Οργανωμένες συμμορίες αφαιρούν εκατομμύρια από ΑΤΜ στην Ευρώπη – Γιατί η Γερμανία έχει αναδειχθεί σε κορυφαίο στόχο
Η εγκληματικότητα στην Ευρώπη φαίνεται να έχει αποκτήσει νέα χαρακτηριστικά, με τις οργανωμένες εγκληματικές ομάδες να επικεντρώνονται σε λιγότερο εμφανείς αλλά εξαιρετικά προσοδοφόρους στόχους. Αντί για θεαματικές ληστείες σε τράπεζες, επιλέγουν πλέον τα ΑΤΜ, τα οποία βρίσκονται σε κεντρικά σημεία και κατοικημένες περιοχές. Η πρακτική αυτή έχει γίνει ιδιαιτέρως δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, ειδικά στη Γερμανία, όπου η χρήση μετρητών παραμένει διαδεδομένη. Παρακάτω εξετάζουμε τον τρόπο με τον οποίο δρουν αυτές οι συμμορίες, τις στρατηγικές και τα μέσα που χρησιμοποιούν, αλλά και τις αντιδράσεις των ευρωπαϊκών αρχών στην αντιμετώπιση του φαινομένου.
Οι πρώτες ώρες της επίθεσης: Επίκεντρο η γερμανική πόλη Kronberg
Τα ξημερώματα της Πέμπτης 23 Μαρτίου 2023, οι κάτοικοι της γερμανικής πόλης Kronberg ξυπνούν από θορύβους εκρήξεων. Σε μία περιοχή με χαμηλή εγκληματικότητα, η αίσθηση της ασφάλειας διαταράσσεται απότομα. Δράστες με εκρηκτικά προσεγγίζουν ένα ΑΤΜ, το οποίο βρίσκεται σε ισόγειο πολυκατοικίας στο κέντρο της πόλης, και το ανατινάζουν, προκαλώντας σοβαρές ζημιές στο κτίριο και αναγκάζοντας τους ενοίκους να εκκενώσουν τα διαμερίσματά τους για λόγους ασφαλείας. Τα τοπικά μέσα ενημέρωσης κάνουν λόγο για μάρτυρες που είδαν άτομα ντυμένα στα σκούρα να φεύγουν με ένα μαύρο αυτοκίνητο προς τον κοντινό αυτοκινητόδρομο.
Από την επίθεση αυτή, οι εγκληματίες κατάφεραν να αφαιρέσουν το ποσό των 130.000 ευρώ, ενώ οι ζημιές στο κτίριο ανέρχονται περίπου σε μισό εκατομμύριο ευρώ, σύμφωνα με την αναφορά της Ομοσπονδιακής Εγκληματολογικής Υπηρεσίας της Γερμανίας (BKA). Παρόμοια περιστατικά έχουν αναφερθεί σε όλη την Ευρώπη, με στόχο πλέον τα ΑΤΜ και όχι τις τράπεζες.
Η στρατηγική των συμμοριών: Η στροφή στα ΑΤΜ
Σταδιακά, οι εγκληματικές οργανώσεις εγκαταλείπουν την πρακτική της ληστείας τραπεζών, η οποία απαιτεί πολύπλοκη οργάνωση και έχει υψηλούς κινδύνους, και επικεντρώνονται στα ΑΤΜ ως μία ευκολότερη και συχνά εξίσου επικερδή επιλογή. Στη Γερμανία, η οποία είναι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και έχει ισχυρή παράδοση χρήσης μετρητών, οι συμμορίες εκμεταλλεύονται την αυξημένη ζήτηση για χρήματα σε μετρητά. Με το να ανατινάζουν μηχανήματα αυτόματης ανάληψης, έχουν καταφέρει να αποσπούν μεγάλα ποσά σε μετρητά και να προκαλούν σοβαρές παράπλευρες ζημιές στις περιοχές όπου δρουν.
Σύμφωνα με στοιχεία της Europol, οι συμμορίες εκτελούν τις επιθέσεις με οργανωμένο και συστηματικό τρόπο, με μία επιδρομή κατά μέσο όρο ανά ημέρα στη Γερμανία, ιδιαίτερα σε περιοχές με πιο ήσυχη νυχτερινή ζωή. Μάλιστα, υπολογίζεται ότι οι επιθέσεις στα ΑΤΜ προσφέρουν στις συμμορίες εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ σε μία μόνο επιχείρηση, ενώ συχνά παρατηρείται και σημαντική πρόκληση υλικών ζημιών στο κτίριο όπου στεγάζεται το ΑΤΜ.
