ΟΗΕ: Αρχίζει η μυστική μάχη για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες

Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναμένεται να ανοίξει την Πέμπτη 30 Ιουλίου την πρώτη κρίσιμη φάση της διαδικασίας για την επιλογή του προσώπου που θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες στη θέση του Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.

Τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας θα συμμετάσχουν σε ανεπίσημη και μυστική ψηφοφορία κεκλεισμένων των θυρών, εξετάζοντας τις υποψηφιότητες επτά προσώπων που διεκδικούν την ηγεσία του διεθνούς οργανισμού.

Η συγκεκριμένη διαδικασία δεν αποτελεί την τελική εκλογή. Πρόκειται για μια πρώτη καταγραφή των συσχετισμών, μέσω της οποίας θα αποτυπωθεί ποιοι υποψήφιοι συγκεντρώνουν ισχυρότερη υποστήριξη και ποιοι αντιμετωπίζουν σοβαρές αντιστάσεις στο εσωτερικό του Συμβουλίου.

Οι υποψηφιότητες που έχουν τεθεί στο τραπέζι προέρχονται, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, από την Αργεντινή, τη Χιλή, την Κόστα Ρίκα, τον Ισημερινό, τη Γουιάνα, τη Σενεγάλη και την Ουγκάντα.

Το πρόσωπο που θα αναλάβει την ηγεσία του ΟΗΕ δεν προκύπτει απευθείας από τις ανεπίσημες ψηφοφορίες. Το Συμβούλιο Ασφαλείας οφείλει να καταλήξει σε έναν υποψήφιο και να τον προτείνει στη Γενική Συνέλευση, η οποία θα προχωρήσει στην επίσημη έγκρισή του.

Ο νέος Γενικός Γραμματέας αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα το 2027, μετά την ολοκλήρωση της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες.

Η πραγματική μάχη διεξάγεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας

Η αρχική επιλογή του επικεφαλής του ΟΗΕ βρίσκεται ουσιαστικά στα χέρια του Συμβουλίου Ασφαλείας και όχι στο σύνολο των κρατών-μελών του Οργανισμού.

Στο Συμβούλιο συμμετέχουν 15 χώρες. Οι πέντε μόνιμες είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Κίνα, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Κάθε μία διαθέτει δικαίωμα βέτο, γεγονός που της επιτρέπει να μπλοκάρει οποιαδήποτε υποψηφιότητα θεωρεί αντίθετη προς τα στρατηγικά της συμφέροντα.

Τα υπόλοιπα δέκα κράτη συμμετέχουν ως μη μόνιμα μέλη, με διετή θητεία. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η Ελλάδα, η οποία θα λάβει μέρος στις διαβουλεύσεις και στις σχετικές ψηφοφορίες.

Για να διαμορφωθεί η τελική πρόταση απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι. Παράλληλα, καμία από τις πέντε μόνιμες δυνάμεις δεν πρέπει να ασκήσει βέτο.

Αυτός ο μηχανισμός μετατρέπει τη διαδικασία σε μια σύνθετη διπλωματική διαπραγμάτευση. Η διεθνής αναγνωρισιμότητα, η πολιτική εμπειρία και η δημόσια εικόνα κάθε υποψηφίου έχουν σημασία, όμως καθοριστικός παράγοντας παραμένει η δυνατότητά του να μην προκαλέσει την απόλυτη αντίδραση κάποιας μεγάλης δύναμης.

Μεταξύ των προσώπων που εμφανίζονται με αυξημένες πιθανότητες βρίσκεται ο Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή, επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας.

Η πολυετής διπλωματική του εμπειρία και ο κεντρικός ρόλος του στη διεθνή πυρηνική εποπτεία του προσδίδουν ισχυρό θεσμικό βάρος. Η υποψηφιότητά του μπορεί να προβληθεί ως τεχνοκρατική και σχετικά ουδέτερη επιλογή σε σύγκριση με έναν έντονα κομματικό ή πολιτικό υποψήφιο.

Την ίδια στιγμή, η στάση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας σε ζητήματα που σχετίζονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ενδέχεται να προκαλέσει επιφυλάξεις στη Μόσχα, στην Τεχεράνη και σε άλλες κυβερνήσεις που έχουν συγκρουστεί με την υπηρεσία.

Ισχυρή παρουσία στη διαδικασία διαθέτει και η πρώην πρόεδρος της Χιλής, Μισέλ Μπασιλέτ, η οποία έχει υπηρετήσει ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Η Μπασιλέτ διαθέτει σημαντικό διεθνές προφίλ, κυβερνητική εμπειρία και βαθιά γνώση του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Η εκλογή της θα ικανοποιούσε παράλληλα το αίτημα για την ανάδειξη της πρώτης γυναίκας Γενικής Γραμματέως στην ιστορία του Οργανισμού.

