Οι Ευρωπαίοι βλέπουν σαν εφιάλτη την επιστροφή Τραμπ στην εξουσία

Ο αμερικανικός λαός ίσως ετοιμάζεται να διαλύσει για ακόμα μια φορά την δυτική συμμαχία. Αυτή τη φορά, όμως, τα πράγματα μπορεί να είναι πολύ χειρότερα.

Πριν από μια αμερικανική προεδρική εκλογή που είναι τόσο αμφίρροπη ώστε κανείς να μην μπορεί να προβλέψει τον νικητή, ανώτατοι αξιωματούχοι στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν αγωνιωδώς να προετοιμαστούν για την πιθανή επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.

Πολιτικοί αναλυτές και δημοσκόποι που εργάζονται για κυβερνήσεις σε όλη την Ευρώπη βλέπουν όλο και περισσότερο τον πρώην Ρεπουμπλικανό πρόεδρο να βρίσκεται στα πρόθυρα μιας από τις πιο εντυπωσιακές επιστροφές στην ιστορία.

Κανείς δεν πιστεύει ότι η υποψήφια του Δημοκρατικού Κόμματος, η Αντιπρόεδρος Καμάλα Χάρις, δεν έχει πιθανότητες. Ωστόσο, η εκλογή της θα σήμαινε σε μεγάλο βαθμό τη συνέχιση του υπάρχοντος status quo.

Μια νίκη του Τραμπ, όμως, θα προκαλούσε κύμα πανικού σε μια ήπειρο χωρίς ξεκάθαρη πορεία, η οποία ήδη δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει δύο πολέμους στα περιφερειακά της σύνορα.

Σαφώς, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη επιβιώσει από μία προεδρία του Τραμπ. Μερικοί ηγέτες μάλιστα θα υποστήριζαν ότι βγήκε πιο ισχυρή από αυτήν την εμπειρία.

Ωστόσο, στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διαμορφώνεται μια συναίνεση: Η επιστροφή του «ταραχοποιού» Τραμπ θα ενθάρρυνε τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, θα μπορούσε να προκαλέσει έναν καταστροφικό εμπορικό πόλεμο και να οξύνει τις πολιτικές διαιρέσεις στην ήπειρο.

Και όχι μόνο η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα αδύναμη αυτή τη στιγμή, με μια οικονομία που δυσκολεύεται και με ηγέτες που παλεύουν στη Γερμανία και τη Γαλλία. Επίσης, θα ήταν ένας διαφορετικός Τραμπ που θα εμφανιζόταν στις συνόδους του ΝΑΤΟ και στις διεθνείς συναντήσεις, σε σχέση με την περίοδο 2016-2020.

Αφενός, δεν θα δεσμευόταν από Αμερικανούς αξιωματούχους που προσπαθούσαν να τον περιορίσουν κατά την πρώτη του θητεία. Αφετέρου, ο πρόεδρος που κάποτε αναφερόταν στην Ε.Ε. ως έναν από τους «μεγαλύτερους εχθρούς» της Αμερικής, θα κοιτούσε πιθανότατα την Ευρώπη με έντονο αίσθημα απογοήτευσης και εχθρότητας.

«Μια δεύτερη θητεία του Τραμπ θα ήταν διαφορετική», δήλωσε η Leslie Vinjamuri, διευθύντρια του προγράμματος για τις Η.Π.Α. και τις χώρες της Αμερικής στο Chatham House, ένα βρετανικό think tank. «Ξέρει πλέον ποιους θεωρεί ότι τον αδίκησαν, τόσο στη διεθνή σκηνή όσο και εντός της χώρας, και έχει καταστρώσει, μαζί με την ομάδα του, σχέδια για το πώς θα τους εμποδίσει.»

Ενθαρρυμένος Πούτιν

Μετά την πρώτη εκλογή του Τραμπ το 2016, οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορούσαν να παρηγορούνται με τη σκέψη ότι, ό,τι κι αν συνέβαινε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, η Ευρώπη ήταν ένα νησί σταθερότητας, προστατευμένο υπό την καθοδήγηση της ισχυρής Γερμανίδας Καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ.

Αυτή τη φορά, όμως, η ευρωπαϊκή ηγεσία είναι σε μεγάλο βαθμό απούσα. Ο διάδοχος της Μέρκελ, Όλαφ Σολτς, με το ζόρι διατηρεί τη συμμαχία του, ενώ ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει περιοριστεί σε ρόλο συμβολικό λόγω της ενδυνάμωσης της ακροδεξιάς.

Εν τω μεταξύ, η περιοχή γύρω από την Ευρώπη βρίσκεται σε αναταραχή. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή αποσπούν την προσοχή των ηγετών και εξαντλούν τους δυτικούς στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους. Χωρίς συνεχιζόμενη υποστήριξη από την Ουάσιγκτον, προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα για το πόσο καιρό ακόμα θα μπορεί η Ουκρανία να αντέξει απέναντι στις δυνάμεις του Πούτιν.

Στο Λονδίνο, η νέα κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ ανησυχεί ότι ο Τραμπ θα τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, διακόπτοντας τη στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο ή θέτοντάς την ως προϋπόθεση για άμεσες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις που θα παραχωρούσαν εδάφη στη Μόσχα.

