Κλιματικός φόρος ή υπερεθνική φορολόγηση χωρίς λογοδοσία;

Ο ΟΗΕ επανέρχεται τον Οκτώβριο με μια νέα προσπάθεια να αποκτήσει δική του πηγή εσόδων, αυτή τη φορά μέσω ενός μηχανισμού φορολόγησης των εκπομπών άνθρακα στη διεθνή ναυτιλία και την αεροπορία. Πίσω από το επίσημο επιχείρημα της αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, οι επικριτές βλέπουν μια επικίνδυνη απόπειρα επέκτασης εξουσίας από μη εκλεγμένους διεθνείς οργανισμούς.

Το σχέδιο αφορά δύο βασικούς οργανισμούς του ΟΗΕ: τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό και τον Διεθνή Οργανισμό Πολιτικής Αεροπορίας. Οι φορείς αυτοί προωθούν την επιβολή επιβαρύνσεων στη ναυτιλία και στις αερομεταφορές για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, ανοίγοντας τον δρόμο για μια μορφή διεθνούς φορολόγησης χωρίς άμεση δημοκρατική λογοδοσία.

Η κριτική που διατυπώνεται είναι σαφής: για πρώτη φορά ένας μη εκλεγμένος θεσμός επιχειρεί να αποκτήσει φορολογική ισχύ πάνω σε κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας οικονομίας. Αν αυτό το μοντέλο εφαρμοστεί, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για περιβαλλοντικό μέτρο, αλλά για θεσμικό προηγούμενο με βαριές συνέπειες.

Οι υποστηρικτές της πρότασης παρουσιάζουν τον φόρο άνθρακα ως εργαλείο για τη μείωση των εκπομπών και την αντιμετώπιση ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι επικριτές, όμως, υποστηρίζουν ότι ο πραγματικός στόχος είναι η δημιουργία μιας μόνιμης ανεξάρτητης χρηματοδοτικής ροής προς διεθνείς γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, οι οποίοι δεν ελέγχονται άμεσα από τους πολίτες.

Φόροι σε ναυτιλία και αεροπορία

Η ναυτιλία ευθύνεται περίπου για το 2% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, όμως διακινεί πάνω από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου. Αυτό σημαίνει ότι κάθε πρόσθετη επιβάρυνση στη ναυτιλία μπορεί να περάσει σχεδόν σε κάθε προϊόν που μεταφέρεται διεθνώς, από πρώτες ύλες και τρόφιμα έως βιομηχανικά αγαθά και καταναλωτικά προϊόντα.

Αντίστοιχα, η πολιτική αεροπορία αντιπροσωπεύει περίπου το 2,5% των παγκόσμιων εκπομπών. Η απαίτηση για αγορά αντισταθμίσεων διοξειδίου του άνθρακα θα αυξήσει το κόστος των διεθνών πτήσεων, με την τελική επιβάρυνση να μεταφέρεται στους επιβάτες, στις επιχειρήσεις και στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Σύμφωνα με την ανάλυση της Brenda Shaffer στην Telegraph, ο μηχανισμός αυτός θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός εμφανίζεται να αναμένει ποσά που μπορεί να κινηθούν μεταξύ 11 και 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων, εφόσον οι σχετικές υποχρεώσεις εφαρμοστούν στο πλαίσιο των διεθνών μεταφορών.

Το πολιτικό πρόβλημα δεν περιορίζεται στο ύψος του κόστους. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ποιος αποφασίζει, ποιος εισπράττει και ποιος ελέγχει. Η φορολογία χωρίς δημοκρατική εκπροσώπηση αποτελεί θεσμική κόκκινη γραμμή για κάθε δημοκρατική κοινωνία. Όταν η φορολογική εξουσία μεταφέρεται σε υπερεθνικούς οργανισμούς, οι πολίτες χάνουν τη δυνατότητα άμεσης πολιτικής λογοδοσίας.

Το κόστος για τη Δύση και το πλεονέκτημα της Κίνας

Ένα ακόμη σημείο έντονης κριτικής είναι ότι το βάρος τέτοιων πολιτικών θα πέσει κυρίως στις δυτικές οικονομίες. Οι χώρες που θα συμμορφωθούν άμεσα με τους νέους κανόνες θα δουν το κόστος μεταφορών και εμπορίου να αυξάνεται, ενώ ανταγωνιστές όπως η Κίνα μπορεί να βρεθούν σε ευνοϊκότερη θέση, αξιοποιώντας τις ασυμμετρίες της παγκόσμιας εφαρμογής.

Έτσι, ένα μέτρο που παρουσιάζεται ως παγκόσμια περιβαλλοντική παρέμβαση μπορεί στην πράξη να λειτουργήσει ως νέα επιβάρυνση για τις δυτικές κοινωνίες, αυξάνοντας τον πληθωρισμό και μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα. Το κόστος δεν θα το πληρώσουν οι διεθνείς οργανισμοί. Θα το πληρώσουν οι καταναλωτές, οι επιχειρήσεις και οι φορολογούμενοι.

Η πιο σκληρή κριτική αφορά το λεγόμενο «Blob», δηλαδή το ευρύτερο πλέγμα διεθνών γραφειοκρατών, συμβούλων, οργανισμών, ΜΚΟ και τεχνοκρατικών δικτύων που ζουν και επεκτείνονται μέσα από τέτοιες χρηματοδοτήσεις. Κάθε νέο έσοδο προς αυτό το σύστημα, υποστηρίζουν οι επικριτές, δημιουργεί περισσότερη εξουσία, περισσότερη προπαγάνδα και περισσότερα κίνητρα για νέους φόρους.

Το επιχείρημα είναι απλό: αν ο ΟΗΕ αποκτήσει ανεξάρτητη φορολογική βάση, δεν θα σταματήσει εκεί. Θα ζητήσει περισσότερα. Χωρίς άμεση δημοκρατική λογοδοσία, χωρίς εκλογικό έλεγχο και χωρίς σαφή όρια, οι διεθνείς γραφειοκρατικοί μηχανισμοί θα μπορούν να διευρύνουν διαρκώς την επιρροή και τους προϋπολογισμούς τους.

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο την κλιματική πολιτική. Αφορά την ίδια τη σχέση ανάμεσα στους πολίτες, τα κράτη και τους υπερεθνικούς θεσμούς. Αν η ναυτιλία και η αεροπορία γίνουν η πρώτη πύλη διεθνούς φορολόγησης, τότε αύριο μπορεί να ακολουθήσουν άλλοι τομείς της οικονομίας, πάντα με το ίδιο επιχείρημα της παγκόσμιας ανάγκης.

Το βασικό ερώτημα είναι ποιος έχει το δικαίωμα να φορολογεί. Οι εκλεγμένες κυβερνήσεις, που λογοδοτούν στους πολίτες, ή διεθνείς οργανισμοί που λειτουργούν μέσα από κλειστές διαδικασίες, τεχνοκρατικές επιτροπές και πολιτικά δίκτυα χωρίς άμεση λαϊκή εντολή;

Ο ΟΗΕ παρουσιάζει το σχέδιο ως αναγκαία απάντηση στην κλιματική κρίση. Οι επικριτές το βλέπουν ως κακόβουλη απόπειρα κατάληψης δημοσιονομικής εξουσίας. Αν εφαρμοστεί, το προηγούμενο θα είναι βαρύ: ένας υπερεθνικός μηχανισμός θα έχει ανοίξει την πόρτα στη φορολόγηση της παγκόσμιας οικονομίας χωρίς την έγκριση των κοινωνιών που θα πληρώσουν τον λογαριασμό.