ΟΗΕ: Προετοιμασία για ακραία φαινόμενα

Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ένα ιδιαίτερα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο, το οποίο χαρακτηρίζεται ήδη ως «Super El Niño», βρίσκεται προ των πυλών και αναμένεται να επηρεάσει το παγκόσμιο κλίμα μέσα στους επόμενους μήνες. Η πιθανή του ανάπτυξη αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ακραίων καιρικών φαινομένων, έντονων καυσώνων και νέων ιστορικών ρεκόρ θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, η πιθανότητα εκδήλωσης του φαινομένου κατά την περίοδο Ιουνίου – Αυγούστου 2026 φτάνει πλέον το 80%, ενώ η πιθανότητα να παραμείνει ενεργό τουλάχιστον έως τον Νοέμβριο αγγίζει το 90%.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το επερχόμενο El Niño μπορεί να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα επεισόδια που έχουν καταγραφεί ποτέ, επηρεάζοντας την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, τις βροχοπτώσεις, τις ξηρασίες και τις θερμοκρασίες σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, απηύθυνε αυστηρή προειδοποίηση προς τις κυβερνήσεις, επισημαίνοντας ότι η επιστήμη δείχνει καθαρά την έλευση του φαινομένου με πολύ υψηλή πιθανότητα τους επόμενους μήνες.

Όπως ανέφερε, το El Niño αναμένεται να λειτουργήσει ως επιταχυντής της κλιματικής κρίσης, ενισχύοντας περαιτέρω τις ήδη αυξημένες θερμοκρασίες που προκαλεί η υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι επιπτώσεις, σύμφωνα με τον ίδιο, θα είναι πιο έντονες, θα εξαπλωθούν σε μεγαλύτερη γεωγραφική κλίμακα και θα διαπεράσουν τα σύνορα με μεγάλη ταχύτητα.

Ο Γκουτέρες κάλεσε τις χώρες να κινηθούν ταχύτερα προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να ενισχύσουν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ώστε οι κοινωνίες να είναι καλύτερα προετοιμασμένες απέναντι σε καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες και ακραία φαινόμενα.

Τι είναι το Ελ Νίνιο

Το φαινόμενο Ελ Νίνιο αποτελεί μέρος του φυσικού κλιματικού κύκλου El Niño – Southern Oscillation, γνωστού ως ENSO. Ο κύκλος αυτός εναλλάσσεται κάθε δύο έως επτά χρόνια ανάμεσα σε θερμή φάση, δηλαδή το El Niño, και ψυχρή φάση, τη La Niña.

Κατά τη διάρκεια του El Niño, μεγάλες μάζες θερμότερων νερών στον Ειρηνικό Ωκεανό μετακινούνται προς τα ανατολικά. Η μετακίνηση αυτή οδηγεί σε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της επιφάνειας της Γης και επηρεάζει σταδιακά την ατμόσφαιρα, προκαλώντας αλλαγές στα παγκόσμια καιρικά πρότυπα.

Η θερμότητα που συσσωρεύεται στον ωκεανό απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα επί πολλούς μήνες, επηρεάζοντας τις βροχοπτώσεις, τους ανέμους, τις θερμοκρασίες και τη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων.

Αν και το El Niño είναι φυσικό φαινόμενο και αποτελεί μέρος του κλιματικού συστήματος της Γης εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, η σημερινή συγκυρία προκαλεί αυξημένη ανησυχία. Ο πλανήτης είναι ήδη θερμότερος λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, γεγονός που σημαίνει ότι ένα ισχυρό El Niño μπορεί να προσθέσει νέα θερμική πίεση σε ένα ήδη επιβαρυμένο σύστημα.

Τα στοιχεία που παρακολουθούν οι επιστήμονες ενισχύουν την ανησυχία. Οι μετρήσεις του ΟΗΕ δείχνουν ότι η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό πλησιάζει ήδη τα επίπεδα που συνδέονται με την έναρξη ενός επεισοδίου El Niño.

