Οι κεντρικοί τραπεζίτες και το αφήγημα της μετανάστευσης
Από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου στο Jackson Hole των ΗΠΑ, οι κεντρικοί τραπεζίτες έδωσαν μια ωμή εικόνα για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ανεπτυγμένες οικονομίες, επισημαίνοντας την ανάγκη για μαζική εισροή μεταναστών λόγω της δημογραφικής γήρανσης και της έλλειψης εργατικού δυναμικού. Η θέση τους είναι σαφής: χωρίς οικονομικούς μετανάστες, οι μεγάλες οικονομίες θα βρεθούν αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα ανάπτυξης και σταθερότητας.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ (OECD, 2024), οι ανεπτυγμένες χώρες αντιμετωπίζουν μία από τις μεγαλύτερες δημογραφικές προκλήσεις στην ιστορία τους, με το ποσοστό του πληθυσμού άνω των 65 ετών να αναμένεται να ξεπεράσει το 25% σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες μέχρι το 2040. Η Ιαπωνία, με τον πιο γηρασμένο πληθυσμό στον κόσμο, ήδη βιώνει δραματική μείωση του ενεργού πληθυσμού, όπως επιβεβαιώνει ο διοικητής της Τράπεζας της Ιαπωνίας, Kazuo Ueda, ο οποίος υπογράμμισε ότι οι ξένοι εργαζόμενοι, αν και μόλις το 3% του εργατικού δυναμικού, αντιστοιχούν στο 50% της πρόσφατης αύξησης (Bank of Japan, 2025).
Παρόμοια είναι η εικόνα και στην Ευρώπη. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), Christine Lagarde, προειδοποίησε ότι χωρίς σημαντική αύξηση της εισροής μεταναστών, η Ευρωζώνη θα έχει περίπου 3,4 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους σε ηλικία εργασίας έως το 2040, επισημαίνοντας πως οι ξένοι εργαζόμενοι συνεισέφεραν στο 50% της αύξησης του εργατικού δυναμικού τα τελευταία τρία χρόνια (ECB Annual Report, 2024).
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κατάσταση χαρακτηρίζεται ακόμα πιο οξεία, με τον διοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας, Andrew Bailey, να αναφέρει ότι έως το 2040 το 40% του πληθυσμού θα είναι άνω των 64 ετών, ενώ η αύξηση των πολιτών που αποσύρονται από την αγορά εργασίας λόγω μακροχρόνιας ασθένειας (ιδιαίτερα ψυχικής υγείας) αποτελεί σημαντική πρόκληση (Bank of England, 2024).
Οι κεντρικοί τραπεζίτες υποστηρίζουν ότι η μετανάστευση είναι το βασικό «αντίδοτο» για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων. Χωρίς την εισροή νέου εργατικού δυναμικού, η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί σημαντικά, ενώ οι ελλείψεις σε εργατικά χέρια θα πιέσουν τους μισθούς προς τα πάνω, εντείνοντας τον πληθωρισμό.
Παράλληλα, το αφήγημα αυτό αμφισβητεί την ιδέα ότι η γήρανση και η μείωση του εργατικού δυναμικού οφείλονται σε εσωτερικά κοινωνικά και οικονομικά ζητήματα, όπως η αδυναμία των νέων να δημιουργήσουν οικογένειες λόγω οικονομικής ανασφάλειας. Αντίθετα, προωθείται η εισροή πληθυσμού από το εξωτερικό ως η μοναδική λύση για τη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και της κερδοφορίας των επιχειρήσεων.
Η αντίδραση των κοινωνιών και η άνοδος της ακροδεξιάς
Ωστόσο, το μήνυμα των κεντρικών τραπεζιτών συναντά έντονη αντίδραση σε πολλές χώρες της Ευρώπης, όπου η μετανάστευση θεωρείται πλέον από σημαντικό μέρος των πολιτών ως απειλή για την εθνική ταυτότητα και την κοινωνική συνοχή. Το μεταναστευτικό κύμα μετά την προσφυγική κρίση του 2015 επιτάχυνε την πολιτική πόλωση, ενώ τα πατριωτικά και ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται σταδιακά.
Σε πρόσφατες δημοσκοπήσεις (YouGov, 2025), κόμματα όπως το γερμανικό AfD, το βρετανικό Reform Party, ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός και η ιταλική κυβέρνηση Meloni καταγράφουν σταθερά ανοδικά ποσοστά, αντανακλώντας την αγωνία των πολιτών για θέματα εθνικής κυριαρχίας, ασφάλειας και οικονομικής ευημερίας.
Η άνοδος της ακροδεξιάς και η ενίσχυση πατριωτικών κινημάτων αποτελούν απόρροια σύνθετων γεωπολιτικών και οικονομικών πιέσεων:
Μετανάστευση: Η μαζική είσοδος μεταναστών, κυρίως από Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική, μετά το 2015, άλλαξε το κοινωνικό τοπίο πολλών χωρών.
Οικονομικό άγχος: Η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία προκάλεσαν αύξηση των τιμών και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Πτώση εμπιστοσύνης: Σκάνδαλα και αποξένωση από τις ελίτ αποδυνάμωσαν τους θεσμούς και τροφοδότησαν την πολιτική πόλωση.
Το μοντέλο της παγκοσμιοποίησης, όπως το γνωρίσαμε, δείχνει σημάδια κόπωσης και απώλειας νομιμοποίησης, με τα συμφέροντα των ελίτ να συγκρούονται με τη δημοκρατική βούληση των λαών.
Το ετήσιο συνέδριο του Jackson Hole αποκάλυψε τα αδιέξοδα μιας παγκόσμιας οικονομίας που βασίζεται στην ανεξέλεγκτη μετανάστευση και στην αδιαφορία για κοινωνικές συνέπειες. Η αντίθεση μεταξύ οικονομικής ανάγκης και κοινωνικής αποδοχής παραμένει η βασική πρόκληση του 21ου αιώνα.
Η επόμενη δεκαετία αναμένεται να σημαδευτεί από έντονες πολιτικές ανακατατάξεις και κοινωνικές συγκρούσεις, με τους λαούς να διεκδικούν όλο και πιο έντονα το δικαίωμα στην ταυτότητα και την κυριαρχία τους.