Συντονισμένη δράση των ευρωπαϊκών αρχών
Οι αυξανόμενες επιθέσεις στα ΑΤΜ έχουν κινητοποιήσει τις ευρωπαϊκές διωκτικές αρχές. Με την υποστήριξη της Europol, διεξάγονται διασυνοριακές επιχειρήσεις με στόχο την εξάρθρωση των εγκληματικών ομάδων που αναλαμβάνουν αυτές τις επιθέσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η συντονισμένη επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2023 από τις αρχές της Γερμανίας, της Γαλλίας και των Κάτω Χωρών, η οποία οδήγησε στη σύλληψη τριών ατόμων, τα οποία φέρονται να είχαν εμπλακεί σε ληστείες σε ΑΤΜ χρησιμοποιώντας εκρηκτικά.
Οι συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν σε γαλλικό έδαφος, με τα κέντρα επιχειρήσεων των εγκληματιών να βρίσκονται σε διάφορες περιοχές της Γαλλίας και τις συμμορίες να χρησιμοποιούν ενοικιαζόμενα αυτοκίνητα για τις διαφυγές. Οι ανακρίσεις και οι έρευνες στα γραφεία ενοικίασης αυτοκινήτων δείχνουν ότι οι κακοποιοί χρησιμοποιούσαν οχήματα από εταιρείες ενοικίασης στη Γαλλία για να διαφεύγουν μετά τις επιθέσεις.
Η χρήση εκρηκτικών: Μία επικίνδυνη και καταστροφική μέθοδος
Οι εγκληματίες στις επιθέσεις τους χρησιμοποιούν κυρίως στερεά εκρηκτικά, τα οποία προέρχονται συνήθως από πυροτεχνήματα και είναι ιδιαίτερα ισχυρά και επικίνδυνα. Η πρακτική αυτή προκαλεί μεγάλες δευτερογενείς ζημιές στα σημεία της επίθεσης, όπως αναφέρει και η BKA. Το 2023, οι καταστροφές που προκάλεσαν οι εκρήξεις σε ΑΤΜ στη Γερμανία ανήλθαν σε 28,4 εκατομμύρια ευρώ μόνο από τις ζημιές στις εγκαταστάσεις.
Η επιλογή του τύπου των εκρηκτικών, σε συνδυασμό με την αλόγιστη δύναμη που ασκούν οι εκρήξεις, καθιστά αυτές τις ενέργειες εξαιρετικά επικίνδυνες για τους κατοίκους της περιοχής. Τα περισσότερα ΑΤΜ βρίσκονται σε κατοικημένες και πιο απομονωμένες περιοχές, γεγονός που διευκολύνει τις συμμορίες, αλλά ταυτόχρονα επιβαρύνει τους πολίτες με ζημιές σε κτίρια, καταστήματα και κατοικίες.
Η θανατηφόρα πτυχή των ληστειών στα ΑΤΜ
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιθέσεις μπορεί να οδηγήσουν σε θανατηφόρα περιστατικά. Στις 11 Νοεμβρίου 2023, μία ληστεία σε ΑΤΜ στην πόλη Wiernsheim της Βάδης Βυρτεμβέργης κατέληξε σε τραγωδία, όταν οι δράστες, μετά την κλοπή 40.000 ευρώ, επιχείρησαν να διαφύγουν με ένα κλεμμένο VW Golf. Καταδιωκόμενοι από την αστυνομία, οι δράστες κινήθηκαν με μεγάλη ταχύτητα σε αντίθετη κατεύθυνση στον αυτοκινητόδρομο Α6, οδηγώντας σε μία σφοδρή σύγκρουση με ένα φορτηγό.
Από τη σύγκρουση αυτή, ο οδηγός του φορτηγού και ο συνοδηγός του τραυματίστηκαν σοβαρά, με τον συνοδηγό να καταλήγει στο νοσοκομείο λίγες ημέρες αργότερα. Ο εγκληματίας που επέζησε της σύγκρουσης καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για το θανάσιμο αυτό περιστατικό, αναδεικνύοντας την επικινδυνότητα αυτών των επιθέσεων.
Η Γερμανία έχει καταστεί ο βασικός στόχος στην Ευρώπη για βομβιστικές επιθέσεις σε ΑΤΜ. Η προτίμηση της χώρας στις συναλλαγές με μετρητά εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό. Στη Γερμανία υπάρχουν περισσότερα από 51.000 ΑΤΜ, ενώ στην Ολλανδία, για παράδειγμα, υπάρχουν μόνο περίπου 5.000. Η πλειονότητα των 83,3 εκατομμυρίων Γερμανών δεν χρειάζεται να διανύσει πάνω από ένα χιλιόμετρο για να βρει το πλησιέστερο ΑΤΜ, σύμφωνα με στοιχεία της Bundesbank.
Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες που απομακρύνθηκαν από τη χρήση μετρητών κατά την πανδημία Covid-19, στη Γερμανία τα μετρητά εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο. Η Bundesbank εκτιμά ότι το 2023 το 50% των συναλλαγών θα πραγματοποιηθεί με τη χρήση χαρτονομισμάτων και κερμάτων.