Ακόμη πιο ανησυχητικές είναι οι μετρήσεις κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού, όπου έχουν καταγραφεί θερμοκρασίες έως και 6 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο. Οι επιστήμονες περιγράφουν αυτή τη συγκέντρωση θερμότητας ως μια τεράστια δεξαμενή ενέργειας, ικανή να τροφοδοτήσει και να ενισχύσει το φαινόμενο τους επόμενους μήνες.

Την ίδια ώρα, και οι ατμοσφαιρικοί δείκτες που παρακολουθούν οι μετεωρολόγοι δείχνουν ότι οι συνθήκες ευνοούν την πλήρη ανάπτυξη του φαινομένου, αυξάνοντας την πιθανότητα μιας έντονης και παρατεταμένης φάσης El Niño.

Οι περιοχές που κινδυνεύουν περισσότερο

Κάθε επεισόδιο El Niño έχει τα δικά του χαρακτηριστικά, ωστόσο ιστορικά το φαινόμενο συνδέεται με μεγάλες μεταβολές στα καιρικά πρότυπα σε παγκόσμια κλίμακα. Οι επιπτώσεις του δεν εμφανίζονται παντού με τον ίδιο τρόπο, καθώς σε ορισμένες περιοχές προκαλεί έντονες βροχοπτώσεις και σε άλλες παρατεταμένη ξηρασία.

Οι επιστήμονες προβλέπουν αυξημένες βροχοπτώσεις σε περιοχές της νότιας Νότιας Αμερικής, στις νότιες πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών, σε τμήματα της Ανατολικής Αφρικής και σε περιοχές της Κεντρικής Ασίας.

Αντίθετα, ξηρότερες συνθήκες αναμένονται στην Κεντρική Αμερική, σε τμήματα της βόρειας Νότιας Αμερικής, στην Καραϊβική, στην Αυστραλία, στην Ινδονησία και σε περιοχές της Νότιας Ασίας. Οι περιοχές αυτές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με μεγαλύτερη πίεση στα υδατικά αποθέματα, αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιών και επιπτώσεις στη γεωργική παραγωγή.

Η συνδυασμένη επίδραση του Super El Niño και της κλιματικής αλλαγής μπορεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, να οδηγήσει το 2026 ανάμεσα στα θερμότερα έτη που έχουν καταγραφεί ποτέ. Δεν αποκλείεται να καταρριφθούν τα ρεκόρ των προηγούμενων ετών, όταν η παγκόσμια θερμοκρασία ξεπέρασε για πρώτη φορά το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.

Η Γενική Γραμματέας του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, Σελέστ Σάουλο, τόνισε ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να προετοιμαστούν άμεσα για ένα ενδεχομένως ισχυρό El Niño. Όπως προειδοποίησε, το φαινόμενο μπορεί να επιδεινώσει τόσο τις ξηρασίες όσο και τις έντονες βροχοπτώσεις, ενώ θα αυξήσει τον κίνδυνο καυσώνων στην ξηρά και στους ωκεανούς.

Η ίδια υπενθύμισε ότι ο τελευταίος ισχυρός κύκλος El Niño, την περίοδο 2023-2024, συγκαταλέγεται ήδη στους πέντε ισχυρότερους που έχουν καταγραφεί και συνέβαλε στα πρωτοφανή θερμοκρασιακά ρεκόρ που σημειώθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο.

Το μήνυμα των επιστημόνων είναι σαφές. Το El Niño δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο κακοκαιρίας, αλλά έναν παγκόσμιο κλιματικό μηχανισμό που, μέσα σε συνθήκες επιταχυνόμενης υπερθέρμανσης, μπορεί να πολλαπλασιάσει τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Η προετοιμασία των κρατών, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και η έγκαιρη προειδοποίηση δεν είναι πλέον επιλογές, αλλά αναγκαίες προϋποθέσεις προστασίας των κοινωνιών.