Οι αληθινοί εχθροί της ελευθερίας και της δημοκρατίας

Ο θεσμός της άμεσης δημοκρατίας, όπως αυτή είχε διαμορφωθεί στην αρχαία Ελλάδα και αναπτύχθηκε στη συνέχεια μέσω των αιώνων, παραμένει για πολλούς μια ιδέα που αναζητά τον οριστικό της θρίαμβο. Η ανάγκη για την επιστροφή στην αυθεντική μορφή της δημοκρατίας, απαλλαγμένη από τα φαινόμενα διαφθοράς και χειραγώγησης, είναι όσο ποτέ πιο επίκαιρη σήμερα, καθώς ο κόσμος μας αντιμετωπίζει προκλήσεις που συνδέονται άμεσα με τις αποφάσεις των πολιτικών και τις αμφιλεγόμενες πολιτικές που έχουν υιοθετηθεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι κοινωνικές και πολιτικές κρίσεις, καθώς και η περιβαλλοντική καταστροφή, είναι απότοκες αυτών των επιλογών, οι οποίες συχνά νομιμοποιούνται μέσω της διαδικασίας των εκλογών, αν και η ίδια η διαδικασία εκλογής και η συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων έχουν αμφισβητηθεί.

Η βασική αντίφαση της σύγχρονης δημοκρατίας συνίσταται ακριβώς στο γεγονός ότι ενώ οι πολίτες διαμαρτύρονται ενάντια σε αποφάσεις που λαμβάνονται από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους, οι ίδιοι είναι οι πρώτοι που με την ψήφο τους νομιμοποιούν αυτούς τους πολιτικούς σχηματισμούς. Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο, στο οποίο οι πολίτες και οι εκπρόσωποί τους βρίσκονται σε συνεχή αντιπαράθεση. Μια σειρά αλληλοκατηγοριών προκύπτει, οδηγώντας σε κλίμα κοινωνικής έντασης, ακόμα και σε πολιτική πόλωση που δεν μπορεί να ξεπεραστεί εύκολα. Η κατάσταση αυτή οδηγεί σε έναν φαύλο κύκλο αμφισβήτησης, όπου οι πολίτες θεωρούν τους πολιτικούς τους υπεύθυνους για τα προβλήματα, αλλά συγχρόνως αποδέχονται την εξουσία τους και τη νομιμοποιούν με την ψήφο τους.

Το αποτέλεσμα αυτής της αντίφασης είναι η σταδιακή αποδοχή του συστήματος που παράγει αυτές τις καταστάσεις, ακόμα και από αυτούς που πλήττονται από αυτό. Στην ουσία, το δημοκρατικό σύστημα, όπως εφαρμόζεται σήμερα, έχει χάσει την ουσία του και έχει μετατραπεί σε ένα μηχανισμό που ευνοεί τη διατήρηση της εξουσίας από τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, τα πολιτικά κατεστημένα και τα συμφέροντα των πολυεθνικών και των καρτέλ. Αυτή η κατάσταση καθιστά τη δημοκρατία ένα εργαλείο που βρίσκεται πλέον στα χέρια των ισχυρών και όχι του λαού, απομακρύνοντας τον πολίτη από τον πυρήνα της πολιτικής διαδικασίας.

Η αλήθεια είναι ότι η δημοκρατία, όπως την εννοούμε σήμερα, δεν έχει καμία σχέση με την αυθεντική δημοκρατία των προγόνων μας. Οι Έλληνες πρόγονοι μας εισήγαγαν δύο θεσμούς που αποσκοπούσαν στη διασφάλιση της ισότητας και της συμμετοχής του πολίτη στη λήψη αποφάσεων: τη Βουλή και την Εκκλησία του Δήμου. Η Βουλή, αποτελούμενη από 500 μέλη, εκλεγόταν μέσω κλήρωσης και είχε ως σκοπό να εκπροσωπήσει την πλήρη ισότητα των πολιτών, χωρίς να υπάρχουν επιρροές από τα συμφέροντα των ισχυρών. Η Εκκλησία του Δήμου, που είχε απόλυτη εξουσία, ήταν το όργανο που διασφάλιζε την άμεση συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις του κράτους, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να ανατρέψουν ακόμα και τις αποφάσεις της Βουλής. Αυτή η μορφή δημοκρατίας, αν και είχε τα όριά της, αποτελούσε έναν θεσμό που επιδίωκε την ελεύθερη συμμετοχή και την ισότητα, βασικά στοιχεία της άμεσης δημοκρατίας.