Οι Γερμανοί διατηρούν μια πολιτισμική προσκόλληση στα μετρητά, τα οποία θεωρούν ως πιο ασφαλή μέθοδο πληρωμής, με κάποιους να υποστηρίζουν ότι τα μετρητά προσφέρουν μεγαλύτερο επίπεδο ιδιωτικότητας και έλεγχο στις δαπάνες τους. Σύμφωνα με μελέτη της Bundesbank το 2016, τα μετρητά είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στους μεγαλύτερους σε ηλικία Γερμανούς, γεγονός που συνδέεται και με τις μνήμες της ταραχώδους ιστορίας της χώρας, που καθιστούν δυσκολότερη την προσαρμογή τους στην ψηφιακή εποχή.
«Ούτε η ψηφιοποίηση ούτε η πανδημία κατάφεραν να εκτοπίσουν τα μετρητά. Όταν πρόκειται για πληρωμές, τα μετρητά παραμένουν η πιο δημοφιλής επιλογή στη Γερμανία», δήλωσε το 2022 ο Johannes Beermann της Bundesbank σε δελτίο Τύπου.
Η Γερμανία είναι επίσης ελκυστικός στόχος για εγκληματικές ομάδες από γειτονικές χώρες, καθώς βρίσκεται κοντά στην Ολλανδία και διαθέτει αυτοκινητόδρομους χωρίς όρια ταχύτητας, που διευκολύνουν τις διασυνοριακές επιθέσεις.
Η μείωση των ΑΤΜ στην Ολλανδία και η εισαγωγή πιο αυστηρών μέτρων ασφαλείας – όπως τα συστήματα κόλλας που καταστρέφουν τα κλεμμένα χαρτονομίσματα – έχει ωθήσει ορισμένους Ολλανδούς εγκληματίες να στραφούν προς τη Γερμανία, σύμφωνα με την ολλανδική αστυνομία και το πρακτορείο Reuters.
Αύξηση των επιθέσεων σε ΑΤΜ από το 2005
Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εγκληματολογικής Αστυνομίας (BKA) αναφέρει ότι οι επιθέσεις σε ΑΤΜ στη Γερμανία αυξάνονται από το 2005, αν και παρατηρήθηκε μια μικρή μείωση το 2023 σε σχέση με το 2022. Ωστόσο, το 2023 καταγράφηκαν 461 επιθέσεις, ο δεύτερος μεγαλύτερος αριθμός από το 2005, όταν ξεκίνησαν οι καταγραφές.
Σύμφωνα με την έκθεση της BKA, ο αριθμός των επιθέσεων μειώνεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, καθώς οι μεγαλύτερες ώρες ηλιοφάνειας αυξάνουν τον κίνδυνο σύλληψης. Οι περισσότερες επιθέσεις σημειώνονται τις εργάσιμες μέρες, κυρίως μεταξύ 2 και 5 π.μ.
Η αντίδραση των τραπεζών
Η Γερμανική Επιτροπή Τραπεζικού Κλάδου, που εκπροσωπεί όλες τις μεγάλες τράπεζες στη Γερμανία, δήλωσε ότι η χώρα διατηρεί ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα ΑΤΜ στην Ευρώπη. Αυτή η εκτεταμένη κάλυψη, σε συνδυασμό με την υψηλή ζήτηση για μετρητά, έχει προσελκύσει εγκληματικές ομάδες από το εξωτερικό.
Οι γερμανικές τράπεζες έχουν επενδύσει πάνω από 300 εκατομμύρια ευρώ για να ενισχύσουν την ασφάλεια των ΑΤΜ, συμπεριλαμβάνοντας συστήματα συναγερμού, τεχνολογίες μελανιού που καταστρέφουν τα κλεμμένα χρήματα, ενισχυμένους μηχανισμούς κλειδώματος και συστήματα ομίχλης. Ωστόσο, ορισμένες μέθοδοι, όπως τα συστήματα συγκόλλησης χαρτονομισμάτων, δεν επιτρέπονται στη Γερμανία.
Νομικές αυστηροποιήσεις για τις επιθέσεις
Τον Ιούλιο του 2023, η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε αυστηρότερες ποινές για τις επιθέσεις σε ΑΤΜ. Πλέον, οι δράστες καταδικάζονται σε φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών, αντί για έναν χρόνο που ίσχυε προηγουμένως. Εάν προκληθούν τραυματισμοί σε αθώους πολίτες, οι ποινές κυμαίνονται από πέντε έως δεκαπέντε έτη.
Η υπουργός Εσωτερικών, Νάνσι Φέιζερ, δήλωσε: «Οι επιθέσεις σε ΑΤΜ θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή αθώων ανθρώπων. Πρόκειται για αδίστακτους εγκληματίες που χρησιμοποιούν εξαιρετικά επικίνδυνα εκρηκτικά, οπότε αυτές οι πράξεις πρέπει να τιμωρούνται αυστηρότερα».
