Οι δασμοί Τραμπ, το Εφετείο και η μεγάλη μάχη για το όριο της προεδρικής εξουσίας

Η απόφαση του Ομοσπονδιακού Εφετείου των ΗΠΑ στις 29 Αυγούστου δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Είναι μια καμπή που ανοίγει μέτωπο για το τι σημαίνει «έκτακτη οικονομική εξουσία» του προέδρου, πώς ορίζεται το Σύνταγμα σε σχέση με τη φορολογία και πού σταματά η «ρύθμιση» και αρχίζει ο φόρος. Κι όπως συχνά στην αμερικανική δικαιοσύνη, πίσω από την νομική γλώσσα ξεδιπλώνεται μια ψυχολογική και πολιτική αναμέτρηση που αφορά την ίδια τη φύση της εξουσίας.

Η υπόθεση αφορά τη χρήση του International Emergency Economic Powers Act (IEEPA), ενός νόμου του 1977 που σχεδιάστηκε ώστε να δώσει στον εκάστοτε πρόεδρο ευχέρεια να ανταποκρίνεται σε οικονομικές κρίσεις με εξωτερική προέλευση. Η φιλοσοφία του ήταν σαφής: να αντιμετωπίζονται εχθρικά κράτη ή δρώντες που απειλούν την αμερικανική ασφάλεια μέσω κυρώσεων, ελέγχων και περιορισμών. Δεν επρόκειτο ποτέ για γενική εντολή επιβολής φόρων.

Ο Τραμπ όμως χρησιμοποίησε αυτήν τη διάταξη για να επιβάλει δασμούς σε πλήθος εισαγόμενων αγαθών, δικαιολογώντας τους ως «ρύθμιση εισαγωγών». Το επιχείρημά του ήταν ότι η διάταξη δίνει το δικαίωμα στον πρόεδρο να ελέγχει με όποιον τρόπο κρίνει σκόπιμο την εισροή προϊόντων που «απειλούν» τη χώρα.

Το Εφετείο απέρριψε αυτήν τη λογική. Με πλειοψηφία 7 έναντι 4, οι δικαστές υπογράμμισαν ότι οι δασμοί δεν είναι ρύθμιση, αλλά φόρος. Και το Σύνταγμα αναγνωρίζει ρητά ότι το δικαίωμα επιβολής φόρων ανήκει στο Κογκρέσο. Το γεγονός ότι σε κάποιες περιπτώσεις η νομοθετική εξουσία έχει παραχωρήσει στο εκτελεστικό σώμα περιορισμένες αρμοδιότητες δεν σημαίνει ότι το IEEPA μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «λευκή επιταγή».

Μάλιστα, τέσσερις από τους επτά δικαστές της πλειοψηφίας έγραψαν χωριστές σύμφωνες γνώμες, επαναλαμβάνοντας με ακόμη πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι η χρήση του IEEPA από τον Τραμπ ήταν κατάχρηση. Ήθελαν να μην αφήσουν περιθώρια αμφισημίας: το εργαλείο της «έκτακτης οικονομικής εξουσίας» δεν μπορεί να μετατραπεί σε όχημα για γενική εμπορική πολιτική.

Το επιχείρημα της μειοψηφίας

Οι τέσσερις διαφωνούντες, ανάμεσά τους δύο διορισμένοι από τον Ομπάμα, ανέπτυξαν μια διαφορετική προσέγγιση. Θεώρησαν ότι οι φόροι, ιστορικά, συχνά λειτουργούν ως μηχανισμός ρύθμισης συμπεριφοράς. Αν η φιλοσοφία του IEEPA είναι να αλλάζει τη συμπεριφορά ξένων δρώντων που θεωρούνται απειλή, γιατί να αποκλειστεί η χρήση δασμών; Πρόκειται για μια ερμηνεία που δίνει ευρύτερη ελευθερία στον πρόεδρο, προτάσσοντας τον πραγματισμό έναντι του στενού συνταγματικού κειμένου.

Η συλλογιστική αυτή θυμίζει άλλες υποθέσεις όπου η έννοια της «φορολογικής ρύθμισης» λειτούργησε ως γέφυρα για να δικαιολογηθεί κυβερνητική παρέμβαση – όπως στο Obamacare. Ωστόσο, η μειοψηφία αγνόησε το βασικό: η εξουσία επιβολής φόρων είναι, κατεξοχήν, νομοθετική. Η εκτελεστική εξουσία δεν μπορεί να την οικειοποιηθεί με απλή ερμηνευτική ευελιξία.