Η υπόσχεση του Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία μέσα σε 24 ώρες από την ανάληψη της εξουσίας λαμβάνεται με παρόμοια σοβαρότητα και σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. «Η βοήθεια θα μπορούσε να σταματήσει μέσα σε μια νύχτα», είπε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Ο Πούτιν θα θελήσει να εκμεταλλευτεί την κατάσταση και να πει ότι παίρνω το Ντονμπάς, την Κριμαία και μετά θα περιμένω την επόμενη φορά.»

Η επόμενη φορά, φοβούνται πολλοί, θα μπορούσε να είναι μια ρωσική επίθεση σε χώρα όπως η Εσθονία, η Λιθουανία ή η Λετονία — όλες μέλη της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ — καθώς ο Πούτιν επιδιώκει να δοκιμάσει τη χλιαρή δέσμευση του Τραμπ στο ΝΑΤΟ και στις διατάξεις αμοιβαίας άμυνας της στρατιωτικής συμμαχίας.

Η Γαλλία έχει αξιοποιήσει την πιθανότητα επανεκλογής του Τραμπ για να καλέσει άλλες ευρωπαϊκές χώρες να ενισχύσουν τις στρατιωτικές τους δυνατότητες. «Δεν μπορούμε να αφήσουμε τους ψηφοφόρους στο Ουισκόνσιν να αποφασίσουν για την ευρωπαϊκή ασφάλεια», δήλωσε στην POLITICO ο Υπουργός Ευρώπης της Γαλλίας Μπενζαμέν Χαντάντ.

Ο Χαντάντ ανέφερε ότι η Γαλλία θα συνεργαστεί με όποιον κερδίσει τις εκλογές στις ΗΠΑ την Τρίτη, αλλά επέμεινε ότι η Ευρώπη πρέπει επειγόντως να σκεφτεί πώς να πορευτεί σε έναν κόσμο όπου δεν μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξη της Ουάσιγκτον. «Είναι η ευρωπαϊκή μας ασφάλεια», είπε ο Χαντάντ. «Πρέπει να είμαστε ικανοί να υποστηρίξουμε τους Ουκρανούς, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.»

Το πρόβλημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες — συμπεριλαμβανομένων των Γάλλων — έχουν υποστηρίξει την ανάγκη για ενίσχυση των στρατών τους εδώ και δύο χρόνια. Κι όμως, εκτός από την Πολωνία, λίγες χώρες έχουν προχωρήσει σε πρακτική εφαρμογή αυτών των σχεδίων.

Μια δεύτερη ανησυχία της Ευρώπης είναι ότι ο Τραμπ θα αναζωπυρώσει έναν διατλαντικό εμπορικό πόλεμο. Έχει απειλήσει να επιβάλει δασμούς από 10% έως 20% σε όλες τις εισαγωγές στις ΗΠΑ για να επαναφέρει τις θέσεις εργασίας στον κατασκευαστικό τομέα στη χώρα — και ενώ το Πεκίνο παραμένει στο στόχαστρό του, έχει αρκετή οργή και για άλλους. Την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ αποκάλεσε την ΕΕ «μικρή Κίνα».

Ανώτατοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμπορίου ενημέρωσαν πρόσφατα τους πρέσβεις της ΕΕ ότι θα είναι έτοιμοι να αντιδράσουν σε ενδεχόμενες εμπορικές διαμάχες εάν χρειαστεί. Στο Λονδίνο, η πιθανότητα αναζωπύρωσης ενός εμπορικού πολέμου ανησυχεί επίσης την ομάδα του Στάρμερ. Όπως και οι Ευρωπαίοι ομόλογοί τους, οι Βρετανοί αξιωματούχοι εργάζονται πάνω σε σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση που ο Τραμπ κερδίσει και αποφασίσει να πραγματοποιήσει τις απειλές του για δασμούς.

Ο Τραμπ έχει προτείνει δασμό 100% σε όλα τα εισαγόμενα οχήματα, κάτι που θα ήταν καταστροφικό για χώρες με μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες. Η γερμανική οικονομία, για παράδειγμα, που ήδη αντιμετωπίζει δυσκολίες, θα υποστεί πλήγμα -0,23% στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) εξαιτίας των πολιτικών του Τραμπ, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε από τη London School of Economics (LSE).

«Αυτοί οι δασμοί θα επηρεάσουν την αμερικανική οικονομία, όχι μόνο τους κινεζικούς και ευρωπαϊκούς τομείς, οπότε εάν ο Ντόναλντ Τραμπ εφαρμόσει αυτές τις πολιτικές αν εκλεγεί, θα είναι καταστροφικό για τις οικονομίες παγκοσμίως», δήλωσε ο συγγραφέας της μελέτης, Aurélien Saussay, από το Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment του LSE.

Ο αντίκτυπος στην ασφάλεια και οι πολιτικές εντάσεις

Η αντιπαλότητα που θα προκαλέσει ένας εμπορικός πόλεμος δεν θα έχει μόνο οικονομικό αντίκτυπο. Στον τομέα της ασφάλειας, το Λονδίνο παραδοσιακά είναι ένας από τους στενότερους συμμάχους της Ουάσινγκτον. Ωστόσο, οι πολιτικές εντάσεις έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται.