Ωστόσο, η πραγματική δημοκρατία που επινοήθηκε από τους Αθηναίους ηττήθηκε από την ανόδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και την εγκαθίδρυση του απολυταρχικού καθεστώτος. Η έλευση του ρωμαϊκού ρεπουμπλικανισμού κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης, και η επανεμφάνιση της δημοκρατίας σε μορφή μεταμφιεσμένη ως ρεπουμπλικανισμός, οδήγησαν σε μια αλλοίωση της αρχικής έννοιας της δημοκρατίας. Από εκείνη την περίοδο και μετά, η δημοκρατία, όπως την γνωρίζουμε σήμερα, έχει υποστεί συνεχείς αλλαγές και στρεβλώσεις, οι οποίες την έχουν απομακρύνει από την έννοια της ισότητας και της αμεσότητας που υπήρχε στις αρχαίες δημοκρατίες.

Η σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι οι πολιτικοί θεσμοί που διεκδικούν τον τίτλο της δημοκρατίας συχνά εκλαμβάνονται ως το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή ως εργαλεία εξουσίας και χειραγώγησης, παρά ως όργανα για την προστασία των δικαιωμάτων του πολίτη και της ελευθερίας του. Ιδιαίτερα τα κόμματα και οι πολιτικοί σχηματισμοί, που φαίνεται να ελέγχονται από μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και διεθνείς δυνάμεις, συχνά αποτυγχάνουν να εκπροσωπήσουν τα συμφέροντα των πολιτών και να προσφέρουν λύσεις για τα καθημερινά τους προβλήματα. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας των πολιτικών κομμάτων, που συχνά υιοθετούν μεθόδους όπως οι πρωτοβουλίες του Γεωργίου Παπανδρέου για την ενίσχυση της κομματικής κυριαρχίας, οδηγεί σε έναν πολιτικό έλεγχο που περιορίζει τη δημοκρατική συμμετοχή και ενισχύει την επιρροή των ισχυρών συμφερόντων.

Η θεωρητική θεμελίωση του συστήματος που επικρατεί σήμερα βασίζεται στο ρεπουμπλικανισμό, ο οποίος θεμελιώνει την πολιτική εξουσία στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος, το οποίο, ωστόσο, ερμηνεύεται κατά το δοκούν από την εκάστοτε εξουσία. Οι πολιτικοί που βρίσκονται στην εξουσία συχνά επικαλούνται την προστασία του δημοσίου συμφέροντος, όμως στην πραγματικότητα αυτό συχνά υπηρετεί τα συμφέροντα των ισχυρών και δεν αντανακλά τις ανάγκες και τις επιθυμίες των πολιτών.

Η αναγκαία επιστροφή σε μια αυθεντική δημοκρατία προϋποθέτει τη δημιουργία νέων θεσμών που θα επιτρέπουν την πραγματική συμμετοχή του λαού στη λήψη αποφάσεων και την εξασφάλιση της ισοκρατίας, που ήταν το θεμέλιο της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας. Η δημοκρατία, για να επιτύχει, πρέπει να είναι άμεση και να διασφαλίζει την ισότητα και την ελευθερία για όλους τους πολίτες. Μόνο με την επιστροφή στην αυθεντική δημοκρατία και την αποδοχή της άμεσης συμμετοχής του πολίτη μπορούμε να διασφαλίσουμε την προστασία των δικαιωμάτων του και τη δημιουργία μιας πιο δίκαιης κοινωνίας.