Το παρελθόν της στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι πολιτικές θέσεις που έχει εκφράσει μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις από κράτη που έχουν δεχθεί κριτική κατά τη διάρκεια της θητείας της. Η Κίνα αναμένεται να εξετάσει ιδιαίτερα προσεκτικά το σχετικό ιστορικό, ενώ επιφυλάξεις ενδέχεται να εκφραστούν και από τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία.

Μεταξύ των υποψηφίων περιλαμβάνεται και η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα, οικονομολόγος με πολυετή θητεία σε διεθνείς οργανισμούς και στον ΟΗΕ.

Η Γκρίνσπαν θεωρείται λιγότερο πολιτικά φορτισμένη από άλλους διεκδικητές και διαθέτει ισχυρά ερείσματα στη Λατινική Αμερική. Η υποψηφιότητά της ενισχύεται επίσης από την πίεση για την εκλογή γυναίκας στην κορυφή του Οργανισμού.

Βασικό της μειονέκτημα θεωρείται η περιορισμένη επιρροή που φέρεται να διαθέτει στις μεγάλες δυνάμεις, οι οποίες θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό την τελική έκβαση της διαδικασίας.

Η υποψηφιότητα του Μάκι Σαλ και το αίτημα για γυναίκα επικεφαλής

Στη μάχη για τη θέση συμμετέχει και ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης, Μάκι Σαλ, ο οποίος παρουσιάζεται ως πιθανή συμβιβαστική επιλογή λόγω της κυβερνητικής και διπλωματικής του εμπειρίας.

Ο Σαλ διατήρησε επαφές με πολλές κυβερνήσεις κατά τη διάρκεια της προεδρίας του από το 2012 έως το 2024 και έχει συνομιλήσει με χώρες που συμμετέχουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Κίνα.

Η υποψηφιότητά του δεν φαίνεται να απολαμβάνει ενιαία στήριξη από το σύνολο των αφρικανικών κρατών. Στο εσωτερικό της Αφρικανικής Ένωσης έχουν καταγραφεί διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την ανάγκη διαμόρφωσης κοινής γραμμής.

Παράλληλα, η περίοδος της διακυβέρνησής του στη Σενεγάλη έχει δεχθεί επικρίσεις από πολιτικούς αντιπάλους του, κυρίως για ζητήματα δημοκρατικής λειτουργίας και εσωτερικής πολιτικής.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να αποτελέσει μια σταθερή και προβλέψιμη επιλογή. Η Γαλλία ενδέχεται να αξιολογήσει θετικά τη γαλλοφωνία και τις ιστορικές σχέσεις με τη Σενεγάλη, ενώ η Κίνα μπορεί να δώσει βάρος στις θέσεις του για την ανάπτυξη και τις επενδύσεις.

Η Ρωσία αναμένεται να εξετάσει τον βαθμό ανεξαρτησίας του από τις δυτικές κυβερνήσεις, καθώς η στάση του επόμενου Γενικού Γραμματέα απέναντι στις διεθνείς κρίσεις θα αποτελέσει βασικό κριτήριο για τη Μόσχα.

Πέρα από τα ονόματα, η διαδικασία έχει αποκτήσει έντονο πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα, καθώς ενισχύεται η πίεση για την εκλογή της πρώτης γυναίκας στην ηγεσία του ΟΗΕ.

Στα 80 χρόνια λειτουργίας του Οργανισμού, καμία γυναίκα δεν έχει καταλάβει τη θέση του Γενικού Γραμματέα. Η απαίτηση για αλλαγή ενισχύει κυρίως τις υποψηφιότητες της Μισέλ Μπασιλέτ και της Ρεμπέκα Γκρίνσπαν.

Ισχυρό επιχείρημα προβάλλει και η Λατινική Αμερική, καθώς η περιοχή θεωρεί ότι έχει έρθει η σειρά της να αναλάβει την ηγεσία του ΟΗΕ, έπειτα από πολλές δεκαετίες απουσίας από τη συγκεκριμένη θέση.

Η τελική επιλογή, πάντως, σπάνια καθορίζεται αποκλειστικά από τη δημοτικότητα ή το ισχυρότερο βιογραφικό. Στο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών επικρατεί συνήθως το πρόσωπο που μπορεί να συγκεντρώσει τις απαιτούμενες ψήφους χωρίς να προκαλέσει βέτο από κάποια από τις πέντε μεγάλες δυνάμεις.

Η μυστική ψηφοφορία της Πέμπτης θα αποτελέσει την πρώτη σοβαρή δοκιμασία για τους επτά υποψηφίους και θα αποκαλύψει τις αρχικές ισορροπίες σε μια διαδικασία όπου οι δημόσιες δηλώσεις έχουν μικρότερη σημασία από τις παρασκηνιακές συμφωνίες.