ΟΗΕ: Η Ρωσία εντείνει τη διακρατική καταστολή

Η Ρωσία έχει εντείνει δραματικά τις επιχειρήσεις παρακολούθησης, εκφοβισμού και αντιποίνων εναντίον των επικριτών της που διαμένουν στο εξωτερικό, από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της στην Ουκρανία το 2022. Την εκτίμηση αυτή διατύπωσε σήμερα εμπειρογνώμονας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, παρουσιάζοντας μια νέα έκθεση που βασίζεται σε εκατοντάδες τεκμηριωμένες υποθέσεις και αποτυπώνει τη μετατόπιση της ρωσικής κατασταλτικής μηχανής πέραν των συνόρων της χώρας.

Η Ειδική Εισηγήτρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα στη Ρωσία, Μαριάνα Κατζάροβα, μιλώντας ενώπιον του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενεύη, τόνισε ότι η Μόσχα έχει καταστεί ένας από τους πιο ενεργούς δρώντες στον τομέα της λεγόμενης «διακρατικής καταστολής». Η ίδια ανέφερε ότι οι μέθοδοι περιλαμβάνουν απόπειρες δολοφονίας, σωματικές επιθέσεις και δηλητηριάσεις, στοχεύοντας άτομα που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα αλλά εξακολουθούν να θεωρούνται αντιφρονούντες από το καθεστώς.

«Πρόκειται για τη συνέχιση, εκτός των συνόρων της Ρωσίας, του ίδιου δομικού, κρατικά χορηγούμενου συστήματος καταστολής που έχω τεκμηριώσει στο εσωτερικό», δήλωσε χαρακτηριστικά η Κατζάροβα, επικαλούμενη τα ευρήματα της νέας έκθεσής της, η οποία στηρίζεται σε 400 τεκμηριωμένες υποθέσεις. «Το να φύγει κανείς από τη Ρωσία δεν σημαίνει ότι αφήνει πίσω του τη ρωσική καταστολή», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας τη διασυνοριακή φύση της απειλής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην έκθεση, περίπου 650.000 έως 900.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη Ρωσία από το 2022, αναζητώντας ασφάλεια σε άλλες χώρες. Η διπλωματική αποστολή της Ρωσίας στη Γενεύη δεν απάντησε αμέσως σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό της έκθεσης, αν και η Μόσχα έχει στο παρελθόν αρνηθεί κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς ότι προβαίνει σε εχθρικές ενέργειες σε ξένο έδαφος, κάνοντας λόγο για εκστρατεία δυσφήμισης από τη Δύση.

Η έκθεση, η οποία επικαλείται στοιχεία της κοινωνίας των πολιτών, καταγράφει μια ανησυχητική αύξηση των περιστατικών «διακρατικής καταστολής», τα οποία τριπλασιάστηκαν από 29 την περίοδο 2014-2021 σε 89 την περίοδο 2022-2024. Αν και η Ρωσία έχει μακρά ιστορία δολοφονιών και εκφοβισμού πέρα από τα σύνορά της —συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του πρώην πράκτορα της KGB, Αλεξάντερ Λιτβινένκο, στο Λονδίνο το 2006—, η μέθοδος και η κλίμακα των επιθέσεων έχουν μετατοπιστεί από την ανοιχτή βία προς μυστικά, διοικητικά και ψηφιακά μέσα, όπως διαπίστωσε η Κατζάροβα.

«Η καταστολή πλέον λειτουργεί μέσω ενταλμάτων σύλληψης, βάσεων δεδομένων, τραπεζών, ψηφιακών συστημάτων και διακομιστών μεσολάβησης — είναι φθηνότερη, επεκτάσιμη και σχεδιασμένη για να αποφεύγει την απόδοση ευθύνης», δήλωσε η Ειδική Εισηγήτρια, περιγράφοντας ένα σύστημα που αξιοποιεί τη γραφειοκρατία και την τεχνολογία για να πλήξει τους αντιπάλους του Κρεμλίνου.

Αποκλεισμένοι τραπεζικοί λογαριασμοί

Η έκθεση εξηγεί λεπτομερώς πώς η Ρωσία καταχωρεί άτομα στον κατάλογο «τρομοκρατών και εξτρεμιστών» της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Χρηματοοικονομικής Εποπτείας (Rosfinmonitoring), γεγονός που προκαλεί σοβαρές ανησυχίες και οδηγεί στον αποκλεισμό τραπεζικών λογαριασμών σε ευρωπαϊκά και αμερικανικά τραπεζικά ιδρύματα. Η πρακτική αυτή έχει ως αποτέλεσμα τον οικονομικό στραγγαλισμό των στοχευόμενων ατόμων, ακόμη και αν αυτά διαμένουν νόμιμα στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι ρωσικές αρχές έχουν επίσης περιορίσει την παροχή υπηρεσιών και την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων προς πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Έλενα Πουσκαριόβα, στην οποία η ρωσική πρεσβεία στον Καναδά αρνήθηκε να παράσχει προξενικές υπηρεσίες, επικαλούμενη «απειλή για την ασφάλεια», μετά τη διαμαρτυρία της για την απελευθέρωση του Αλεξέι Ναβάλνι και άλλων πολιτικών κρατουμένων.

Η Ρωσία είναι η χώρα που υποβάλλει πιο συχνά αιτήματα σύλληψης στην Ιντερπόλ, αν και περίπου το ήμισυ των υποθέσεων που αφορούσαν τη Ρωσία και εξετάστηκαν από το εποπτικό όργανο της Ιντερπόλ το 2024 δεν πληρούσαν τις προδιαγραφές, ανέφερε η Κατζάροβα. Στους στόχους αυτών των επιχειρήσεων περιλαμβάνονται μετανάστες που τάσσονται κατά του πολέμου, δημοσιογράφοι και μη κυβερνητικές οργανώσεις. Αν και οι επιθέσεις αυτές συμβαίνουν κυρίως στον Νότιο Καύκασο και στα κράτη της Κεντρικής Ασίας, τα τεκμηριωμένα περιστατικά έχουν αυξηθεί δραματικά στην Ευρώπη και πέραν αυτής, σύμφωνα με την έκθεση.