Οι νομικοί του Τραμπ επικαλέστηκαν τον Νόμο «Trading with the Enemy Act» του 1917 και τη μεταγενέστερη απόφαση Yoshida II, που είχε δώσει σε προέδρους περιορισμένες δυνατότητες δασμών. Η πλειοψηφία απάντησε ότι η Yoshida II αφορούσε εξαιρετικά συγκεκριμένο πλαίσιο και δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως γενική μεταβίβαση εξουσίας. Με άλλα λόγια, το νομικό υπόβαθρο που προσπάθησε να επικαλεστεί ο Τραμπ ήταν επιλεκτική ανάγνωση και όχι στέρεο προηγούμενο.

Το Εφετείο ανέστειλε την εφαρμογή της απόφασής του, παραπέμποντας την υπόθεση στο Ανώτατο Δικαστήριο. Εκεί, το ζήτημα γίνεται αναπόφευκτα πολιτικό. Η συντηρητική πλειοψηφία του SCOTUS έχει δείξει φέτος διάθεση να ακολουθήσει τη «σολομώντεια» οδό: να δίνει στον Τραμπ μερικές νίκες ώστε να μην καταγγείλει «πλήρη εχθρότητα», αλλά ταυτόχρονα να περιορίζει τον χώρο του, υπερασπιζόμενη το ίδιο το κύρος του Δικαστηρίου.

Υπάρχει μνήμη και θεσμικό ένστικτο: οι επιθέσεις που δέχτηκαν οι δικαστές από Δημοκρατικούς πολιτικούς και διαδηλωτές στο παρελθόν άφησαν τραύματα. Κανείς δεν θέλει να δώσει αφορμή για νέες κατηγορίες περί «δικτατορίας» είτε από τη μία είτε από την άλλη πλευρά.

Τα πιθανά σενάρια στο Ανώτατο

Το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί να επιλέξει μια απόφαση που συνδυάζει επιβεβαίωση και περιορισμό:

• Να αναγνωρίσει στον πρόεδρο το δικαίωμα επιβολής δασμών υπό το IEEPA, αλλά μόνο ως προσωρινό μέτρο «έκτακτης ανάγκης», με αυστηρό χρονικό ορίζοντα και σαφείς στόχους. Αυτό θα κρατήσει ζωντανή τη δασμολογική πολιτική, αλλά θα φορτώσει την εκτελεστική εξουσία με βάρος τεκμηρίωσης που ανοίγει παράθυρα σε νέες δικαστικές προσφυγές.
• Να επικυρώσει γενικά τη χρήση του IEEPA, αλλά να «κόψει» τις πιο επικίνδυνες μορφές, όπως οι ανταποδοτικοί δασμοί, αφήνοντας τον πρόεδρο να παίξει εντός ενός ελεγχόμενου «sandbox».

Σε κάθε περίπτωση, το Ανώτατο Δικαστήριο δύσκολα θα παραδώσει μια ολοκληρωτική νίκη. Θα προσπαθήσει να ισορροπήσει, να κρατήσει το κύρος του θεσμού και να αποφύγει τον κίνδυνο να φανεί ότι παραδίδει λευκή επιταγή στον Λευκό Οίκο.

Η ουσία της υπόθεσης ξεπερνά τον Τραμπ. Αγγίζει το πώς οι ΗΠΑ ορίζουν την ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στον πρόεδρο και το Κογκρέσο σε καιρούς «έκτακτης ανάγκης». Αν η «ρύθμιση» ερμηνευτεί τόσο χαλαρά ώστε να περιλαμβάνει και τη φορολογία, τότε κάθε πρόεδρος θα μπορεί να νομοθετεί φόρους στο όνομα της εθνικής ασφάλειας. Αν όχι, το εκτελεστικό θα πρέπει να περιοριστεί, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι χάνει εργαλεία πίεσης στο διεθνές εμπόριο.

Η επόμενη πράξη θα παιχτεί στο Ανώτατο Δικαστήριο, με φόντο την εκλογική μάχη του 2024 και το ερώτημα αν οι θεσμοί θα αντέξουν τη συνεχή δοκιμασία από έναν πρόεδρο που βλέπει το Σύνταγμα ως όπλο ευελιξίας και όχι ως όριο. Στο τέλος, δεν είναι μόνο οι δασμοί που κρίνονται, αλλά και η ικανότητα του αμερικανικού συστήματος να συγκρατεί τον Καίσαρα.