεϊ με δυνατότητα εν κινήσει φόρτισης, με τον σχετικό διαγωνισμό να προγραμματίζεται να προκηρυχθεί από τον ΟΑΣΑ μέσα στον Μάιο. Από το Modernization Fund προωθείται ξεχωριστό πρόγραμμα 80 εκατ. ευρώ για 50 λεωφορεία υδρογόνου, καθώς και 7 εκατ. ευρώ για πρατήριο υδρογόνου στα Λιόσια σε συνεργασία με την Avin.

Επιπλέον, 101 ηλεκτρικά λεωφορεία προβλέπεται να ενταχθούν στον στόλο μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, με εκτιμώμενο κόστος 100 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, έχει τεθεί προς έγκριση στο υπουργείο Οικονομικών και αίτημα για 120 ακόμη ηλεκτρικά λεωφορεία μέσω leasing για την περίοδο 2027 έως 2037, εκ των οποίων 70 δωδεκάμετρα και 50 midi. Στο μεταξύ, ολοκληρώνεται και το νέο στρατηγικό σχέδιο του ΟΑΣΑ, το οποίο αναμένεται έως τον Μάιο και θα αναδιατάξει γραμμές και συνδέσεις σε όλο το δίκτυο.

Το μόνιμο πρόβλημα: υποστελέχωση και λειτουργικά κενά

Παρά τις επενδύσεις σε νέο εξοπλισμό, το πιο δύσκολο μέτωπο παραμένει το ανθρώπινο δυναμικό. Οι οδηγοί εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμο σημείο αδυναμίας για την ΟΣΥ, με αποτέλεσμα η διοίκηση να επενδύει πλέον στη λειτουργία σχολής οδηγών, ώστε να μπορεί να προσλαμβάνει και υποψηφίους που δεν διαθέτουν ακόμη επαγγελματικό δίπλωμα, υπό την προϋπόθεση πενταετούς παραμονής στην εταιρεία.

Στόχος είναι να γίνει πιο ελκυστικό το επάγγελμα, με κίνητρο μεταξύ άλλων και το μπόνους ενεργού οδηγού ύψους 150 ευρώ. Σήμερα οι ενεργοί οδηγοί φτάνουν περίπου τους 2.750 και η επιδίωξη είναι να αυξηθούν στους 3.200 έως το τέλος του 2026. Έχουν εγκριθεί συνολικά 680 προσλήψεις, ενώ περίπου 150 οδηγοί έχουν ήδη ενταχθεί από πρόσφατες διαδικασίες και άλλοι 165 από παλαιότερες. Παράλληλα τρέχουν αιτήσεις για οκτάμηνες συμβάσεις, ενώ συνεχίζονται συνεντεύξεις υποψηφίων.

Την ίδια στιγμή, περίπου 150 οδηγοί επέστρεψαν στην εργασία τους, ενώ δεκάδες παραπέμφθηκαν για επανεξέταση μετά από μαζικό έλεγχο σε περίπου 400 περιπτώσεις που είχαν απομακρυνθεί από το τιμόνι για λόγους υγείας. Όλα αυτά δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την προσθήκη οχημάτων, αλλά κυρίως τη δυνατότητα να υπάρξει επαρκές προσωπικό για να τα λειτουργήσει στην πράξη.

Εξίσου σοβαρό παραμένει και το πρόβλημα καθαρισμού των οχημάτων. Οι διαγωνιστικές διαδικασίες σκοντάφτουν σε συνεχείς προσφυγές μεταξύ εταιρειών, με αποτέλεσμα λεωφορεία και τρόλεϊ να κυκλοφορούν συχνά σε μη αποδεκτή κατάσταση καθαριότητας. Σύμφωνα με πηγές της ΟΣΥ, υπάρχουν περιπτώσεις εταιρειών που συμμετέχουν μόνο για να μπλοκάρουν διαδικασίες με ενστάσεις, χωρίς να διαθέτουν πραγματικό έργο στον οργανισμό.

Ως απάντηση, προωθείται από το Υπερταμείο νέος κανονισμός προμηθειών με μεγαλύτερη ευελιξία για τις εταιρείες που υπάγονται σε αυτόν, ο οποίος αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος Απριλίου. Ωστόσο, μέχρι τότε εφαρμόζονται προσωρινές λύσεις με δίμηνες και εννεάμηνες συμβάσεις, οι οποίες κοστίζουν περισσότερο και αφήνουν κενά στην καθημερινή συντήρηση του στόλου.

Ενίσχυση της υπηρεσίας μετακίνησης ΑμεΑ

Μέσα σε αυτό το σύνθετο τοπίο, η ΟΣΥ προχωρά και σε αναβάθμιση της υπηρεσίας μετακίνησης ΑμεΑ, ενισχύοντας τον ειδικά διαμορφωμένο στόλο της με επτά νέα οχήματα. Έτσι, ο συνολικός αριθμός οχημάτων της συγκεκριμένης υπηρεσίας αυξάνεται από τρία σε δέκα, γεγονός που επιτρέπει σημαντική διεύρυνση της εξυπηρέτησης.

Με βάση τον σχεδιασμό, η δυναμικότητα της υπηρεσίας θα φτάσει σε περισσότερους από 5.500 πολίτες ετησίως, έναντι περίπου 3.000 που καλύπτονταν μέχρι σήμερα. Η υπηρεσία παραμένει δωρεάν και αφορά όχι μόνο μετακινήσεις για ιατρικούς λόγους, αλλά και κοινωνικές ή ψυχαγωγικές δραστηριότητες, ενώ παράλληλα σχεδιάζεται η μετάβαση σε σύστημα ηλεκτρονικού προγραμματισμού μέσω ψηφιακής πλατφόρμας και εφαρμογής.

Η εικόνα που διαμορφώνεται συνολικά είναι σύνθετη: από τη μία πλευρά, νέες αναθέσεις σε ιδιώτες, επέκταση των συμβάσεων και παραδοχή ότι η ΟΣΥ δεν μπορεί ακόμη να σηκώσει μόνη της το έργο· από την άλλη, επενδύσεις σε νέο στόλο, προσπάθειες προσλήψεων και κοινωνικές παρεμβάσεις όπως η ενίσχυση της υπηρεσίας για τα ΑμεΑ. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: αν όλη αυτή η πολυδιάσπαση του μοντέλου θα οδηγήσει σε καλύτερες συγκοινωνίες ή αν απλώς θα παγιώσει ένα σύστημα μόνιμων μπαλωμάτων πάνω σε ένα χρόνιο πρόβλημα.