Οι σχέσεις μεταξύ του Τραμπ και της νέας κεντροαριστερής κυβέρνησης του Στάρμερ είναι ήδη προβληματικές. Ο Ρεπουμπλικάνος επέκρινε το «ακραία αριστερό» Εργατικό Κόμμα του Στάρμερ για το ότι έστειλε ακτιβιστές να υποστηρίξουν την Χάρις στις εκλογές, ισχυριζόμενος ότι αυτό ισοδυναμεί με ξένη παρέμβαση στην αμερικανική δημοκρατία. Η εκστρατεία του έχει υποβάλει νομική καταγγελία εναντίον του κόμματος κατηγορώντας το για «ξένη παρέμβαση».

Το ιστορικό του Τραμπ στη Μέση Ανατολή είναι ένας ακόμα λόγος ανησυχίας για τους Ευρωπαίους. Στην πρώτη του θητεία, αποχώρησε από τη συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν, η οποία είχε τη στήριξη της Γερμανίας, της Γαλλίας, της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου.

«Μια δεύτερη θητεία Τραμπ θα σηματοδοτούσε την επιστροφή της πολιτικής της ‘μέγιστης πίεσης’ προς το Ιράν, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την πιθανότητα άμεσων επιθέσεων στο Ιράν και στοχευμένων δολοφονιών», σύμφωνα με ανάλυση του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου Μελετών για την Ασφάλεια. «Αν και το σχέδιο της κυβέρνησης θα ήταν να αποκαταστήσει την αποτροπή, ο κίνδυνος μιας άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης θα αυξανόταν».

Διαιρέσεις στην Ευρώπη

Ένα άλλο ζήτημα είναι η πίεση που θα ασκήσει μια δεύτερη προεδρία Τραμπ στην ίδια την Ευρώπη. Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ είναι ο πιο διχαστικός πολιτικός της εποχής. Διχάζει επίσης τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, γεγονός που θα δυσκολέψει ακόμα περισσότερο τη συντονισμένη αντίδραση σε επίπεδο ΕΕ για ζητήματα εμπορίου ή ασφάλειας.

Οι ηγέτες του Λονδίνου, του Βερολίνου και του Παρισιού μπορεί να αντιδράσουν αρνητικά σε μια νίκη του Τραμπ. Ωστόσο, οι αυταρχικοί και ακροδεξιοί ηγέτες της Ευρώπης, όπως ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν και η Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, θα το δουν ως επιβεβαίωση των θέσεών τους.

Ο Όρμπαν, που διαφοροποιήθηκε από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους ηγέτες με το να ταξιδέψει στη Μόσχα για να επισκεφτεί τον Πούτιν το περασμένο καλοκαίρι, έχει συμμετάσχει συχνά σε συγκεντρώσεις υπερσυντηρητικών στις ΗΠΑ που κυριαρχούνται από τον Τραμπ. Αυτό οδήγησε ορισμένους να υποθέσουν ότι μπορεί να είναι πρόθυμος να στείλει γρήγορα τα συγχαρητήριά του στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, ακόμη κι αν το εκλογικό αποτέλεσμα δεν είναι ξεκάθαρο.

Όσο για τη Μελόνι, οι σύμμαχοί της στη Ρώμη λένε ότι είναι σε ιδανική θέση να αναλάβει τον ρόλο του «διαύλου» της Ευρώπης με τον Τραμπ.

Ο Αντρέα Ντι Τζουζέπε, μέλος του ιταλικού κοινοβουλίου που εκπροσωπεί τους Ιταλούς στη Βόρεια Αμερική και μέλος του κόμματος Αδέλφια της Ιταλίας της Μελόνι, δήλωσε ότι μια νίκη του Τραμπ θα ήταν καλοδεχούμενη στη Ρώμη.

«Αν ο Πρόεδρος Τραμπ χρειάζεται μεσάζοντα με την Ευρώπη, ποιος καλύτερος από την Τζόρτζια Μελόνι;» δήλωσε ο Ντι Τζουζέπε. «Ήταν Τραμπίστρια από την πρώτη στιγμή».

Ακόμα και στη Γερμανία, ορισμένοι βλέπουν ευκαιρία σε μια νίκη του Τραμπ. Ωστόσο, δεν πρόκειται για θετική προοπτική. Υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης παραδέχονται ιδιωτικά ότι ο συνασπισμός του καγκελαρίου Σολτς είναι πιθανότερο να διασπαστεί αν κερδίσει η Χάρις.

Αυτό συμβαίνει γιατί η προοπτική της επιστροφής του Τραμπ στον Λευκό Οίκο θα αποτελούσε τόσο μεγάλη απειλή για την παγκόσμια πολιτική σταθερότητα (σύμφωνα με τους ελιτιστές της Ευρώπης), που τα τρία κόμματα της κυβερνητικής συμμαχίας θα έπρεπε να το σκεφτούν ξανά πριν διαλύσουν την συμμαχία τους.